NGỌC THI NÚI MANG SƠN - Chương 17: Ống Tre Thông Gió
Ngày chín tháng mười, đoạn hầm cụt giết người bằng sự im lặng của nó đã có gió, và ở cuối đoạn hầm ấy, đoàn chạm vào một vách đá lớn. Ý tưởng lắp ống tre…
Nội dung chương
Ngày chín tháng mười, đoạn hầm cụt giết người bằng sự im lặng của nó đã có gió, và ở cuối đoạn hầm ấy, đoàn chạm vào một vách đá lớn.
Ý tưởng lắp ống tre thông gió là của Lâm Huyền Chân, nói ra ngay trong đêm Tiểu Mãn ngất vì khí tù. Anh vẽ bằng que củi trên nền đất trước lán của Lão Tào một hình rất đơn giản: miệng giếng ở trên, đường đào đi chếch xuống, đoạn hầm cụt ở cuối là một cái túi kín, khí nặng chìm ở đáy túi không tự thoát ra được. Muốn đào tiếp ở đó, phải đưa gió sạch từ trên mặt đất xuống tận đáy, và phải có đường cho khí nặng đi ra, nếu không người xuống sau vẫn sẽ ngạt như người xuống trước.
Lão Tào nghe, hỏi một câu thực tế.
- Lấy gì đưa gió xuống mười mấy mét? Quạt bằng tay thì được bao lâu?
- Ống tre, Huyền Chân đáp. - Tre lớn ở chân núi không thiếu. Chặt lấy những cây tre bánh tẻ, thông mắt, ghép nối bằng vải tẩm nhựa đường và dây mây, làm thành một đường ống dài từ miệng giếng xuống đáy hầm. Ở miệng ống trên mặt đất, đặt một ống bễ và một quạt tay lớn, cử hai người thay nhau đẩy gió liên tục trong suốt ca đào. Gió sạch đi theo ống xuống đáy, đẩy khí nặng tràn ra theo đường đào mà lên. Trước mỗi ca, hạ một ngọn đèn dầu xuống đáy trước, để yên một lúc. Đèn cháy đều thì người mới xuống. Đèn lịm thì dù có quạt cũng phải chờ thêm.
Đỗ Cửu nghe xong gật đầu ngay, vì cách này thợ đào giếng ở quê ông ta cũng từng dùng ở những giếng sâu bí hơi, chỉ khác là ở đây đường ống dài hơn và phải ghép nhiều đoạn hơn. Lão Tào cho dừng đào một ngày để chặt tre và ghép ống. Cả đoàn, kể cả Tiểu Mãn vừa khỏe lại, đều ra chân núi chặt tre. Tre Mang Sơn mọc thành bụi ở khe suối, cây thẳng, đốt dài, ruột rỗng đều, rất hợp làm ống. Họ chặt hơn hai mươi cây, róc cành, thông mắt bằng một thanh sắt nung nóng, rồi mang lên trại ghép thử trên mặt đất trước khi đưa xuống hầm.
Việc ghép ống mất trọn một ngày và một buổi sáng hôm sau. Mỗi đoạn tre dài hơn hai mét, đầu này lồng vào đầu kia, chỗ nối quấn vải dày tẩm nhựa, buộc chặt bằng dây mây, rồi thử bằng cách đổ khói rơm vào một đầu và xem khói có thoát ra ở những chỗ nối hay không. Chỗ nào rò khói thì tháo ra quấn lại. Chu Tam ghi lại số đoạn ống vào sổ, như ghi một món đồ nghề quan trọng của đoàn. Khi đường ống hoàn chỉnh được thả dọc theo vách giếng đứng và đường mộ đạo xuống tới đoạn hầm cụt, hai người thợ khỏe nhất đoàn thay nhau quay quạt tay ở miệng ống trên mặt đất, còn Huyền Chân tự mình hạ đèn xuống đáy để thử.
Ngọn đèn dầu được buộc vào dây, hạ xuống chậm rãi qua đoạn hầm cụt. Cả đoàn nín thở nhìn theo đốm sáng nhỏ dần trong bóng tối. Lần này, khác hẳn buổi chiều ngày sáu tháng mười, ngọn lửa không lịm đi. Nó cháy đều, hơi lay động theo nhịp gió từ ống tre thổi tới, rồi đứng yên và sáng rõ. Huyền Chân để đèn ở đáy một lúc lâu, kéo lên xem bấc đèn, rồi gật đầu với Lão Tào đang đứng bên miệng giếng.
- Gió tới được đáy rồi. Từ nay lệ phải giữ chặt: quạt không ngừng trong suốt ca, đèn thử trước người xuống sau, và ai ở đáy thấy choáng thì gõ dây lên ngay, không cố làm thêm một thùng đất nào nữa.
Đoàn đào tiếp trong hai ngày sau đó với nhịp chậm mà chắc. Người ở đáy không còn thấy nặng đầu, đèn cháy đều suốt ca, đất được xúc lên liên tục. Tiểu Mãn xin xuống lại ở ca thứ hai sau khi thông gió, Lão Tào ban đầu không cho, sau thấy cậu khỏe hẳn và đường ống chạy tốt mới gật đầu, nhưng dặn Đại Dũng phải để mắt tới cậu từng lúc. Cậu xuống đáy, hít một hơi dài trong không khí đã có gió lùa, cười nói dưới này bây giờ còn dễ thở hơn trong lán lúc trời nồm.
Tới cuối ngày thứ hai đào tiếp, lưỡi cuốc của La Đại Dũng chạm vào một mặt phẳng rất lớn và rất cứng, kêu lên một tiếng vang dài khác hẳn tiếng đá dăm và đất nện những ngày trước.
Cả ca dừng tay. Đèn được mang lại gần. Lớp đất và đá dăm cuối cùng được gạt ra bằng tay, để lộ một vách đá lớn chắn ngang toàn bộ đoạn hầm. Vách đá xám, mặt đá được đẽo tương đối phẳng, những vết đục cổ còn hằn rõ thành hàng đều. Đỗ Cửu tụt xuống xem, lấy búa gõ thử ở nhiều chỗ trên vách. Ở giữa vách, tiếng gõ nghe rỗng và vang, dội lại như gõ lên mặt một cái trống lớn bị bịt kín. Ở hai mép vách, tiếng gõ đặc và chết, là đá liền với núi.
- Sau vách này là một gian phòng, Đỗ Cửu nói, ngẩng lên nhìn Huyền Chân vừa xuống tới. - Rỗng to lắm, không phải một hốc nhỏ đâu.
Huyền Chân đặt bàn tay lên mặt đá lạnh, rồi áp tai vào nghe một lúc lâu. Sau vách đá không có tiếng gì cả, chỉ có sự im lặng đặc biệt của một khoảng trống đã kín hơi gần hai ngàn năm. Anh gõ lại một lần nữa bằng đốt ngón tay, nghe tiếng vang trở lại, rồi nói chậm rãi với cả ca đang đứng quanh.
- Đây là vách trước của gian phòng phụ, người xưa gọi là nhĩ thất, phòng tai ở bên cạnh phòng chính. Phòng phụ thường chứa đồ tùy táng: đồ đồng, đồ gốm, đồ dùng của người chết khi còn sống. Phòng chính còn nằm sâu hơn nữa, sau gian phụ này và sau một cửa đá riêng. Chúng ta chưa tới phòng chính đâu. Đây mới là cửa ngõ của nó.
Tin chạm vách nhĩ thất truyền lên miệng giếng làm cả trại náo động. Thợ đào bỏ cơm chiều, kéo nhau ra miệng giếng nghe ngóng. Lão Tào xuống hầm tự tay gõ lên vách đá, nghe tiếng rỗng, rồi cười lớn trong hầm, tiếng cười dội lại nghe như của nhiều người cùng cười. Ông nói ngày mai cả đoàn sẽ thấy đồ thật, không còn là gạch vỡ và tiền cổ lẻ tẻ nữa.
Chỉ có Huyền Chân là không cười. Anh xin gặp riêng Lão Tào ngay trong tối hôm ấy, ở lán của ông, và nói một yêu cầu mà anh đã cân nhắc suốt từ lúc chạm vào vách đá.
- Sau khi mở gian phòng phụ này, tôi xin ông cho dừng ba ngày. Ba ngày để tôi xem xét kỹ gian phòng, xem có dấu hiệu gì dẫn tới cửa phòng chính hay không, và làm một lễ trấn đàng hoàng trước khi đoàn tính chuyện vào sâu hơn. Mộ này đã cho thấy đủ cơ quan rồi: cát, tên, khí. Phòng chính của một vương gia không thể ít phòng thủ hơn phòng phụ được. Đi chậm ba ngày không làm mất đồ trong phòng phụ, nhưng đi nhanh một bước sai ở cửa phòng chính thì không ai sửa được.
Lão Tào nghe, nụ cười trên mặt tắt dần. Ông rót một chén trà đã nguội, uống cạn, rồi đáp bằng giọng của một trưởng đoàn đang tính tiền chứ không tính lễ.
- Ba ngày thì không được, thầy Chân. Tiền ứng của hiệu trên đã chi gần hết vào việc dời trại, đào thêm ca đêm, chặt tre làm ống, thuốc men cho hai người bị thương. Hiệu trên đang thúc tiến độ từng ngày, tiền đợt sau chỉ giải ngân khi thấy đồ thật mang về. Đoàn này mười miệng ăn, lính bảo kê ở chân núi cũng phải có tiền hằng tuần mới để yên cho mình đào. Dừng ba ngày là ba ngày chỉ ăn mà không đào, tao không gánh nổi. Tao cho đúng một đêm nghỉ sau khi mở phòng phụ. Một đêm để thầy làm lễ, xem xét, muốn ghi chép gì thì ghi. Sáng hôm sau đoàn vào việc tiếp. Đó là mức cuối cùng của tao.
Huyền Chân ngồi lặng một lúc. Anh biết cãi thêm cũng vô ích, vì những con số Lão Tào vừa nói đều là thật. Tiền bảo kê không chờ được. Miệng ăn của đoàn không chờ được. Thư thúc của hiệu trên thì tuần nào cũng tới đều như thư nhà của người đi xa, mỗi thư đều ngắn hơn thư trước và đều nhắc tới cùng một việc là bao giờ thấy đồ thật. Anh đã từng nghĩ mình có thể dùng lễ nghi và lời lẽ của nghề trấn mộ để kéo dài thời gian, cho đoàn nguội bớt lòng tham khi đứng trước của cải. Nhưng một đêm là tất cả những gì nghề của anh mua được trong một đoàn sống bằng tiền ứng. Anh nhận một đêm ấy. Trong lòng anh hiểu rõ một đêm không đủ để làm bất cứ lễ nào cho đàng hoàng. Lễ ấy phải làm trước một cửa đá đã kín gần hai ngàn năm. Một đêm càng không đủ để thuyết phục một đoàn người đã đào suốt một tháng rằng họ nên dừng lại. Lúc ấy của cải chỉ còn cách một vách đá. Anh gật đầu, nhận một đêm ấy như nhận một món nợ nhỏ, rồi về lán của mình, mở sổ tay riêng ra, ghi vào đó một dòng bằng nét chữ nhỏ và đều.
Lời của thầy trong đoàn này chỉ đáng một đêm.
Anh ghi xong, khép sổ lại, ra đứng trước lán nhìn về phía miệng giếng. Trong ca tối hôm ấy, đoàn vẫn thử gõ lên vách đá thêm mấy lần để nghe tiếng rỗng mà mừng với nhau. Tiếng gõ cuối cùng vang lên trong lòng núi, rỗng và dài, rồi tắt. Cả đoàn biết ngày mai họ sẽ thấy đồ thật. Chỉ có Huyền Chân biết, sau gian phòng đầy đồ ấy là một cửa đá nữa, và sau cửa đá ấy là thứ mà sư phụ anh đã dặn phải tránh bằng mọi giá.