NGỌC THI NÚI MANG SƠN - Chương 15: Luật Nộp Đồ
Ngày hai tháng mười, Lão Tào tự tay băng lại vết thương cho A Phúc và nhân đó siết lại kỷ luật của cả đoàn cho chặt hơn trước nhiều. Sáng hôm ấy trời trở…
Nội dung chương
Ngày hai tháng mười, Lão Tào tự tay băng lại vết thương cho A Phúc và nhân đó siết lại kỷ luật của cả đoàn cho chặt hơn trước nhiều.
Sáng hôm ấy trời trở lạnh sớm. Gió bắc đầu mùa thổi qua hẻm núi làm những tấm bạt trên lán kêu phần phật. A Phúc ngồi trên một tảng đá phẳng trước lán của Lão Tào, áo vén lên một bên, để lộ vết cứa dài trên bả vai trái. Vết thương đã qua ba ngày, miệng vết khép lại, không sưng đỏ, nhưng mỗi lần anh ta cử động tay trái vẫn nhăn mặt vì đau. Lão Tào ngồi đối diện, tự tay tháo băng cũ, rửa lại bằng nước muối ấm, rắc thuốc bột mà đoàn mang theo, rồi quấn băng mới bằng những vòng tay chậm và chắc, như cách ông vẫn làm cho thợ bị thương suốt ba mươi năm qua.
- Tay còn giơ cao được không, ông hỏi khẽ.
A Phúc thử giơ tay lên ngang vai, rồi cao hơn một chút, gật đầu.
- Giơ được. Khuân nhẹ thì được, khuân nặng phải đổi sang vai phải ít bữa.
- Vậy cứ khuân nhẹ. Ai cười mày ăn hại thì bảo nó xuống đứng trước vách nỏ một lần cho biết. Lão Tào buộc nút băng cuối cùng, vỗ nhẹ lên vai lành của A Phúc. - Mày sống được là vì thằng Quý nó nhanh tay, và vì mày biết bám, không giãy bừa trong cát. Nhớ lấy mà cẩn thận từ nay.
Đoàn thợ đứng quanh nghe, không ai nói gì. Chuyện ở tầng lưu sa đã làm thay đổi không khí trong trại rõ rệt. Trước ngày hai mươi tám tháng chín, nhiều người còn coi những lời dặn dò về cơ quan cổ mộ là chuyện dọa nhau cho vui. Sau ngày ấy, khi họ tận mắt thấy cát ập xuống và máu chảy trên vai A Phúc, không ai còn cười khi nghe tới ván chắn và dây buộc nữa.
Băng xong, Lão Tào không cho đoàn xuống hầm ngay. Ông gọi tất cả tới khoảng đất trống giữa trại, kể cả Chu Tam ở miệng giếng và Huyền Chân ở lán riêng, rồi cho Đỗ Cửu mang thùng đồ chung ra đặt giữa vòng người.
Thùng đồ chung là một thùng gỗ có nắp, khóa bằng một ổ khóa đồng, chìa khóa do Chu Tam giữ. Trong thùng, tính tới sáng hôm ấy, có những mảnh gạch cổ khắc hoa văn, mấy mảnh gốm vỡ, hai đồng tiền cổ đã xanh và một ít mảnh đá lạ nhặt được trong đất đào. Lão Tào mở nắp thùng, tự tay kiểm từng món, đối chiếu với cuốn sổ ghi chép mà Chu Tam giữ ở miệng giếng. Ông kiểm chậm rãi, lật từng trang sổ, đọc thành tiếng số thùng đất và những thứ lạ được ghi theo từng ca.
Đoàn đứng yên nghe. Tới một đoạn, Lão Tào dừng lại, ngón tay gõ lên trang sổ.
- Số mảnh ngọc nhỏ, ông nói. - Các ca đào kể miệng với nhau là nhặt được nhiều hơn số ghi trong sổ này. Tao không nói ai giấu, vì tao chưa có bằng chứng. Nhưng số kể miệng và số trong thùng không khớp nhau, thì một trong hai số phải sai. Từ hôm nay, tao không muốn nghe số kể miệng nữa.
Ông đóng sổ lại, nhìn một vòng quanh đoàn. Ánh mắt ông dừng lại ở từng người một chút, không lâu hơn ở ai, nhưng ai cũng thấy mình bị nhìn thấu.
Rồi ông kể chuyện cũ. Ông kể ngắn gọn, không kể thành cảnh, không tả chi tiết người chết ra sao, chỉ kể như người làm nghề nhắc lại bài học đã trả giá. Nhiều năm trước, ở hai vụ đào khác nhau, ông từng có thợ chết vì tự ý ra tay trước lệnh của trưởng đoàn. Một vụ thợ tự ý cạy một cơ quan khi chưa có ván chắn. Một vụ thợ tự ý trèo vào một gian phụ khi người giữ dây còn chưa buộc xong. Ông không kể tên người chết trước mặt đoàn trẻ. Ông chỉ nói hai câu. Người nhanh tay mà không nghe lệnh thì không cứu được. Người giấu đồ riêng trong mộ thì sớm muộn cũng tự ý ra tay ở chỗ nguy hiểm nhất. Hắn nghĩ mình giấu được một lần thì giấu được lần nữa. Hắn nghĩ ra tay được một lần thì ra tay được lần nữa.
- Luật của đoàn này, ông nói rõ từng chữ, - từ nay ghi cho chặt. Đồ lên khỏi miệng giếng phải qua tay Chu Tam ghi chép từng món, trước mặt người mang đồ lên. Ai đào được gì lạ trong đất, bỏ vào thùng nhỏ của ca, mang lên nguyên như vậy, không tự ý giữ lại ngắm nghía qua đêm. Ai giấu đồ, dù chỉ một mảnh bằng móng tay, bị đuổi khỏi đoàn ngay khi phát hiện, mất hết phần chia, và tao sẽ nói rõ lý do với các đoàn khác ở Mang Sơn để nó không còn chỗ làm ăn trong nghề này nữa.
Cả vòng người im lặng. Chu Tam gật đầu, mở sổ ra ghi lại lệnh mới vào trang đầu, đọc lại cho cả đoàn nghe một lần nữa. Đỗ Cửu nói từ mai ông ta sẽ đứng ở miệng giếng thêm một ca mỗi ngày để chứng kiến việc ghi đồ. Hàn Pháo, La Đại Dũng đều gật đầu. Tiểu Mãn đứng ở cuối vòng, nghe mà nhớ tới những lời đồn trong ca đào về mảnh ngọc xanh nhạt từng xuất hiện trong đất ở những mét đầu tiên, nhưng cậu không dám nói gì vì cậu không tận mắt thấy ai giấu cả.
Phan Kim Quý đứng trong hàng, mặt không đổi sắc.
Hắn nghe từng chữ của Lão Tào như nghe một bài học dành cho người khác. Chỉ có bàn tay phải của hắn, bàn tay vừa được cả đoàn khen là nhanh nhất Mang Sơn, vô thức đưa lên chạm nhẹ vào túi áo trong ở ngực trái, nơi một mảnh vải nhỏ gói một miếng ngọc vụn đang nằm yên từ giữa tháng chín. Cái chạm ấy rất nhanh, nhanh tới mức không ai trong vòng người nhận ra, kể cả Đỗ Cửu đứng gần hắn nhất. Hắn chạm vào đó như người ta chạm vào một vật quen thuộc để yên tâm rằng nó vẫn còn, rồi buông tay xuống ngay, đứng thẳng như cũ, mắt nhìn vào thùng đồ chung đang được khóa lại.
Trong đầu hắn, ý nghĩ chạy rất nhanh và rất tỉnh táo. Lão Tào không có bằng chứng. Sổ của Chu Tam từ trước tới nay vốn ghi qua loa, ca nào cũng kể miệng thêm vài món cho vui, không riêng gì ngọc. Một miếng vụn bằng móng tay không làm ai giàu, cũng không làm đoàn nghèo đi. Hắn tự nhủ mình sẽ cẩn thận hơn, không giấu thêm gì nữa trong vụ này, và miếng vụn kia sẽ nằm yên ở đáy tay nải cho tới khi vụ đào kết thúc. Hắn không biết rằng chính cái tự nhủ ấy, hắn đã nói với mình một lần rồi, vào cái đêm hắn cất miếng ngọc vào đáy tay nải cạnh chiếc kìm nhỏ.
Trước khi giải tán, Lão Tào còn cho gọi riêng từng ca trưởng tới lán của mình nói chuyện ngắn. Ông không tra hỏi ai về mảnh ngọc, vì tra hỏi không bằng chứng chỉ làm đoàn rạn nứt trước khi thấy của thật. Ông chỉ nhắc mỗi người một việc khác nhau: Đỗ Cửu phải để mắt tới những đoạn vách lạ, Hàn Pháo phải kiểm tra dây và ván chắn mỗi ca, Chu Tam phải ghi sổ ngay tại miệng giếng chứ không ghi bù vào buổi tối bằng trí nhớ. Với Kim Quý, ông chỉ nói một câu ngắn: tay mày nhanh, tao cần cái nhanh ấy để phá cơ quan, không cần cái nhanh ấy để làm việc khác. Kim Quý cúi đầu dạ một tiếng, vẻ mặt cung kính không chê vào đâu được. Lão Tào nhìn hắn thêm một lúc rồi cho ra, trong lòng vẫn chưa hết nghi nhưng cũng chưa có cớ gì để giữ một người thợ giỏi nhất đoàn ở trên mặt đất trong lúc đường hầm đang cần tay nghề của hắn nhất. Ba mươi năm làm nghề dạy ông rằng nghi ngờ và bằng chứng là hai việc khác nhau rất xa, và một trưởng đoàn xử oan một người thợ giỏi sẽ mất đoàn nhanh hơn cả một ngôi mộ có cơ quan.
Buổi trưa, đoàn xuống hầm trở lại với luật mới. Mỗi thùng đất lên khỏi miệng giếng đều được Chu Tam lật xem trước mặt người kéo, có gì lạ thì ghi ngay. Việc đào chậm thêm một chút, nhưng không ai phàn nàn. A Phúc với vai băng trắng làm việc nhẹ ở miệng giếng, phân loại đất và gạch vỡ, thỉnh thoảng lại nhìn xuống hố đen và nhớ lại cảm giác cát ngập tới ngực mình.
Buổi tối, Lão Tào đóng cuốn sổ của mình lại sau khi ghi thêm một dòng nghi vấn về số mảnh ngọc không khớp. Ông ghi dòng ấy bằng nét chữ nhỏ, ở cuối trang, không cho ai xem. Dòng chữ không buộc tội ai cả. Nó chỉ nằm đó, chờ một ngày có bằng chứng thì sẽ thành một trang khác.
Ăn cơm xong, ông nói với Đỗ Cửu và Chu Tam trước cửa lán, giọng đủ để người gần đó nghe thấy.
- Tối nay tao sẽ đích thân ngồi ở miệng giếng một ca. Không phải tao không tin chúng mày. Tao ngồi để từ nay ai mang đồ lên cũng thấy trưởng đoàn ngồi đó mà nhớ luật.
Đỗ Cửu gật đầu, đi chuẩn bị đèn và ghế. Chu Tam ôm sổ về lán của mình, khóa vào hòm gỗ. Trong trại, đèn lán lần lượt tắt. Chỉ còn ánh đèn ở miệng giếng sáng tới khuya. Ở đó, một ông già năm mươi tư tuổi ngồi một mình bên cái hố sâu mười mét. Ông nghe tiếng cuốc vọng lên từ lòng núi. Ông giữ luật cho một đoàn người mà ông biết rõ. Trong lòng mỗi người đều có một tính toán riêng. Tính toán ấy không nằm trong cuốn sổ nào của ông. Ông chỉ còn cách giữ cho tính toán ấy không biến thành hành động. Ông phải ngăn nó trước khi kịp nhìn thấy nó bằng mắt mình trong ánh đèn dầu ở miệng giếng đêm nay.