Nhà Có Đám - Chương 4: Áo Liệm Số Lẻ
Sáng thứ năm, sương mù từ phía cánh đồng gianh tràn vào sân trường cấp hai xã, đặc quánh và lạnh buốt. Liên đến trường từ lúc trời còn chưa rõ mặt người,…
Nội dung chương
Sáng thứ năm, sương mù từ phía cánh đồng gianh tràn vào sân trường cấp hai xã, đặc quánh và lạnh buốt. Liên đến trường từ lúc trời còn chưa rõ mặt người, xung quanh chỉ có tiếng chổi tre của bà lao công quét lá bàng khô dưới sân vang lên đều đặn, sột soạt trên nền xi măng ẩm ướt. Liên bước vào văn phòng hội đồng, định lấy tập phấn viết bảng. Khi cô mở chiếc tủ gỗ đựng đồ dùng học sinh ở góc phòng, một mùi hương lạ lùng lập tức xộc thẳng vào mũi. Trên nóc tủ, chiếc áo len màu xanh lục của Hương được gấp vuông vức, phẳng phiu. Bề mặt sợi len thô ráp vẫn còn đọng một lớp nước lá thơm ướt rượt, khiến những sợi bông xù lên dưới ánh đèn dầu leo lét của văn phòng. Cạnh chiếc áo len là một gói vải nâu thô ráp, buộc thắt nút bằng dây chuối khô.
Liên đứng lặng đi trước chiếc tủ gỗ. Mùi lá bưởi, lá sả đun đặc bám trên thớ vải xanh tạo nên một cảm giác ngột ngạt, giống hệt thứ mùi tẩy trần ngoài chum nước sành nhà Hương hai ngày trước. Cô đưa tay nhấc chiếc áo len lên. Vải áo nặng trịch vì thấm nước lá, lạnh ngắt như vừa được vớt ra từ một vũng nước sâu. Dưới lớp gấp của tay áo, cô tìm thấy một sợi chỉ đỏ bị cắt ngắn, thắt một nút tròn ở chính giữa, nằm im lìm như một con sâu nhỏ chết khô.
Liên ôm gói vải nâu và chiếc áo len bước ra hành lang. Dưới bóng cây bàng rụng gần hết lá, bà Nhàn lao công đang khòm lưng gom những chiếc lá khô vào chiếc sọt tre. Liên bước lại gần, tiếng bước chân của cô trên nền gạch ẩm làm bà Nhàn giật mình dừng chổi.
- U Nhàn ơi, gói đồ này ai mang đến trường thế u?
Bà Nhàn không nhìn thẳng vào mắt Liên. Bà cúi đầu, hai bàn tay gầy guộc nắm chặt lấy cán chổi tre, giọng nói phát ra lí nhí qua chiếc khẩu trang vải úa màu:
- Người bên nhà họ Tuấn mang sang từ lúc gà gáy sáng. Họ bảo cô giáo cất đi, từ nay con bé không dùng đến mấy thứ này nữa.
- Đồ của học sinh thì phải trả về cho gia đình em ấy chứ? Sao lại mang đến đây gửi tôi?
Liên hỏi gặng, tay siết chặt gói vải nâu.
Bà Nhàn khẽ thở dài, tiếng chổi tre lại tiếp tục khua sột soạt trên mặt đất:
- Người ta bảo con gái đi lấy chồng thì sách vở, quần áo cũ ở trường cũng phải để lại cho sạch sẽ. Nhà chồng họ lo cho hết rồi. Cô giáo hỏi làm gì nhiều, người làng này xưa nay vẫn thế, cưới xin xong là cắt đứt gốc rễ nhà đẻ.
Liên không hỏi thêm được gì từ bà lao công. Cô ôm gói đồ đi về phía lớp 8A. Lớp học buổi sáng mùa đông tối tăm và ẩm thấp. Vài học sinh đến sớm đang ngồi túm tụm quanh chiếc lò sưởi tự chế bằng lon sữa bò đựng than củi ở góc lớp. Liên bước đến bàn thứ ba cạnh cửa sổ, chỗ ngồi của Hương. Chiếc bàn gỗ trống trơn, mặt bàn còn vương vài hạt bụi phấn trắng chưa lau. Cô đặt gói vải nâu lên mặt bàn, rồi mở ngăn kéo ra. Bên trong ngăn kéo vẫn còn cuốn vở bài tập toán của Hương.
Liên lật giở những trang giấy cuối cùng. Những con số được viết bằng nét chữ nghiêng sang bên phải, nắn nót và sạch sẽ. Ở trang cuối cùng, một phép chia số thập phân vẫn còn dang dở. Nét bút mực xanh dừng lại ở phần tìm số dư, thương số bỏ trống, như thể người viết vừa đặt bút xuống để đi làm một việc gì đó rồi không bao giờ quay trở lại nữa.
Tiếng bước chân nặng nề vang lên từ phía hành lang. Hiệu trưởng Lâm đi ngang qua cửa lớp, thấy Liên đứng thẫn thờ bên bàn học sinh liền dừng bước rồi đi vào. Ông nhìn gói vải nâu trên bàn, chân mày nhíu chặt lại:
- Cô Liên, sao lại mang những thứ này vào lớp học? Cất đi thôi, đừng để học sinh khác nhìn thấy rồi bàn tán xôn xao.
- Thầy Lâm, người nhà họ Tuấn trả lại toàn bộ đồ dùng của Hương. Họ nói em ấy không đi học nữa.
Liên nhìn thẳng vào vị hiệu trưởng.
- Em ấy mới mười ba tuổi. Nhà trường đã nhận được giấy xin nghỉ học chính thức chưa?
Hiệu trưởng Lâm vuốt mép cuốn sổ công tác cầm trên tay, thở ra một hơi dài đầy mệt mỏi:
- Sáng nay bà trưởng thôn đã lên gặp tôi để bảo lãnh cho gia đình họ. Việc này là chuyện riêng của dòng họ nhà người ta, lại liên quan đến khoản nợ lớn của nhà ba mẹ con bé. Nhà trường không nên can thiệp sâu vào luật lệ của làng. Cô cứ lo dạy tốt cho những học sinh còn ngồi ở đây đi.
- Nhưng đây là vi phạm pháp luật!
Giọng Liên run lên vì giận dữ.
- Hương là học sinh giỏi của trường, em ấy còn có tên trong danh sách thi huyện. Chúng ta không thể để một đứa trẻ bị gả đi như một món hàng trừ nợ mà không có một tờ giấy tờ hợp pháp nào.
- Hợp pháp hay không thì cả cái xã này đã nhắm mắt đồng ý rồi.
Ông Lâm hạ giọng, ánh mắt lộ rõ vẻ né tránh.
- Cô là người nơi khác đến, không hiểu được sự phức tạp ở đây đâu. Đừng chuốc họa vào thân.
Buổi học hôm đó trôi qua trong sự ngột ngạt. Liên nhìn xuống bàn thứ ba cạnh cửa sổ, chiếc bàn trống trải như một khoảng lặng đáng sợ giữa căn phòng đầy tiếng đọc bài của học sinh. Ngay sau khi tiếng trống tan trường vang lên vào cuối buổi sáng, Liên không về nhà trọ. Cô ôm gói vải nâu của Hương, rẽ vào con đường đất dẫn sang nhà họ Tuấn cuối xóm.
Con đường đất đỏ nhão nhoét sau những ngày mưa phùn liên miên. Hai bên đường, những rặng cúc tần và cỏ gianh cao quá đầu người sũng nước, thi thoảng lại quệt vào tà áo của Liên những vệt nước lạnh ngắt. Con đường vắng lặng không một bóng người qua lại, chỉ có tiếng gió lùa qua bãi keo xào xạc từ phía xa vọng về.
Nhà họ Tuấn nằm biệt lập ở cuối xóm, bao quanh bởi bức tường gạch rêu phong đổ nát. Khi Liên đứng trước cổng, cô nhận ra sự im ắng bất thường của nơi này. Cổng nhà làm bằng những thanh tre già ghép lại, được cài chặt bằng một thanh tre lớn bắc ngang qua hai cọc cổng. Khác với không khí rực rỡ đỏ hồng của những đám cưới thông thường ở nông thôn, phía trên cổng nhà họ Tuấn treo một bó lá dâu khô héo quắt và một dải vải trắng thô buộc vào đầu cọc tre. Màu trắng của dải vải bay phần phật trong gió bấc, gợi lên một cảm giác tang tóc khó tả.
Liên dùng tay gõ mạnh vào thanh tre cài cổng. Tiếng gõ khô khốc vang lên giữa không gian vắng lặng. Một lát sau, tiếng bước chân lê lệt bệt trên sân gạch báo hiệu có người ra. Bà vú già Cần xuất hiện từ phía sau bức bình phong đổ nát. Bà ta mặc chiếc áo cánh nâu sờn rách, một bên tai hơi nghếch lên để nghe ngóng. Khi nhìn thấy Liên và gói đồ trên tay cô, đôi mắt cá trê đục ngầu của bà ta khẽ nheo lại.
- Cô giáo tìm ai đấy?
Giọng bà vú già khàn đặc, chói tai.
- Tôi đến trả lại đồ dùng của Hương. Đồ của em ấy bị ai đó mang đến trường sáng nay.
Liên nói to để người đàn bà điếc nghe rõ.
Bà vú già không mở cổng, chỉ thò tay qua khe tre, giật lấy gói vải nâu rồi đặt đại lên chiếc nia phơi củi bên cạnh lối đi:
- Để đấy tôi nhận. Con Hương từ nay không cần dùng đến mấy thứ đồ đi học này nữa. Nhà chồng đã sắm sửa cho nó đầy đủ rồi.
- Tôi muốn gặp Hương một lát. Tôi là cô giáo của em ấy.
Liên cố gắng nhìn qua khe cổng vào phía trong sân.
Bà vú già không trả lời câu hỏi của Liên. Bà ta quay ngoắt người đi vào trong sân, miệng lầm bầm gọi lớn:
- Đun thêm nồi nước lá bưởi đi! Mang vào buồng cho con dâu tắm tẩy trần mau lên!
Liên không cam tâm quay về. Cô dùng lực đẩy mạnh thanh tre cài cổng. Thanh tre vốn đã mục nát nên trượt ra khỏi chốt gỗ, tạo ra một tiếng động lớn. Liên bước nhanh qua cánh cổng, đi thẳng vào khoảng sân gạch ẩm ướt của nhà họ Tuấn.
Từ phía sau bức vách gỗ của gian buồng cô dâu nằm ở góc sân, tiếng bát sứ chạm vào nhau lách cách vang lên. Tiếp đó là một tiếng ho khan yếu ớt, quen thuộc của Hương. Liên định bước về phía cánh cửa buồng thì từ bên trong, giọng một người đàn bà trung niên quát nhỏ, âm thanh đầy vẻ đe dọa:
- Đã bảo không được lên tiếng cơ mà! Đang trong thời gian khóa vía, gọi tên người ngoài là bay mất hồn đấy! Có muốn yên ổn mà làm lễ nhập buồng không hả?
Tiếng ho của Hương lập tức bị dập tắt, thay vào đó là tiếng sột soạt của chăn chiếu và tiếng thở dài khe khẽ.
Bà vú già Cần thấy Liên tự ý xông vào sân thì nổi giận. Bà ta chạy lại, định đẩy Liên ra ngoài, nhưng khi nhìn thấy vẻ kiên quyết trên gương mặt cô giáo trẻ, bà ta chợt đổi ý. Bà ta nắm lấy tay áo Liên, kéo cô đi qua gian nhà giữa tối tăm, nơi đặt ban thờ tổ tiên nghi ngút khói hương và sực nức mùi thuốc bắc sắc dở.
Bà vú già dẫn Liên đến trước một chiếc dây thừng mắc ngang góc buồng ngoài. Trên dây treo độc nhất một chiếc áo dài màu trắng toát, may bằng loại vải thô ráp. Chiếc áo đó hoàn toàn thiếu vắng sắc đỏ hỷ sự hay những đường thêu hoa thường thấy trên áo cưới. Bà vú già chỉ tay vào chiếc áo, giọng nói lạnh tanh:
- Cô giáo nhìn đi. Đồ mới của nó đây. Nhà họ Tuấn không để nó thiếu thốn cái gì đâu.
Liên bước lại gần chiếc áo trắng. Dưới ánh sáng mờ ảo hắt ra từ ngọn đèn dầu trên bàn thờ, cô nhìn thấy những đường chỉ khâu trên hai ống tay áo. Hàng chỉ được khâu bằng tay, thô kệch nhưng vô cùng đều đặn. Cô đếm kỹ, có đúng mười ba đường chỉ khâu chạy dọc từ vai xuống cổ tay. Ở mỗi đầu đường chỉ, người ta thắt một nút chỉ đỏ nhỏ, rồi khéo léo giấu phần nút thắt vào phía trong lớp vải.
- Áo cưới sao lại màu trắng? Cô đếm rồi, khâu đủ mười ba đường chỉ.
Liên quay sang hỏi bà vú già, lòng bàn tay cô bắt đầu đổ mồ hôi lạnh.
Bà vú già Cần cúi xuống vuốt lại nếp áo thô ráp, gương mặt bà ta không một chút cảm xúc:
- Áo liệm số lẻ đấy. Người sống trong làng này cưới xin thì mặc áo số chẵn để cầu đôi cầu cặp. Nhưng con bé này về nhà họ Tuấn là để gánh hạn cho thằng Tuấn đang nằm liệt giường. Người đi qua cửa âm để bám hơi người chết thì phải mặc áo số lẻ. Mười ba đường chỉ là để dẫn lối cho nó đi đúng đường, không bị lạc mất hồn vía khi nằm cạnh người bệnh.
- Hương vẫn còn sống! Sao các người lại bắt em ấy mặc áo liệm?
Liên run lên, giọng cô lạc đi giữa gian nhà vắng.
- Sống hay chết thì cũng là người nhà họ Tuấn rồi.
Bà vú già đáp tỉnh bơ.
- Không mặc thế này, đêm đến thằng Tuấn nó không nhận ra hơi vợ, nó gọi người khác đi cùng thì cả họ này tuyệt tự à?
Liên không thèm tranh cãi với người đàn bà mê muội này nữa. Cô quay người chạy thẳng về phía gian buồng cô dâu ở góc sân sau. Cánh cửa gỗ của gian buồng xám xịt và dày cộp, bên ngoài có một then gỗ lớn chặn ngang, được khóa chặt bằng một sợi xích sắt hoen rỉ.
Liên đập tay vào cửa buồng, gọi lớn:
- Hương! Cô đây. Em trả lời cô một tiếng đi!
Bà vú già Cần từ phía sau lao tới, bà ta giơ bàn tay gầy guộc đầy vết đồi mồi bịt chặt lấy miệng Liên, kéo giật cô ra xa cánh cửa. Gương mặt bà vú già co rúm lại vì giận dữ và sợ hãi:
- Im ngay! Cô giáo muốn hại chết cả nhà này à? Từ khi bước qua ngưỡng cửa nhà này, nó đã là con dâu nhà họ Tuấn. Gọi tên cũ của nó ở đây là phạm vía, làm động đến vong linh người ốm đấy!
Liên vùng vẫy thoát khỏi cánh tay của bà vú già. Cô cố gắng ghé sát mắt vào khe hở nhỏ giữa hai cánh cửa gỗ. Qua khe cửa hẹp, cô nhìn thấy một góc chiếc chiếu hoa mới trải trên chiếc giường gỗ tối màu. Dưới đất, một chiếc chậu men xanh đựng thứ nước màu nâu sẫm, bốc lên mùi lá thuốc bắc nồng nặc.
Trên mép giường gỗ, bàn tay gầy gò của Hương đang buông thõng xuống. Hai đồng tiền lẻ bằng đồng hoen rỉ vẫn nằm chặt trong lòng bàn tay nhỏ nhắn của em. Người ta đã dùng một sợi chỉ đỏ mảnh buộc quanh cổ tay Hương rồi nối với hai đồng tiền, để chúng không bị rơi xuống đất ngay cả khi em ngủ thiếp đi.
Liên áp sát mặt vào khe cửa, gọi khẽ:
- Đừng làm cô sợ. Gật hoặc lắc đầu cũng được.
Bên trong gian buồng im phăng phắc. Chỉ còn mùi nước lá bưởi, lá sả đun đặc từ chiếc chum sành cạnh bếp lò ngoài sân bốc lên nghi ngút, len qua các khe hở của ngôi nhà cổ. Rồi, từ mặt trong của cánh cửa gỗ, vang lên ba tiếng gõ nhẹ, đều đặn: "cộc, cộc, cộc". Tiếng gõ như một lời đáp yếu ớt của đứa trẻ bị giam lỏng trong bóng tối.
Liên đưa tay lên định giật chiếc then gỗ ngoài cửa buồng. Cô muốn kéo sợi xích sắt ra, muốn đưa học trò của mình rời khỏi nơi u ám này ngay lập tức. Nhưng khi ngón tay cô vừa chạm vào bề mặt gỗ thô ráp của chiếc then cửa, bà vú già Cần đã nhanh như cắt lao tới. Bà vú già dùng cả thân hình gầy gộc của mình chặn trước cánh cửa, hai mắt trợn trừng nhìn Liên:
- Cô giáo đi về ngay cho! Nhà họ Tuấn cấm người ngoài vào đây quấy nhiễu. Lễ nhập buồng đã định rồi, không ai thay đổi được đâu!
Liên nhìn bà vú già, rồi nhìn lại chiếc áo trắng có mười ba đường chỉ đang treo lửng lơ ở gian nhà ngoài. Cô nhận ra mình không thể dùng sức một mình để đối phó với những con người đang bị hủ tục che mắt ở đây. Cô lùi lại một bước, ánh mắt vẫn không rời cánh cửa buồng khóa chặt:
- Tôi sẽ quay lại. Tôi sẽ không để các người giam giữ em ấy thế này đâu.
Bà vú già không nói gì, chỉ đứng canh trước cửa buồng như một bức tượng gỗ khô héo.
Liên lầm lũi bước ra khỏi sân nhà họ Tuấn. Khi cô đi qua chiếc nia phơi củi ngoài hiên, cô nhìn thấy gói vải nâu của Hương vẫn nằm im lìm ở đó. Chiếc áo len màu xanh lục bị gió thổi bay một góc, để lộ ra sợi chỉ đỏ thắt nút nằm kẹp giữa các nếp gấp vải. Cô đứng lại một chút, rồi quyết định nhặt chiếc áo len lên, ôm chặt vào lòng như muốn giữ lại chút hơi ấm cuối cùng của đứa học trò nhỏ.
Trời chiều đổ bóng rất nhanh. Những đám mây xám xịt từ phía chân trời tràn về, mang theo những hạt mưa phùn lạnh buốt. Liên đi bộ trên con đường đất vắng vẻ, lòng trĩu nặng những lo âu. Mùi nước lá bưởi trên chiếc áo len vẫn nồng nặc bám vào da thịt cô, khiến cô có cảm giác như mình cũng đang bị cuốn vào cái đám cưới âm u của nhà họ Tuấn.
Khi Liên đi đến đoạn đường cong gần cánh đồng gianh, cô chợt nghe thấy tiếng bước chân chạy huỳnh huỵch phía sau. Cô quay lại, nhưng chỉ thấy những rặng cỏ gianh cao vút lay động mạnh trong gió. Không có ai cả. Chỉ có tiếng gió rít qua những thân tre khô và tiếng quạ kêu thảm thiết từ phía bãi keo vọng lại. Liên siết chặt chiếc áo len trong tay, bước nhanh hơn về phía khu nhà trọ của mình.
Tối hôm đó, Liên ngồi một mình trong căn phòng trọ chật hẹp dưới ánh đèn dầu tù mù. Cô đặt chiếc áo len xanh của Hương lên bàn, bên cạnh cuốn sổ điểm danh của lớp 8A. Cô mở cuốn sổ ra, nhìn vào cái tên "Nguyễn Thị Hương" được viết bằng mực xanh. Tên của em vẫn nằm đó, nhưng vị trí của em trong lớp học thì đã bị xóa bỏ bởi những người lớn trong xã.
Liên đưa tay sờ vào cổ tay áo len của Hương. Ngón tay cô chạm phải một vật cứng nhỏ nằm sâu trong lớp vải lót của tay áo. Cô tò mò lộn ngược ống tay áo ra.
Nằm bên trong lớp vải lót là một mẩu giấy nhỏ bị xé rách một góc, chỉ còn lại vài chữ viết vội bằng bút chì. Nét chữ thanh mảnh của Hương hiện lên mờ nhạt:
- Cứu em... đêm thứ bảy...
Liên nhìn chằm chằm vào dòng chữ. Đêm thứ bảy chính là đêm làm lễ nhập buồng theo tục lệ của nhà họ Tuấn. Chỉ còn hai ngày nữa. Cô biết mình không thể ngồi yên chờ đợi được nữa.
Liên quyết định quay lại nhà họ Tuấn vào chập tối ngày hôm sau để tìm cách tiếp cận Hương một lần nữa. Khi cô đứng trước cánh cửa buồng cô dâu một lần nữa dưới bóng tối bao trùm của ngôi nhà cổ, không gian xung quanh tĩnh mịch đến đáng sợ. Chỉ còn mùi nước lá thơm đun đặc vẫn bốc lên từ chiếc chum sành cạnh bếp, hòa quyện với mùi ẩm mốc của gỗ mục.
Qua khe cửa đã khép, Liên nghe Hương hỏi rất khẽ:
- Cô giáo ơi, bao giờ em được về đi học?
Liên vừa đặt tay lên then cửa thì từ bên trong vang lên ba tiếng gõ vào thành gỗ. Bà vú già chộp lấy cổ tay cô, kéo giật ra sau. Một bàn tay khác bịt kín miệng Hương, làm câu nói tiếp theo vỡ thành tiếng khóc nghẹn. Trên nền đất trước cửa, chiếc áo len xanh của Hương rơi xuống, từ tay áo thõng ra một đồng tiền lẻ không còn nằm trong gói đồ.