MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 28: Úp nón, nín thở
Võ Văn Bảy đã sống sáu mươi ba năm, đã đi biển với cha từ năm mười hai tuổi. Ông đã thấy sóng lớn, đã thấy người chết đuối được vớt lên bờ cát làng mình,…
Nội dung chương
Võ Văn Bảy đã sống sáu mươi ba năm, đã đi biển với cha từ năm mười hai tuổi. Ông đã thấy sóng lớn, đã thấy người chết đuối được vớt lên bờ cát làng mình, đã thấy nhiều thứ mà người ở đất liền không thấy. Nhưng ông chưa từng phải dùng hết sức bình sinh để lôi một thằng tài xế trẻ ra khỏi cabin như vừa rồi. Cánh tay ông còn run khi ông ấn vai Hợi ngồi xuống mặt cát bên hông xe.
Thằng nhỏ hoảng thiệt rồi. Mắt nó mở lớn, miệng nó há ra như muốn kể một chuyện rất lớn, tay nó chỉ về phía chiếc gương trên cabin mà không nói thành lời. Bảy không cần nghe nó kể. Ông đã thấy lửa tụ phía sau xe dày lên thành quầng sáng lớn bất thường, và ông biết trong những đêm như đêm nay, người ta có thể thấy những điều không nên thấy lâu. Việc của ông lúc này không phải là nghe kể. Việc của ông là giữ cho cả hai người còn sống tới sáng.
- Ngồi xuống. Ngồi sát đất. Đừng nhìn nữa.
Ông nói từng chữ, tay vẫn giữ chặt vai Hợi. Rồi ông quay lại cửa cabin, với tay tháo chiếc nón lá treo ở đó xuống. Chiếc nón lá rách của ông, chiếc nón đã theo ông từ đầu mùa, vành nón sờn, một chỗ rách nhỏ được vá bằng chỉ dù, chiếc nón mà Hợi từng chê cũ trong những ngày đầu chạy tuyến này. Bảy cầm nó bằng hai tay, cẩn thận như cầm một món đồ nghề quan trọng nhất trong đời đi biển của mình, rồi úp sấp nó xuống mặt đất, ngay giữa hai người.
Cái nón úp xuống cát, miệng nón ăn vào mặt cát ẩm thành một vòng tròn kín. Trong lệ của dân chài làng Mỹ Thủy, cái nón úp là dấu hiệu đầu tiên và quan trọng nhất: người đã dừng hẳn, người không đi nữa, người giao mình cho mặt đất. Bảy không giải thích điều đó cho Hợi. Ông chỉ làm, và bắt Hợi nhìn ông làm.
Tiếp theo, ông bốc một nắm cát đầy trong tay phải. Cát ướt và lạnh, chính là cát của bãi tha ma này. Ông ném nắm cát đó qua vai trái của mình, mạnh và dứt khoát, cát văng ra phía sau lưng thành một vệt mờ trong ánh lửa xanh. Rồi ông ra hiệu cho Hợi làm theo. Hợi, tay run, bốc một nắm cát, ném qua vai trái của mình vụng về hơn, một phần cát rơi ngay xuống chân. Bảy gật đầu. Vậy là đủ. Lệ không cần đẹp. Lệ cần đúng và cần làm tới nơi.
Cuối cùng là phần khó nhất. Bảy mở túi cát khô ông mang theo từ nhà, bốc một nhúm cát sạch, bỏ vào miệng mình trước để làm gương. Rồi ông bốc một nhúm khác, đưa tới miệng Hợi.
- Ngậm chặt. Ngậm cát, ngậm miệng lại. Từ giờ tới khi lửa tắt hết, không thở bằng miệng, không nói, không la. Nín. Đếm thầm trong đầu. Tao đếm cùng mày.
Hợi ngậm nhúm cát vào miệng. Cát khô, sạn, vị mặn và tanh nhẹ của cát biển lâu năm. Anh nhăn mặt theo phản xạ, nhưng Bảy giữ ánh mắt nghiêm khắc nhìn thẳng vào anh cho tới khi anh ngậm chặt miệng lại và gật đầu một cái rất nhỏ.
Hai người đàn ông ngồi trên cát lạnh, giữa bãi tha ma, bên hông một chiếc xe tải tắt máy, trước mặt là một chiếc nón lá úp sấp. Xung quanh họ, lửa vẫn đang quay cuồng.
Trong những phút đầu tiên, lửa chưa chịu tản. Không còn động cơ, không còn người chạy, không còn hơi thở phả ra từ hai cái miệng đã ngậm chặt, nhưng quầng lửa quanh xe vẫn xoay chậm theo quán tính, vẫn đông, vẫn sáng. Bảy nhìn chúng qua khóe mắt, đầu cúi thấp, người bất động hoàn toàn. Ông đếm thầm. Một. Hai. Ba. Ông đếm theo nhịp tim của chính mình đã được ông luyện chậm lại từ những năm đi biển, khi người ta phải giữ bình tĩnh dưới một con thuyền đang chòng chành trong sóng.
Ông biết lửa sẽ cần thời gian. Lệ của cha ông truyền lại nói rõ: lửa mất điểm tựa thì quay cuồng một lúc rồi mới chịu xuống. Cái lúc đó là lúc nguy hiểm nhất, vì người ta tưởng lệ không linh, tưởng phải chạy, phải làm một điều gì khác. Bao nhiêu người đi đêm ngày xưa gặp nạn không phải vì lệ sai, mà vì họ không chịu nổi vài phút chờ đợi trong im lặng đó. Bảy tự nhủ mình phải chịu nổi, và phải giữ cho thằng Hợi cũng chịu nổi.
Phút thứ hai, một cụm lửa lớn trôi lại gần hai người, gần tới mức ánh sáng xanh của nó phủ lên mặt cát trước mặt họ và lên vành chiếc nón úp. Bảy cảm thấy vai Hợi bên cạnh mình căng cứng, cảm thấy thằng nhỏ muốn đứng bật dậy. Ông đưa tay sang, đặt lên đầu gối Hợi, ấn nhẹ xuống. Không nói. Không cử động thêm. Cụm lửa dừng lại một lúc ở khoảng cách vài bước chân, xoay chậm, rồi trôi đi hướng khác, về phía thùng xe.
Trong lúc ngồi yên đó, với miệng ngậm cát và phổi đang bắt đầu đòi hơi, ký ức của Bảy trôi về một đêm khác, rất xa. Một đêm tháng bảy năm một chín bảy hai, khi ông chín tuổi, cha ông cầm đèn dầu dẫn ông ra cồn cát này trong bóng tối còn mùi khói súng. Ông nhớ tiếng xẻng xúc cát của người lớn, nhớ lệnh của cha dặn đứng im và đừng nhìn, nhớ ánh đèn dầu nhỏ bé chao đảo trong tay mình. Đêm đó người lớn làm một việc nặng nề trong im lặng, và ông, một thằng nhỏ giữ đèn, đã đứng yên như cha dặn, không chạy, không la.
Năm mươi bốn năm sau, ngồi trên mặt cát này với miệng ngậm cát, Bảy chợt hiểu ra một điều mà ông chưa từng nói thành lời với ai. Ông đang ngồi đúng vùng cát của hố chôn năm xưa. Vị trí xe lún, vị trí cát xốp, vị trí lửa tụ đông nhất đêm nay, tất cả cùng chỉ về một vùng đất. Những người mà đêm đó ông giữ đèn cho người lớn chôn xuống, họ vẫn nằm dưới lớp cát mỏng này, chưa từng được ai đưa về một nơi có bia tên. Ông ngồi trên mộ của họ mà thực hành lệ thoát thân của dân làng mình, và ý nghĩ đó làm mắt ông cay, dù miệng ông không thể mở ra và phổi ông không thể thở mạnh.
Phút thứ ba, lửa bắt đầu yếu đi trông thấy. Các đốm lửa không còn tụ thành quầng dày quanh xe nữa. Chúng thưa ra, hạ thấp dần độ cao, từ ngang kính chắn gió xuống ngang thành thùng, rồi xuống thấp hơn nữa, trôi sát mặt cát. Bảy nhìn từng cụm lửa hạ xuống như những ngọn đèn cạn dầu. Ông vẫn đếm. Ông vẫn chưa cho phép mình thở.
Phút thứ tư, hơi thở bị nín lâu làm ngực Bảy đau nhói, đầu ông hơi choáng. Bên cạnh ông, Hợi cũng đang run, hai tay bấu chặt vào cát, mắt nhắm nghiền, mồ hôi chảy xuống thái dương giữa đêm lạnh. Bảy nhìn thằng nhỏ và thấy thương nó. Nó là đứa tài xế đạp ga theo thói quen, không phải đứa gan lì coi thường người chết. Đêm nay nó đã trả giá cho thói quen đó bằng một bài học mà cả đời nó không quên được. Ông ấn nhẹ tay lên đầu gối nó một lần nữa, lâu hơn, như một lời trấn an câm.
Phút thứ năm. Đốm lửa cuối cùng ở mô mộ gần nhất hạ xuống mặt cát, lập lòe yếu ớt thêm vài nhịp, rồi tắt hẳn. Những đốm khác quanh bãi tha ma cũng đã tắt theo từng cụm từ trước đó. Bóng tối thật sự trở lại, thứ bóng tối bình thường của một đêm không trăng, trong đó mắt người chỉ còn thấy lờ mờ hình chiếc xe tải và bóng những cây tràm. Và cùng với bóng tối, gió biển trở lại. Một luồng gió nhẹ, thật, thổi qua mặt cát, làm vành nón úp rung rất khẽ, mang theo mùi biển mặn bình thường thay cho mùi phốt pho tanh lợm lúc nãy.
Đủ năm phút. Bảy đếm tới con số cuối cùng trong đầu, chậm rãi mở miệng, nhổ nhúm cát trong miệng ra xuống mặt cát bên cạnh. Cát đã ướt vì nước bọt, vón lại thành một cục nhỏ. Ông hít một hơi thở đầu tiên, sâu và dài, không khí lạnh tràn vào phổi đau nhói làm ông ho khẽ một tiếng.
Ông quay sang Hợi, nói câu đầu tiên sau năm phút im lặng tuyệt đối, giọng khàn đi vì cổ họng khô và đầy sạn cát.
- Xong rồi. Đừng rú ga nữa.
Hợi nhổ cát ra, thở dốc, ho, hai tay chống xuống cát, đầu cúi gục như người vừa ngoi lên khỏi mặt nước sau một lần lặn quá lâu. Khuỷu tay anh xây xát từ lúc bị kéo xuống cát, rát và dính cát, nhưng đó là vết thương duy nhất của đêm nay, một vết xây xát nhẹ của người sống. Bảy nhìn quanh bãi tha ma một vòng cuối. Không còn đốm lửa nào. Không còn hình gì trong bóng tối ngoài xe và tràm và mộ đất. Trước khi đứng lên, Bảy làm thêm một việc mà lệ không ghi, việc của riêng ông. Ông cúi đầu rất thấp về phía mặt cát dưới chân mình, nơi ông vừa nhận ra là vùng đất của hố chôn năm xưa, và ở yên trong tư thế đó vài giây. Ông không khấn thành tiếng, vì cổ họng ông còn đầy sạn cát và vì ông vốn không phải người hay khấn vái. Ông chỉ cúi đầu như một người già chào những người đã nằm ở đây lâu hơn tuổi đời của mình, những người mà hồi chín tuổi ông chỉ dám nhìn từ xa sau ánh đèn dầu của cha. Nếu đêm nay họ đã làm một việc nào đó ở phía sau chiếc xe kia, như thằng Hợi sắp kể, thì cái cúi đầu này là lời đáp của ông. Còn nếu họ không làm gì cả, nếu tất cả chỉ là lửa của khí đất và cát lún và một chiếc bánh xe tự tìm lại thăng bằng, thì cái cúi đầu này cũng không thừa. Ông nợ vùng cát này một cái cúi đầu đã năm mươi bốn năm rồi.
Ông cúi xuống, nhấc chiếc nón lá lên khỏi mặt cát, phủi nhẹ, và treo nó trở lại lên cửa cabin bằng một động tác chậm rãi như kết thúc một nghi thức.