MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 15: Trận đánh tháng Bảy
Ngày 13/12, Hợi không chờ tới tối mới đi hỏi chuyện. Buổi sáng, sau khi đưa con tới lớp mẫu giáo trong làng, anh ghé thẳng nhà cụ Võ Thị Lựu. Cụ Lựu bảy…
Nội dung chương
Ngày 13/12, Hợi không chờ tới tối mới đi hỏi chuyện. Buổi sáng, sau khi đưa con tới lớp mẫu giáo trong làng, anh ghé thẳng nhà cụ Võ Thị Lựu. Cụ Lựu bảy mươi tám tuổi, là người già nhất làng Mỹ Thủy còn minh mẫn và còn nhớ chuyện chiến tranh ở vùng cát này. Lần trước ghé mua cá, Hợi mới nghe cụ nói một câu lửng lơ về một đám lính nằm chung một hố. Lần này anh tới với một ý định rõ ràng. Anh muốn nghe cho hết, cho rõ, cho có đầu có đuôi, vì sao lại là một hố, vì sao lại là lính, và vì sao bao nhiêu năm rồi không ai đưa họ đi đâu cả.
Cụ Lựu ngồi trên chiếc chõng tre trước hiên, tay lần tràng hạt gỗ đã mòn bóng. Thấy Hợi tới với túi bánh và gói trà, cụ cười móm mém, bảo thằng này hôm nay tới không phải mua cá. Hợi cũng không giấu. Anh ngồi xuống bậc hiên, nói thẳng là anh muốn hỏi lại chuyện đám lính ở cồn Tràm mà cụ kể bữa trước. Anh chạy xe qua đó hằng đêm. Anh cần biết dưới cát đó có gì.
Cụ Lựu im lặng một lúc lâu, nhìn ra phía cồn cát trắng thấp thoáng sau rặng phi lao cuối làng. Rồi cụ bắt đầu kể, giọng chậm, có lúc ngắt quãng vì ho, nhưng mạch chuyện thì liền lạc một cách lạ lùng đối với một người gần tám mươi tuổi kể chuyện của hơn năm mươi năm trước.
- Tháng Bảy năm 1972, chiến sự ở Quảng Trị căng lắm. Làng mình đêm nào cũng nghe tiếng súng, tiếng pháo từ xa dội về. Cát ở cồn Tràm lúc đó chưa có đường tắt như bây giờ, chỉ có lối mòn của dân chài đi ra bãi cá. Một đêm, có một tổ chiến đấu của bộ đội mình vào giữ chốt ở cồn Tràm, ngay khu cát cao giữa bãi tha ma bây giờ. Họ giữ một đêm, đánh một đêm. Tiếng súng nổ tới gần sáng mới dứt.
Cụ kể, sáng hôm sau, khi tiếng súng im hẳn, dân làng mới dám ra cồn cát xem. Cảnh tượng mà cụ, lúc đó mới ngoài hai mươi tuổi, nhìn thấy, cụ nói cụ mang theo tới tận bây giờ không quên được. Trận địa cát còn vương khói, hố cá nhân đào vội sụp lở khắp nơi, và tổ chiến đấu đó đã hy sinh hết, không còn một người sống sót. Mười một người. Cụ nhấn mạnh con số đó, lặp lại một lần nữa cho Hợi nghe rõ. Mười một người lính, có người còn rất trẻ, mặt còn non, nằm rải trên trận địa cát giữa những gốc tràm cháy sém.
- Vì sao không đưa các anh về làng chôn đàng hoàng hả cụ.
- Không kịp, cụ Lựu lắc đầu. Chiến sự còn căng, lệnh trên truyền xuống là phải chôn cất ngay tại chỗ, tránh để lâu ngoài nắng cát. Ngay đêm hôm sau, dân làng mình, những người đàn ông còn ở lại làng và mấy cán bộ xã, đào một hố chung ngay ở cồn Tràm, gần trận địa. Đào trong đêm, không đèn sáng, chỉ có đèn dầu che gió. Mười một người được đặt xuống cùng một hố, chôn nông thôi, vì cát đào sâu là sụp, vì thời gian không có, vì ai cũng sợ đêm sau lại có đánh nhau tiếp. Chôn xong, người ta đánh dấu bằng mấy gốc tràm quanh đó, nghĩ là sau này hòa bình sẽ quay lại tìm. Ai ngờ sau này bãi chôn thành một phần của bãi tha ma, mộ dân chôn thêm rải rác xung quanh qua nhiều đời, gốc tràm cũ chết đi, tràm mới mọc lên, dấu vết lẫn hết. Không bia, không hàng lối, không ai còn chỉ được chính xác đầu hố ở đâu, cuối hố ở đâu nữa.
Hợi nghe mà tay nắm chặt gói trà tới nhàu cả giấy gói. Anh hỏi cụ có ai trong làng còn giữ giấy tờ gì về mười một người đó không. Cụ Lựu bảo người giữ chuyện giấy tờ của xã là ông Nguyễn Văn Thới, nguyên xã đội trưởng, nhà ở xóm giữa. Cụ dặn Hợi qua đó hỏi, ông Thới là người cẩn thận, sổ sách thời chiến tranh ông còn giữ được nhiều hơn người ta tưởng.
Buổi chiều cùng ngày, Hợi tới nhà ông Thới. Ông Thới sáu mươi sáu tuổi, dáng người nhỏ, lưng hơi còng, nhưng mắt còn tinh và giọng nói còn dứt khoát của một người từng làm cán bộ xã nhiều năm. Ông nghe Hợi trình bày lý do tới hỏi, không ngạc nhiên. Ông nói chuyện cồn Tràm mấy hôm nay làng đang xì xào lại vì vụ thằng Minh lao xe xuống mương, sớm muộn gì cũng có người tới hỏi ông như Hợi đã tới hỏi cụ Lựu.
Trên đường từ nhà cụ Lựu sang nhà ông Thới, Hợi ghé qua quán nước ở đầu làng mua ít thuốc lá làm quà. Chủ quán nghe anh hỏi đường tới nhà nguyên xã đội trưởng thì hỏi lại ngay là anh hỏi chuyện cồn Tràm phải không. Chủ quán nói mấy ngày nay, từ sau vụ thằng Minh, chuyện mười một người lính nằm ở cồn Tràm lại được người làng nhắc lại nhiều. Người thì nói nên thắp hương lớn một lần cho đàng hoàng, người thì nói nên báo lên huyện một lần nữa cho dứt điểm. Nhưng nói thì nói vậy, rồi ai về nhà nấy, chuyện lại chìm xuống như bao nhiêu lần trước. Hợi nghe mà thấy rõ một điều. Làng không thiếu lòng. Làng chỉ thiếu một người chịu đi hỏi cho tới nơi tới chốn và một bằng chứng đủ chắc để biến lời kể thành hồ sơ. Anh tự hỏi, không thành tiếng, liệu người đi hỏi đó có phải là mình hay không, một thằng tài xế chạy thuê chỉ quen với lịch giao dưa và tiền chuyến.
Ông Thới vào buồng trong, lấy ra một chiếc hòm tôn cũ, mở khóa, lấy ra mấy cuốn sổ bọc nilon cẩn thận. Ông lật một cuốn sổ đã ngả màu, chỉ cho Hợi xem những dòng ghi chép của xã từ sau chiến tranh. Ông xác nhận con số mà cụ Lựu kể. Đúng mười một người. Một tổ chiến đấu bộ binh, hy sinh trong một đêm tháng Bảy năm 1972 tại khu vực cồn Tràm, chôn tập thể tại chỗ trong đêm sau trận đánh. Con số mười một đó ông đã đối chiếu nhiều lần qua nhiều năm, qua lời kể của nhiều nhân chứng khác nhau, và nó không thay đổi.
- Vậy sao hồ sơ tìm kiếm không đi tới đâu được hả bác Thới.
Ông Thới thở dài, gấp cuốn sổ lại.
- Xã mình từng hai lần lập danh sách đề nghị tìm kiếm và quy tập khu vực cồn Tràm, một lần những năm sau hòa bình không lâu, một lần cách đây chừng hơn chục năm. Cả hai lần đều nằm im. Lý do thì giống nhau. Thiếu tọa độ chính xác, vì dấu gốc tràm cũ không còn. Thiếu di vật, vì không ai đào lên được một vật gì có tên, có ký hiệu đơn vị để đối chiếu với hồ sơ liệt sĩ của tỉnh và của quân đội. Chỉ có lời kể truyền miệng là có mười một người nằm đâu đó dưới bãi tha ma rộng mấy hecta cát trắng. Cơ quan chức năng không thể đào bới cả một bãi tha ma chỉ dựa trên lời kể. Họ cần một điểm bắt đầu cụ thể.
Hợi ngồi yên nghe. Anh hiểu ra vì sao bao nhiêu năm nay mười một người lính đó vẫn nằm dưới cát, trong khi làng vẫn thắp hương chung ở đầu cồn vào rằm tháng Bảy. Không phải làng quên. Không phải xã không từng cố. Mà là mọi cố gắng đều thiếu đúng một thứ. Một di vật, một tọa độ, một điểm bắt đầu đủ chắc để một hồ sơ được mở ra và đi tới cùng.
Ông Thới rót thêm nước, nói tiếp, giọng nhỏ lại.
- Còn một chuyện nữa mày nên biết, Hợi. Trong mười một người đó, xã mình ngày xưa từng nghe phong thanh có một người là con của làng Mỹ Thủy này, đi lính rồi mất tin đúng đợt tháng Bảy năm 1972. Gia đình người ta tìm bao nhiêu năm không thấy. Nhưng phong thanh thì vẫn chỉ là phong thanh. Không có di vật, không có hồ sơ khớp, không ai dám nói chắc với gia đình người ta là con họ nằm ở cồn Tràm. Nói chắc mà sai thì tội lắm.
Hợi ra về khi trời đã xế chiều. Anh đi ngang đầu cồn cát, dừng xe lại một lúc, nhìn vào bãi tha ma trong nắng nhạt. Những mô mộ đất thấp nằm rải rác trên cát trắng, lùm tràm cằn đứng lặng ở giữa. Dưới một chỗ nào đó trong bãi cát mênh mông này là một hố chôn chung của mười một người lính đã nằm đó từ tháng Bảy năm 1972, nông, lạnh, không bia, không hàng lối. Đêm nào sương xuống, khí từ dưới đó thoát lên, thành những đốm lửa xanh mà anh và bao nhiêu người chạy đêm vẫn thấy lập lòe ở lùm tràm.
Trước khi nổ máy về làng, Hợi quay sang hỏi một câu mà lúc sáng anh đã hỏi cụ Lựu, và giờ anh nhắc lại với chính mình nhiều hơn là với bất kỳ ai. Ông Thới lúc tiễn anh ra cổng đã trả lời câu đó thay cho cả làng. Hợi hỏi vì sao chuyện mười một người nằm chung một hố như vậy mà không ai nói với cánh tài xế chạy đêm qua cồn Tràm, để họ biết đường mà nể, mà chậm lại. Ông Thới đáp, giọng buồn và thật.
- Vì ai cũng tưởng tụi nhỏ quen rồi, lửa quen rồi.
Hợi chạy xe về làng trong nắng tắt dần. Câu nói đó theo anh suốt đoạn đường ngắn, và ở lại trong đầu anh lâu hơn mọi lời kể về trận đánh. Tối đó, khi ngồi ăn cơm với vợ con, anh kể lại cho Sen nghe con số mười một và chuyện hố chôn chung. Lần đầu tiên anh không giấu vợ chi tiết bãi tha ma trên tuyến đường của mình, dù anh vẫn chưa kể hết chuyện mình vẫn sẽ chạy đường tắt trong những đêm tới.