MA TRƠI BÃI CÁT TRẮNG - Chương 8: Chuyện kể của người đi biển
Ngày mùng tám tháng mười hai, trước chuyến đêm, Võ Văn Bảy ghé bến cá làng Mỹ Thủy lúc chiều đang xuống. Bến cá vào giờ này vắng, ghe thuyền đã về từ…
Nội dung chương
Ngày mùng tám tháng mười hai, trước chuyến đêm, Võ Văn Bảy ghé bến cá làng Mỹ Thủy lúc chiều đang xuống. Bến cá vào giờ này vắng, ghe thuyền đã về từ sớm, chỉ còn mấy người bạn chài già ngồi vá lưới dưới mái lều lợp tôn, uống chè và nói chuyện biển. Ông Bảy ngồi xuống chiếc ghế gỗ quen thuộc, nhận chén chè nóng từ tay ông Tư Rạnh, bạn chài cùng tuổi, đã đi biển chung với ông từ thời trai trẻ.
Câu chuyện của mấy ông già ban đầu chỉ xoay quanh cá tôm và giá dầu. Rồi không biết ai khơi trước, nó quay về những năm biển động rất xa, khi vùng ven biển này còn hoang vắng hơn bây giờ nhiều. Lúc ấy cồn Tràm là một bãi cát trắng dài không có đường xe qua lại như ngày nay. Ông Tư Rạnh kể chuyện một người đi soi cá đêm ở vùng đầm gần cồn cát, gặp lửa xanh trôi trên mặt nước. Người đó hoảng quá chạy thục mạng về làng, lửa bám theo tới tận bìa làng mới tản. Về nhà, người đó nằm ốm mấy ngày. Từ đó người đó không dám đi đêm một mình qua vùng cát đó nữa.
Một ông già khác, ông Năm Lẹ, góp thêm chuyện của chính mình thời trẻ. Có lần ông đi bộ qua bãi tha ma cồn Tràm lúc chạng vạng vì ghe về trễ, thấy lửa lập lòe ở lùm tràm. Ông nhớ lời cha dặn nên ngồi thụp xuống cát, ngồi yên không dám thở mạnh. Ông ngồi tới khi lửa trôi qua và tản xuống mặt cát thì mới dám đứng dậy đi tiếp. Ông nói, lửa đó không đuổi người ngồi yên, nó chỉ đuổi theo cái động, theo hơi người đang chạy, theo tiếng chân dồn dập trên cát.
Ông Bảy ngồi nghe, tay cầm chén chè đã nguội, không chen vào câu nào. Những chuyện này ông đã nghe suốt một đời. Có chuyện ông chứng kiến một phần, có chuyện chỉ nghe kể lại, nhưng tất cả đều gặp nhau ở một điểm mà ông thuộc nằm lòng: ở cồn Tràm, lửa bám theo chuyển động. Và người khôn ngoan nhất là người biết ngồi yên. Ông nghĩ tới Hợi, thằng tài xế trẻ ngồi cùng cabin với ông mấy đêm nay, chân ga nặng, tính nóng, lại vừa trải qua một đêm lún bánh giữa bãi tha ma mà vẫn chưa hề thấy lửa bám theo xe mình một lần nào cho ra hồn. Ông lo, không phải lo cho chuyến hàng, mà lo cho cái đêm mà Hợi sẽ gặp lửa thật trong lúc đang hoảng vì một chuyện gì khác, như lún bánh, như trễ giờ, và phản ứng đầu tiên của nó sẽ là đạp ga.
Trước khi rời bến cá, ông Tư Rạnh níu tay ông Bảy lại, hạ giọng hỏi một câu mà mấy ông già ngồi quanh đều nghe rõ.
- Nghe nói ông đi phụ xe đêm qua cồn Tràm cho vựa Tám Lực hả ông Bảy. Tuổi này rồi, ông còn ra bãi đó ban đêm làm gì nữa.
Ông Bảy cười, đáp rằng đi kiếm thêm ít đồng cho cháu đi học, ngồi cabin chớ có lội cát đâu mà lo. Ông Tư Rạnh lắc đầu, nhìn ra phía cồn cát xa xa đang ngả màu chiều.
- Ông thì tôi không lo, ông biết lệ từ hồi còn để chỏm. Tôi lo cho thằng tài xế trẻ đi với ông đó. Lớp trẻ bây giờ nó không tin gì đâu, nó chỉ tin cái chân ga của nó thôi. Ông coi chừng nó giùm, nhất là mấy đêm sương muối.
Câu nói của bạn già làm ông Bảy im lặng một lúc lâu trên đường từ bến cá về nhà thay áo ấm. Ông biết ông Tư nói đúng từng chữ. Lệ tránh lửa ở cồn Tràm không khó, khó là làm cho một thằng trẻ không tin chịu ngồi yên khi nó đang sợ. Ngồi yên trong lúc sợ là việc ngược với bản năng của con người, phải có người giữ lại, phải có một bàn tay kéo xuống, như ngày xưa cha ông đã đặt tay lên vai ông trên chiếc ghe nhỏ giữa mặt đầm đen đầy lửa xanh. Ông Bảy tự hỏi, tới lượt mình, ông có đủ nhanh và đủ chắc để làm bàn tay đó cho Hợi hay không, trên một chiếc xe tải giữa bãi tha ma, trong một đêm mà mọi thứ cùng xảy ra một lúc.
Ông về nhà, bà Sáu đã chuẩn bị sẵn áo ấm và chai chè nóng cho ông mang theo. Bà dặn ông đi đêm nhớ giữ ấm cổ, đừng để sương thấm vào người già sinh bệnh. Ông gật đầu, nhận lấy đồ, treo thêm chiếc khăn cũ lên vai. Trước khi ra cửa, ông nhìn lại chiếc nón lá treo ở vách bếp, rồi quyết định mang nó theo như mọi đêm, dù Hợi đã chê nó chiếm chỗ trong cabin. Với ông, chiếc nón đó giờ không còn là đồ che nắng che mưa nữa. Nó là một phần của lệ, là thứ ông phải có trong tay nếu cái đêm ông đang lo sợ thật sự tới.
Chiều tối, ông Bảy ra vựa điểm danh rồi lên xe cùng Hợi cho chuyến đêm. Xe rời vựa trong ánh sáng cuối ngày, đường làng quen thuộc lùi dần phía sau. Khi xe vào tới đường cát ven biển, ông Bảy ngắm nhìn mặt cát ẩm dưới ánh đèn pha. Ông hít nhẹ một hơi qua cửa kính mở hé để đoán mùi đêm nay, rồi quay sang Hợi, nói một câu ông đã cân nhắc suốt từ lúc ở bến cá về.
- Đoạn cồn Tràm, có gì cũng đừng rú ga.
Hợi liếc sang ông, hơi ngạc nhiên vì câu dặn tới đột ngột giữa lúc đường đang êm.
- Sao vậy bác. Đoạn đó cát mềm, không rú ga có khi lún như đêm qua đó.
- Lún thì dừng lại lót ván như đêm qua, có tao phụ mày. Còn rú ga trên bãi cát này là dở nhất. - Ông Bảy nói chậm, chọn từng chữ. - Gió xe nó cuốn cát bụi lên, động cơ nó gầm, cả bãi cát nó động theo. Mày chạy xe cát lâu năm mày biết mà, đoạn nào càng cố sức càng lún sâu. Cồn Tràm cũng vậy thôi, có khi còn hơn vậy nữa.
Hợi hỏi lại, giọng nửa đùa nửa thật, rằng bác nói chuyện gió cát hay nói chuyện gì khác. Ông Bảy cười khẽ, mắt nhìn thẳng về phía trước, nơi ánh đèn pha đang quét lên những mô đất thấp đầu tiên của bãi tha ma.
- Tao nói chuyện gió và cát thôi. Mày cứ nhớ vậy là được. Qua bãi này, tay ga cho êm, mắt nhìn cho kỹ, có chuyện gì thì dừng hẳn lại, người và xe cùng yên, chớ đừng cố chạy cho thoát. Chạy cho thoát trên bãi cát này là cách dễ chết đứng nhất.
Hợi gật đầu, lần này không cãi. Sau đêm lún bánh, những lời dặn trần thế của ông Bảy về cát và ga đã có trọng lượng khác hẳn trong đầu anh. Xe đi vào bãi tha ma trong bóng tối và sương mỏng. Đêm đó bãi cát yên ắng, không có đốm lửa nào ở lùm tràm, không có mùi tanh lợm rõ rệt ở đầu cồn, chỉ có tiếng gió biển và tiếng bánh xe nghiến cát đều đều. Nhưng ông Bảy thì căng thẳng thấy rõ. Ông ngồi rất thẳng suốt quãng đường qua bãi, tay phải đặt nhẹ lên chiếc nón lá rách treo ở cửa cabin như một thói quen vô thức, mắt không rời vệt sáng đèn pha phía trước. Hợi để ý thấy sự căng thẳng đó, anh giảm ga thêm một chút cho xe đi êm hơn, dù anh không hiểu hết ông già đang lo điều gì trong một đêm yên như vậy.
Qua khỏi vùng cát, lên lại đường nhựa, vai ông Bảy mới từ từ chùng xuống. Hợi hỏi nhỏ rằng đêm nay êm vậy sao bác căng thẳng dữ. Ông Bảy đáp gọn là người già đi đêm hay vậy, mắt phải căng hơn lớp trẻ. Ông không nói ra điều ông thực sự nghĩ trong suốt quãng đường vừa qua.
Điều ông nghĩ là thế này: thứ ông sợ nhất trên tuyến đường này không phải là lửa. Lửa ở cồn Tràm, ông đã gặp từ trẻ, ông biết lệ tránh nó, ông tin nếu làm đúng lệ thì người và lửa có thể đi ngang nhau mà không ai hại ai. Thứ ông sợ hơn là cái hố cát ở đúng giữa bãi tha ma, cái vệt lún mà đêm qua xe đã in sâu xuống, trong mùa sương đang xuống dày dần. Ông sợ một đêm nào đó, xe nặng, cát ướt, bánh lún tới mức không lót ván mà qua được. Trong lúc kẹt cứng giữa bãi tha ma tối om đó, lửa sẽ dậy lên quanh lùm tràm như nó vẫn dậy trong những đêm ẩm sương nhất của tháng chạp. Khi người và xe đều đang động trong hoảng loạn, lửa sẽ có mọi thứ nó cần để bám theo. Ông sợ cảnh đó xảy ra. Lúc ấy, lệ ngồi yên của dân chài sẽ phải cứu hai mạng người trên một chiếc xe tải chở đầy dưa, giữa một bãi tha ma không một bóng người qua lại.
Ông giữ nỗi sợ đó cho riêng mình trên suốt quãng đường về. Về tới làng lúc khuya, ông xuống xe, đội nón đi bộ về nhà trong sương đêm. Đi ngang đầu cồn cát, ông dừng lại nhìn vào bãi tha ma tối lặng một lúc lâu, rồi khẽ nói một mình, như một lời hẹn mà cũng như một lời cầu: mấy đêm nữa thôi, qua được mùa sương này yên ổn là tốt rồi. Rồi ông đi tiếp, bóng ông khuất dần sau hàng phi lao, để lại phía sau một bãi cát trắng chìm trong sương và bóng tối, yên ắng một cách đáng ngờ. Về tới nhà, ông treo nón lên vách, ngồi uống chén chè nóng bà Sáu để sẵn, và ngồi lặng một lúc lâu nhìn ra sân tối. Ông nghĩ tới những chuyến đêm còn lại của vụ dưa, tới vệt lún giữa bãi tha ma đang chờ những đêm cát ẩm hơn, và tới bàn tay của cha ông trên vai ông mấy chục năm về trước. Ông tự hứa, nếu cái đêm khó nhất thật sự tới trên tuyến đường này, ông sẽ là bàn tay đó cho thằng tài xế trẻ đi cùng mình. Ông sẽ kéo nó ngồi xuống, giữ nó yên lại, như cha ông đã từng giữ ông trên mặt đầm đầy lửa xanh ngày ông còn là một thằng nhỏ chưa biết sợ là gì cho đúng cách.