MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 19: Sổ danh sách của xã
Sáng 16/12, Hợi còn chưa hết mệt sau chuyến đêm bị lửa bám thì đã chạy xe máy tới nhà ông Thới một lần nữa. Lần này anh không tới để nghe kể chuyện trận…
Nội dung chương
Sáng 16/12, Hợi còn chưa hết mệt sau chuyến đêm bị lửa bám thì đã chạy xe máy tới nhà ông Thới một lần nữa. Lần này anh không tới để nghe kể chuyện trận đánh. Anh tới để tận mắt xem cuốn sổ danh sách liệt sĩ của xã mà ông Thới từng nhắc, cuốn sổ mà ông đã giữ trong chiếc hòm tôn cũ suốt nhiều năm. Hợi muốn biết, trong cuốn sổ đó, mười một người ở cồn Tràm có tên hay không, có dòng nào ghi về họ hay không, hay họ thật sự nằm ngoài mọi danh sách, như nằm ngoài mọi bia mộ ở bãi tha ma.
Ông Thới đón Hợi ở hiên nhà, pha trà, rồi vào buồng lấy ra đúng cuốn sổ hôm trước. Lần này ông lật chậm từng trang cho Hợi xem. Sổ ghi danh sách liệt sĩ của xã qua các thời kỳ, tên người, năm sinh, năm nhập ngũ, năm hy sinh hoặc mất tin, đơn vị nếu biết, nơi an táng nếu đã quy tập được. Nhiều dòng đã có nơi an táng rõ ràng ở Nghĩa trang liệt sĩ huyện Hải Lăng. Nhiều dòng còn để trống ở cột nơi an táng, chỉ ghi một chữ mất tin và một năm xa lắc.
Ông Thới lật tới phần ghi những năm cuối của cuộc chiến tranh. Ngón tay ông dừng lại ở một dòng, đọc lướt qua như đã đọc thuộc từ lâu, rồi lật tiếp sang trang sau để nói vào chuyện chính của buổi sáng hôm đó.
- Đây, dòng này là Lê Văn Trực, mất tin tháng Bảy năm 1972. Con của làng mình. Gia đình nó tìm bao nhiêu năm rồi.
Hợi lúc đó đang tập trung vào một ý khác trong đầu. Anh đang đếm, đang đối chiếu con số mười một của cồn Tràm với những dòng còn để trống trong sổ. Anh nghe ông Thới nhắc một cái tên và một tháng năm, gật đầu theo quán tính, rồi cả hai người cùng lướt qua dòng đó mà không dừng lại. Cái tên Lê Văn Trực, đối với Hợi sáng hôm đó, chỉ là một trong rất nhiều cái tên của những người lính mất tin mà anh không quen biết. Anh chưa gặp bà Cúc đủ lâu để nối cái tên đó với người đàn bà gầy gò cầm bó hương ở cổng làng. Anh chưa có trong tay bất kỳ vật gì mang cái tên đó để mà khựng lại. Dòng chữ trong sổ cứ thế trôi qua, như một hạt cát trôi qua kẽ tay, chờ một ngày khác, một hoàn cảnh khác, mới ở lại được.
Trọng tâm của buổi nói chuyện hôm đó nằm ở chỗ khác. Ông Thới chỉ cho Hợi xem phần cuối sổ, nơi ghi những trường hợp chưa xác minh được vị trí chôn cất. Mười một người ở cồn Tràm nằm trong nhóm đó, nhưng không ghi thành mười một dòng riêng. Họ chỉ được ghi chung trong một phần ghi chú của xã từ nhiều năm trước. Ghi chú nói rằng tại khu vực cồn Tràm có một khu chôn tập thể thời chiến tranh, số lượng khoảng một tổ chiến đấu. Chưa có tọa độ chính xác, chưa có di vật đối chiếu, hồ sơ đề nghị tìm kiếm đã lập hai lần và đang chờ bổ sung thông tin.
Ông Thới kể thêm, ngày xã lập danh sách lần thứ hai, ông đã tự tay mang hồ sơ lên huyện, ngồi chờ cả buổi ở phòng tiếp dân để hỏi cho rõ vì sao hồ sơ chưa đi tiếp được. Người cán bộ tiếp ông hôm đó nói một câu mà ông nhớ tới giờ. Hồ sơ không thiếu lòng thành, chỉ thiếu một vật chứng cụ thể. Một cái tên, một ký hiệu đơn vị, một tọa độ đủ hẹp để đội quy tập khoanh vùng đào khảo sát. Không có những thứ đó, việc cho máy móc và con người đào bới cả một bãi tha ma rộng lớn là điều không cơ quan nào dám ký duyệt. Vì dưới bãi tha ma đó còn có mộ dân nhiều đời, đụng vào là đụng tới tâm linh và đời sống của cả một làng. Hợi nghe tới đó mới hiểu vì sao chuyện mười một người nằm ở cồn Tràm lại bế tắc tới mấy chục năm. Nó không bế tắc vì người ta vô tâm. Nó bế tắc vì thiếu đúng một mắt xích nhỏ, mà mắt xích đó lại nằm sâu dưới cát, ở một vị trí không ai chỉ được chính xác nữa. Chỉ mấy dòng ngắn ngủi cho mười một con người. Hợi đọc đi đọc lại phần ghi đó, thấy nó khô khan và mỏng manh tới mức đau lòng.
- Bác Thới, nếu mai mốt có một di vật gì đó từ cồn Tràm, có tên, có ký hiệu, thì hồ sơ này mở lại được không bác.
Ông Thới gật đầu chắc chắn.
- Được chứ. Có di vật có tên là có điểm bắt đầu. Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của huyện, họ làm việc dựa trên điểm bắt đầu như vậy đó. Anh Phước ở Ban Chỉ huy Quân sự huyện là đội trưởng đội quy tập, người có trách nhiệm nhất vùng này về chuyện đó. Có hiện vật, có thông tin khớp sổ sách, là họ tổ chức khảo sát được. Không có gì trong tay thì dù xã mình có sốt ruột tới đâu, hồ sơ cũng phải nằm chờ.
Hợi ghi nhớ cái tên anh Phước và cơ quan huyện mà ông Thới vừa nhắc, dù lúc đó anh không nghĩ mình sẽ sớm cần tới nó. Anh cảm ơn ông Thới, ra về với một cảm giác rõ ràng hơn về con đường thủ tục phía trước, một con đường mà hiện tại vẫn còn thiếu mất mắt xích đầu tiên. Một di vật. Một cái tên khắc trên một vật gì đó nằm dưới vệt cát ở cồn Tràm. Anh không biết mắt xích đó đang nằm cách bánh xe của anh bao nhiêu mét cát, và chỉ còn cách anh hai đêm chạy xe nữa.
Tối hôm đó, ở nhà Hợi, một chuyện khác bùng lên mà anh đã né tránh suốt từ đầu mùa dưa. Sen chờ anh ăn cơm xong, con đã ngủ, mới hỏi thẳng. Chiều nay bà bán cá ở cổng làng ghé nhà chơi, kể chuyện anh Hợi chạy xe tải đường tắt qua bãi tha ma cồn Tràm hằng đêm, kể cả chuyện đêm qua lửa bám theo xe anh, chuyện mà cả làng đang xì xào. Sen hỏi, giọng không lớn, nhưng rõ ràng là cô đã giữ câu hỏi này trong lòng nhiều ngày.
- Anh Hợi, anh nói thật với em. Đường tắt anh chạy có phải qua bãi tha ma không. Sao anh giấu em từ đầu mùa tới giờ.
Hợi im lặng một lúc. Anh biết nói dối thêm lúc này là không được nữa. Anh kể thật, nhưng kể vắn tắt. Đúng là đường tắt qua cồn Tràm, qua bãi tha ma. Đúng là có lửa, có vụ thằng Minh lao xe xuống mương. Nhưng anh nói thêm ngay rằng anh chạy xe tải lớn, cabin kín, chạy đều thì lửa không bám, đêm qua bám là vì ổ cát bất ngờ, anh đã biết cách giữ tốc độ rồi, không sao đâu. Anh kể thật về địa điểm, nhưng vẫn giấu nhẹ về mức độ nguy hiểm, như một người chồng muốn vợ yên tâm hơn là muốn vợ biết hết.
Sen nghe xong, mắt đỏ lên. Cô không khóc thành tiếng. Cô chỉ nói những điều rất thực tế của một người vợ làm ruộng và nuôi con ở làng chài. Mái nhà dột thì từ từ sửa cũng được. Học phí của con thì vay họ hàng ít bữa cũng qua. Còn anh mà có chuyện gì giữa bãi tha ma trong đêm, thì mẹ con cô không biết bám vào đâu. Cô hỏi anh có bỏ đường tắt được không, chạy quốc lộ xa hơn một chút mà yên tâm hơn không.
Hợi nhìn vợ, nhìn đứa con đang ngủ trong buồng, nhìn mái nhà có vệt dột đã lấy tấm nilon che tạm từ mùa mưa. Anh nói một câu mà anh biết, ngay khi nói ra, là một lời hứa anh chưa chắc giữ được đúng hẹn.
- Qua Tết anh bỏ đường tắt. Mùa dưa này chạy nốt cho xong, tiền sửa mái với tiền học cho con cũng từ mấy chuyến này mà ra. Qua Tết, anh chạy quốc lộ hẳn, không chạy qua cồn Tràm nữa.
Sen gật đầu, nửa tin nửa không, nhưng không cãi thêm. Cô dọn mâm cơm, đi rửa bát ngoài sân giếng. Hợi ngồi lại ở bàn, một mình, với cuốn sổ tay lịch chuyến mở trước mặt. Dòng ngày 18/12 đã được anh ký nhận từ đầu tháng, chuyến dưa quan trọng trước đợt hàng Tết, vẫn nằm nguyên ở đó, không hề biến mất vì lời hứa anh vừa nói với vợ. Anh hứa qua Tết sẽ bỏ đường tắt, trong lúc lịch chuyến qua đường tắt vẫn còn dày đặc cho tới tận Tết, và chuyến khó nhất trong số đó chỉ còn cách anh hai ngày nữa.
Sau khi Sen đi rửa bát, Hợi ngồi một mình rất lâu với cuốn sổ lịch chuyến. Anh lật lại những trang đã ghi từ đầu tháng. Ngày 02/12 nhận tuyến. Ngày 03/12 lửa xa ở lùm tràm. Ngày 09/12 Minh lao xuống mương. Ngày 15/12 lửa bám xe mình. Những dòng chữ ngắn ngủi đó, đọc nối lại với nhau, thành một mạch leo thang rõ ràng mà một người ngoài nhìn vào sẽ nói ngay là nên dừng lại. Nhưng Hợi không phải người ngoài của chính cuộc sống mình. Anh là người trong cuộc, với một mái nhà dột, một đứa con sắp vào lớp một, một chủ vựa trả tiền theo chuyến đúng giờ. Anh còn một lời hứa với vợ vừa nói ra mà chính anh cũng biết là nó treo trên những chuyến xe còn lại của mùa dưa này. Anh gấp sổ lại, không gạch bỏ dòng ngày 18/12, không gọi điện cho anh Tám Lực xin đổi tuyến. Anh chỉ tắt đèn bàn, đi vào buồng nằm cạnh vợ con, mở mắt nhìn trần nhà tối một lúc lâu rồi mới ngủ được.
Đêm đó Hợi xếp áo đi làm cho chuyến sớm hôm sau, tránh không nhìn vào mắt vợ lâu. Ngoài sân, sương đã xuống trắng hàng rào và mái nilon che chỗ dột, báo hiệu một đợt sương dày nữa đang về trên vùng cát ven biển Hải Lăng.