MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 16: Người đàn bà hỏi chuyện lửa
Chiều 14/12, Hợi chở ông Bảy từ vựa về làng sớm hơn thường lệ vì chuyến tối hôm đó bị dời lại một giờ do chợ đầu mối kẹt xe. Xe tải chạy chậm qua cổng…
Nội dung chương
Chiều 14/12, Hợi chở ông Bảy từ vựa về làng sớm hơn thường lệ vì chuyến tối hôm đó bị dời lại một giờ do chợ đầu mối kẹt xe. Xe tải chạy chậm qua cổng làng Mỹ Thủy, nơi có cây đa già và tấm biển tên làng đã bạc màu. Ở ngay cổng làng, một người đàn bà gầy gò, tóc bạc buộc gọn sau gáy, đang đứng nói chuyện với mấy người phụ nữ bán cá buổi chiều. Bà mặc áo bà ba nâu sẫm, tay cầm một bó hương chưa đốt và một túi nilon nhỏ đựng trái cây cúng. Hợi giảm ga cho xe qua chậm, nghe loáng thoáng câu hỏi của bà, một câu hỏi mà sau này anh mới biết bà đã hỏi người làng suốt mấy chục năm trời.
- Dạo này có ai thấy lửa ở cồn Tràm không. Lửa nhiều hay ít vậy mấy chị.
Mấy người phụ nữ bán cá đáp lời bà, người nói đêm qua sương dày chắc lửa nhiều, người nói từ vụ thằng Minh tới giờ ai đi đêm qua đó cũng về kể. Bà gật đầu nghe từng người, hỏi thêm cả chuyện Minh đã đỡ chưa, hỏi cả chuyện xe tải của vựa Tám Lực dạo này chạy đêm có gặp lửa không. Tới câu đó, một chị bán cá chỉ tay về phía xe của Hợi đang chạy chậm qua cổng.
- Bà hỏi anh tài xế kia kìa, bà Cúc. Anh Hợi chạy đường tắt qua cồn Tràm hằng đêm đó.
Hợi cho xe dừng lại hẳn bên lề đường cổng làng, mở cửa cabin bước xuống. Ông Bảy cũng xuống theo, gật đầu chào bà bằng một cái gật rất nhẹ và kính cẩn, như chào một người quen lâu năm trong làng mà ông ít khi nói chuyện dài. Bà Cúc quay sang nhìn Hợi, đôi mắt bà đã mờ vì tuổi nhưng ánh nhìn thì thẳng và rõ.
Bà Lê Thị Cúc năm nay bảy mươi mốt tuổi, sống một mình trong căn nhà thờ họ Lê ở xóm trong, cách cổng làng chừng vài trăm mét. Dân làng ai cũng biết bà. Bà không chồng con, sống bằng tiền trợ cấp và mảnh vườn nhỏ sau nhà, cả đời chỉ có một việc không bỏ được là thắp hương cho người anh trai mất tin từ thời chiến tranh. Nhưng chiều hôm đó, đứng ở cổng làng, Hợi chưa biết hết những chuyện đó. Anh chỉ thấy một người đàn bà già, gầy, đứng giữa chợ chiều, hỏi thăm chuyện lửa ở bãi tha ma như người ta hỏi thăm thời tiết ruộng đồng.
- Cháu là Hợi, tài xế vựa anh Tám Lực phải không. Cháu chạy qua cồn Tràm ban đêm, cháu thấy lửa không cháu.
- Dạ có, thưa bà. Có đêm ít, có đêm nhiều. Đêm sương dày thì nhiều hơn.
Bà Cúc gật đầu, như thể câu trả lời của Hợi khớp với một điều bà đã tự biết từ lâu. Bà hỏi tiếp, giọng đều đều, không hề có vẻ mê tín hoảng sợ mà Hợi từng thấy ở một số người làng khi nhắc tới ma trơi.
- Lửa có bám theo xe cháu không. Có làm gì cháu không.
- Dạ chưa bám sát. Mới ở xa thôi bà. Mà thằng Minh trong làng mới bị bám, lao xe xuống mương, bà chắc cũng nghe rồi.
- Bà nghe rồi. Bà có ghé thắp cho nó nén hương ở đầu cồn, cầu cho nó mau lành chân. Tội nghiệp thằng nhỏ.
Ông Bảy đứng bên cạnh, lúc này mới lên tiếng giới thiệu cho Hợi nghe, giọng nhỏ và chậm, như sợ nói lớn sẽ làm đứt một sợi dây mỏng manh gì đó.
- Hợi, đây là bà Cúc. Bà có anh trai đi lính, mất tin từ năm 1972, tới nay vẫn chưa tìm được. Năm nào rằm tháng Bảy bà cũng ra đầu cồn Tràm thắp hương vọng cho anh bà, dù không biết anh bà nằm ở đâu. Mấy chục năm rồi, năm nào cũng vậy, mưa cũng đi, nắng cũng đi.
Hợi quay sang nhìn bà Cúc lần nữa, lần này nhìn kỹ hơn. Anh thấy đôi bàn tay bà gầy và run nhẹ, thấy bó hương trong tay bà là loại hương làng rẻ tiền bán ở chợ xã, thấy túi trái cây cúng chỉ có mấy quả chuối và một quả cam. Không có gì lớn lao. Chỉ là một người em gái già, một bó hương, một thói quen không bỏ được qua hơn năm mươi năm.
Bà Cúc nghe ông Bảy giới thiệu thì chỉ cười nhẹ, nói một câu làm Hợi đứng yên giữa cổng làng ồn ào của buổi chợ chiều.
- Bà hỏi chuyện lửa không phải vì bà sợ lửa. Bà hỏi vì hồi anh bà còn sống, người ta nói lính trận chết ở đâu thì lửa ở đó hay dậy. Bà không biết anh bà nằm ở cồn Tràm hay nằm ở một bãi cát nào khác ở Quảng Trị này. Bà cứ hỏi, cứ thắp hương vọng ở đầu cồn, vì cồn Tràm là chỗ gần làng nhất có lính nằm lại mà bà biết. Hỏi mãi, thắp mãi, biết đâu một ngày có tin.
Mấy người phụ nữ bán cá xung quanh im lặng nghe, không ai chen vào. Chuyện của bà Cúc cả làng đều biết, nhưng mỗi lần nghe bà tự kể bằng giọng bình thản như vậy, người ta vẫn lặng đi. Hợi cũng lặng đi. Anh nhớ lại những gì cụ Lựu và ông Thới kể hôm qua. Mười một người nằm chung một hố ở cồn Tràm. Một người trong số đó, theo lời phong thanh của ông Thới, có thể là con của làng Mỹ Thủy này, mất tin đúng tháng Bảy năm 1972. Và giờ đây, đứng trước mặt anh ở cổng làng, là một người em gái đã hỏi chuyện lửa và thắp hương vọng suốt mấy chục năm cho một người anh mất tin đúng năm đó.
Hợi không dám nối hai chuyện đó lại thành một kết luận. Anh không có bằng chứng gì trong tay. Anh chỉ là một tài xế vừa mới biết tới con số mười một được hai ngày. Nhưng trong lòng anh, một sợi dây mỏng đã chạm vào nhau. Nó chưa thành hình rõ ràng, chưa gọi được tên, nhưng nó ở đó, làm anh không còn nhìn bà Cúc như một người làng già hỏi chuyện vu vơ ở cổng chợ nữa.
- Bà về nhà thờ họ phải không bà. Để cháu với bác Bảy đưa bà về một đoạn, trời sắp tối rồi.
- Thôi, nhà bà gần đây, bà tự đi được. Mấy chục năm bà đi một mình quen rồi. Cháu chạy xe đêm thì chạy cho cẩn thận. Qua cồn Tràm thì chậm lại, đừng rú ga. Người xưa dặn vậy, bà dặn lại cháu vậy thôi.
Bà Cúc nói xong thì xách túi trái cây, cầm bó hương, đi chậm về phía con đường đất dẫn vào xóm trong, hướng về nhà thờ họ Lê. Dáng bà nhỏ dần giữa ánh chiều đang tắt, lưng hơi còng, bước chân chậm mà đều. Hợi đứng ở cổng làng nhìn theo cho tới khi bà khuất sau rặng tre cuối đường.
Trên đường từ cổng làng về nhà thờ họ, bà Cúc còn dừng lại ở cột mốc đầu đường vào cồn cát, nơi người làng đặt một bát hương chung đã cũ, tro hương đầy tới miệng bát. Bà rút một cây hương trong bó, châm lửa từ chiếc bật lửa ga đã gần hết đá, cắm xuống bát hương, chắp tay khấn nhỏ một lúc. Hợi và ông Bảy đứng cách một quãng, không tới gần, để bà có khoảng yên tĩnh của riêng mình. Khói hương mỏng bay lên trong gió chiều, tan về phía bãi cát trắng. Bà khấn không lâu, chỉ vài câu thì thầm mà từ xa không nghe rõ, rồi bà quay lại, gật đầu chào hai người lần nữa trước khi đi tiếp.
Ông Bảy kể thêm cho Hợi nghe trong lúc hai người đứng chờ bà đi khuất. Ông nói nhà thờ họ Lê của bà Cúc là một căn nhà nhỏ, thờ cúng tổ tiên và một bàn thờ riêng cho người anh mất tin. Trên đó chỉ có một tấm ảnh chân dung vẽ lại từ ảnh cũ đã mờ và một bát hương lúc nào cũng có tro mới. Bà Cúc không có con cháu ở gần, họ hàng xa mỗi năm về quê một lần vào dịp Tết. Còn quanh năm bà sống một mình với bàn thờ đó và thói quen ra đầu cồn thắp hương mỗi rằm tháng Bảy, mỗi ngày giỗ anh theo trí nhớ của gia đình. Bà còn đi cả những ngày không phải dịp gì, chỉ vì bà nghe nói đêm trước lửa ở cồn Tràm dậy nhiều. Nghe tới đó, Hợi hiểu vì sao câu hỏi ở cổng làng của bà không giống câu hỏi của bất kỳ ai khác trong làng. Người khác hỏi chuyện lửa vì tò mò, vì sợ, vì muốn có chuyện kể ở quán nước. Bà Cúc hỏi chuyện lửa như một người hỏi thăm sức khỏe của người thân ở xa, hỏi để biết đêm qua ở chỗ người thân nằm có yên không.
Ông Bảy đứng bên cạnh anh, nói nhỏ, một câu nói làm Hợi nhớ mãi tới tận lễ an táng sau này.
- Bả hỏi câu đó mấy chục năm rồi. Hỏi như hỏi thăm người còn sống.
Hợi không đáp. Anh leo lên cabin, nổ máy xe, chạy chậm về vựa để chuẩn bị cho chuyến tối bị dời giờ. Nhưng suốt đoạn đường ngắn đó, hình ảnh người đàn bà gầy gò cầm bó hương ở cổng làng không rời khỏi đầu anh. Anh nghĩ về mẹ mình, về vợ mình, về những người đàn bà trong làng này đã chờ đợi những người lính không về bằng cách nào trong hơn năm mươi năm qua. Bằng những nén hương vọng ở đầu cồn cát. Bằng một câu hỏi lặp lại ở cổng làng. Bằng một thói quen không ai hiểu hết mà cũng không ai nỡ cười.
Tối hôm đó, trên chuyến xe qua cồn Tràm, khi lửa lập lòe ở lùm tràm như mọi đêm, Hợi chạy chậm hơn thường lệ. Anh không còn chỉ nghĩ về tiền chuyến và giờ giao. Anh nghĩ về mười một người nằm dưới cát và một người em gái vẫn đang hỏi thăm họ qua những đốm lửa xanh, như hỏi thăm người còn sống.