NGỌC THI NÚI MANG SƠN - Chương 23: Mảnh Ngọc Hoa Văn Ve Sầu
Tối mười bảy tháng mười, trại đã lên đèn thì Lão Tào mới ngồi xuống kiểm đồ lần cuối trong ngày. Việc kiểm đồ là lệ của ông suốt ba mươi năm làm nghề:…
Nội dung chương
Tối mười bảy tháng mười, trại đã lên đèn thì Lão Tào mới ngồi xuống kiểm đồ lần cuối trong ngày. Việc kiểm đồ là lệ của ông suốt ba mươi năm làm nghề: thùng đồ chung đặt giữa lán, sổ của Chu Tam mở sẵn bên cạnh, từng món gom lẻ trong ngày được bày ra trên tấm vải thô, đối chiếu một lượt rồi mới khóa hòm. Đêm nay đồ gom lẻ không nhiều, vì phần lớn đã đóng kiện theo đợt một và đi xuống núi từ buổi chiều. Chỉ còn những mảnh rời nhặt trên nền nhĩ thất, đựng trong một khay gỗ nông.
Lão Tào lật từng mảnh ngọc trong khay bằng đầu ngón tay chai sần của mình. Ngọc vụn, ngọc vỡ góc, mảnh còn lỗ xâu, mảnh mất lỗ. Ông phân loại theo thói quen, miệng lẩm nhẩm tính giá qua trung gian. Tới một mảnh ở đáy khay, tay ông dừng lại.
Mảnh ngọc này khác hẳn các mảnh trơn còn lại. Nó lớn hơn một chút, dài gần ba đốt ngón tay, cong nhẹ theo một đường vòng cung như từng nằm trên một bề mặt tròn. Mặt ngoài của nó không trơn. Trên mặt ngọc, người thợ xưa đã khắc một hình ve sầu rất tinh: thân ve thuôn, hai cánh khép dọc lưng, những đường khắc mảnh như sợi tóc mà sau gần hai ngàn năm vẫn rõ nét, sờ vào còn cảm được gờ. Lão Tào đưa mảnh ngọc lên gần đèn dầu, xoay qua xoay lại. Ánh đèn xuyên qua mép ngọc mỏng, cho ra một màu xanh sâu, không đục như những mảnh ngọc rời khác.
Ông làm nghề ba mươi năm, đào qua không biết bao nhiêu mộ Hán, thấy ngọc táng cũng nhiều. Ngọc khắc ve sầu ông từng thấy, nhưng khắc tinh tới mức này, trên một mảnh cong như vậy, thì chưa từng thấy trong đồ tùy táng rời. Mảnh này không giống đồ chôn theo cho có lệ. Nó giống một mảnh rơi ra từ một món đồ được làm ra để khoe tay nghề của cả một xưởng ngọc.
Lão Tào đặt mảnh ngọc xuống, im lặng một lúc lâu. Trong đầu ông hiện lên lời của Huyền Chân từ những ngày đầu: áo ngọc khâu từ ba ngàn mảnh, ve sầu là hình khắc chủ đạo. Ông vẫn cho rằng phần lớn những lời của tay đạo sĩ trẻ là nghề trấn mộ nói quá lên để giữ vai trò trong đoàn. Nhưng mảnh ngọc trong tay ông là vật thật, lạnh thật, nặng thật. Nó không biết nói quá.
Ông gọi Chu Tam lại gần, hạ giọng.
- Cho người lên lán thầy Chân, mời thầy xuống miệng giếng. Nói là tôi cho phép. Có người đi kèm như lệ. Tôi cần hỏi thầy một việc, ngay tối nay.
Chu Tam hơi ngạc nhiên nhưng không hỏi lại. Lệnh của Lão Tào trong trại này không ai hỏi lại lần thứ hai.
Huyền Chân được đưa tới miệng giếng sau đó không lâu, hai người gác đi kèm, đứng cách một quãng vừa đủ để không nghe rõ lời nói nhỏ. Trời tối, gió núi thổi qua hẻm trại làm ngọn đèn bão trong tay Lão Tào chao nhẹ. Ông không vòng vo. Ông chìa mảnh ngọc ra trên lòng bàn tay, đưa về phía Huyền Chân.
- Thầy xem đi. Mảnh này nhặt trong gian phòng phụ thứ hai, lẫn trong đống mảnh rời trên nền. Nó khác. Tôi muốn biết nó là cái gì.
Huyền Chân cầm mảnh ngọc bằng hai tay, cẩn thận như cầm một vật dễ vỡ hơn cả ngọc. Anh đưa nó lên ngang mắt, nhìn hoa văn dưới ánh đèn rất lâu, ngón tay lướt nhẹ trên đường khắc cánh ve mà không nói một lời. Lão Tào quan sát nét mặt anh và thấy điều ông đã đoán trước: anh nhận ra nó ngay từ cái nhìn đầu tiên, sự im lặng chỉ là để chọn lời.
- Đây là mảnh rơi ra từ viền của một bộ áo ngọc. - Huyền Chân nói chậm rãi. - Ông nhìn đường cong của nó đi. Mảnh trơn trên nền là ngọc xâu thân áo, còn mảnh cong có khắc này là ngọc ở viền cổ hoặc viền tay, chỗ người ta làm kỹ nhất vì nó lộ ra ngoài. Ve sầu là hình khắc chủ đạo của áo. Người Hán tin ve lột xác là tái sinh, sống lại sau khi chết. Vương gia mặc áo này xuống mộ là mong thân xác không rữa, để chờ ngày sống lại.
- Thế thì nó rơi ra từ đâu? - Lão Tào hỏi. - Áo còn trong phòng trong cơ mà.
- Có thể nó rơi từ thời táng, thợ khâm liệm làm rơi trong phòng phụ rồi không nhặt. Có thể nó là mảnh thừa của xưởng ngọc, chôn theo làm đồ tùy táng. Tôi không chắc nó rơi lúc nào. - Huyền Chân trả mảnh ngọc lại lòng bàn tay của Lão Tào, rồi nói tiếp, giọng thấp hơn. - Nhưng tôi chắc một điều này. Nếu áo còn nguyên trong chủ thất, thì trong miệng thi thể chắc chắn có một con ve sầu bằng ngọc, lớn hơn mảnh này rất nhiều. Mảnh này khắc ve lên mặt ngọc. Còn con ve trong miệng là cả một con ve tạc nguyên khối, ngậm vừa miệng người chết. Đó chính là thứ tôi đã dặn từ ngày đầu đào, và dặn lại đêm qua: không ai được chạm vào.
Gió núi thổi mạnh hơn một nhịp. Ngọn đèn bão kêu lách tách. Lão Tào nhìn mảnh ngọc trong tay mình, con ve khắc nhỏ nằm im trong ánh đèn, rồi ông nhìn Huyền Chân.
Ông hỏi thêm về những mảnh ngọc rời còn lại, rằng chúng có đáng giá không, có phải cùng một bộ áo hay không. Huyền Chân đáp rằng những mảnh trơn kia đúng là ngọc áo, nhưng áo thiếu một mảnh vẫn là áo, còn miệng thi thể thiếu con ve thì không còn là chuyện của áo nữa. Anh kể, vẫn bằng giọng chậm rãi đó, rằng trong nghề trấn mộ ở Mao Sơn, người ta phân biệt rất rõ hai thứ ngọc trong mộ vương gia. Ngọc mặc trên người là đồ trang sức của cõi chết. Ai có lệnh của chủ đoàn thì cứ lấy theo lệ. Anh không có quyền nói gì. Còn ngọc ngậm trong miệng là vật trấn giữ, giống như cái chốt cửa, rút chốt ra thì cửa mở, mà cửa trong mộ này mở về phía nào thì không ai trong đoàn này lường hết được. Anh nói xong thì nhìn thẳng vào Lão Tào, không tránh mắt, như một người đã nói hết phần lời của mình và đang chờ người nghe tự cân.
Lão Tào nghe, tay xoay mảnh ngọc trong lòng bàn tay. Ông nghĩ tới tiền ứng đã nhận, tới mười một kiện đồ vừa đi xuống núi, tới ánh mắt của anh em trong đoàn khi thùng đồ đầu tiên lên khỏi miệng giếng. Ông cũng nghĩ tới một điều ông không nói ra. Tối qua ông giận vì cho rằng Huyền Chân bịa chuyện. Nhưng sáng nay chính tay Đỗ Cửu đã báo lên rằng trong phòng phụ có những thứ không giống mộ thường. Giờ mảnh ngọc khắc ve này nằm trong tay ông, khớp với lời của tay đạo sĩ từng chữ một. Ông là người giữ chữ tín trong giới, nhưng ông cũng là người biết sợ đúng lúc. Có điều, sợ và lùi là hai việc khác nhau. Đoàn đã đi tới đây, tiền đã ăn vào đồ và người, lùi lúc này nghĩa là mang tiếng nuốt lời với hiệu trên và mất mặt với cả vùng Mang Sơn này.
- Thầy nói mãi một câu đó không chán à?
- Tôi nói tới khi nào ông không còn nghe thấy nữa thì thôi. - Huyền Chân đáp. - Ông đã mở phòng phụ, đã lấy đồ, tiền đã có đường về. Cánh cửa trong cùng, ông mở hay không là quyền của ông, tôi không cản được, tôi biết. Tôi chỉ xin ông nhớ ranh giới nằm ở đâu. Đồ tùy táng là đồ của người chết để lại cho người sống lấy. Còn con ve trong miệng là đồ giữ yên cho người chết. Lấy nhầm thứ hai, không phải chuyện tiền nữa.
Lão Tào không đáp. Ông làm một việc mà chính ông cũng biết là lạ so với lệ của mình. Thay vì bỏ mảnh ngọc hoa văn vào khay đồ chung hay hòm đồ của đoàn, ông cất nó vào túi áo ngực của mình. Ông cài cúc lại, vỗ nhẹ lên ngực áo như để chắc chắn nó nằm yên ở đó. Mảnh ngọc này không vào sổ đêm nay. Ông tự nhủ nó là vật ông giữ riêng để đối chiếu về sau, khi cửa trong mở ra và bộ áo thật hiện ra trước mắt. Một trùm băng như ông, giữ một mảnh ngọc trong túi áo ngực thay vì thùng đồ chung, là điều ông chưa từng làm với bất kỳ món đồ nào trong ba mươi năm. Nhưng ông vẫn làm, và không giải thích với ai, kể cả Chu Tam đang đứng ở xa.
- Thầy về lán đi. - Ông nói cuối cùng. - Việc cửa trong, tới lúc đó tôi tính.
Hai người gác bước lại gần để đưa Huyền Chân về. Anh đi được hai bước thì dừng, quay lại. Giọng anh rất khẽ, chỉ đủ cho một người nghe, và Lão Tào biết câu nói đó không nằm trong sổ sách nào của đoàn.
- Ông Tào. Tới lúc cửa trong mở, ông cho tôi xuống. Tôi không cản, tôi chỉ đứng xem. Đứng ở đâu ông chỉ cũng được. Cho tôi có mặt ở đó một lần.
Lão Tào nhìn anh một lúc lâu trong ánh đèn chao. Ông không gật, cũng không lắc. Ông chỉ phất tay cho người gác đưa anh về lán, rồi quay người đi về phía hòm đồ nghề của mình ở đầu trại. Trên đường đi, tay ông lại chạm lên túi áo ngực, nơi mảnh ngọc khắc ve sầu đang nằm, lạnh dần theo hơi đêm của núi.
Đêm đó, trong lán của mình, Lão Tào mở cuốn sổ tay nghề của cha truyền ra, kẹp tờ biên nhận đợt một vào giữa sổ. Mười một kiện, có dấu của hiệu trên. Ông đọc con số đó hai lần. Rồi ông lấy mảnh ngọc trong túi áo ra, đặt nó lên trang sổ mở, ngay cạnh dòng biên nhận. Một bên là giấy tờ của người sống, tiền ứng, dấu đỏ, chữ ký. Một bên là con ve bằng ngọc của người chết, khắc từ gần hai ngàn năm trước, nằm im không chữ nghĩa gì. Ông nhìn hai thứ đó rất lâu, rồi gấp sổ lại, cất mảnh ngọc trở vào túi áo ngực, và thổi tắt đèn.