Nhà Có Đám - Chương 5: Giường Cưới Gỗ
Sáng thứ sáu, Liên đem đồng tiền lẻ nhặt được từ cửa buồng đến ủy ban xã. Mặt đồng tiền dính một vệt nâu khô, còn dây buộc quanh nó vẫn có mùi nước lá…
Nội dung chương
Sáng thứ sáu, Liên đem đồng tiền lẻ nhặt được từ cửa buồng đến ủy ban xã. Mặt đồng tiền dính một vệt nâu khô, còn dây buộc quanh nó vẫn có mùi nước lá thơm.
Trụ sở ủy ban xã nằm bên cạnh một rặng phi lao già cỗi, tường vôi vàng bong tróc từng mảng lớn lộ ra lớp gạch đỏ bên trong. Căn phòng của ban tư pháp xã chật hẹp, ngột ngạt mùi giấy tờ lưu trữ lâu ngày bị ẩm mốc. Trên chiếc bàn gỗ lim cũ kỹ bày một lọ mực Cửu Long cạn đáy, vài chiếc bút tre và một chiếc gạt tàn làm bằng vỏ đạn pháo. Ông Phúc, cán bộ tư pháp xã, ngồi sau bàn làm việc, hai tay đan chéo vào nhau, chiếc kính viễn thị trễ xuống tận sống mũi.
Liên đặt đồng tiền lẻ lên mặt bàn gỗ. Tiếng kim loại va chạm với mặt gỗ khô khốc vang lên một tiếng "cạch" nhỏ. Cô đẩy đồng tiền về phía ông Phúc, giọng run lên vì kìm nén:
- Tôi nhặt được cái này ngay trước cửa buồng nhà họ Tuấn. Họ khóa chặt em Hương ở bên trong, đồ dùng học tập của em ấy thì bị vứt chỏng chơ ngoài sân. Họ còn bắt em ấy mặc chiếc áo trắng có mười ba đường chỉ khâu thô. Ông Phúc, ông phải can thiệp. Việc này rõ ràng là giam giữ người trái pháp luật.
Ông Phúc không chạm vào đồng tiền. Ông liếc nhìn vệt nâu khô bám trên rìa đồng xu, rồi lảng mắt sang hướng khác. Ông chậm rãi tháo kính ra, dùng vạt chiếc áo sơ mi màu cháo lòng lau mắt kính, giọng đều đều:
- Cô giáo Liên này, cô từ tỉnh khác về đây dạy học chưa tròn một năm. Chuyện trong xã, có những góc khuất cô chưa hiểu hết được đâu. Cô bảo nhà họ Tuấn nhốt học sinh trong buồng, thế cô có giấy ủy quyền của gia đình em Hương đi kèm không?
Liên đập tay xuống bàn, chiếc gạt tàn bằng vỏ đạn nảy lên:
- Em Hương mới mười ba tuổi. Em ấy là trẻ vị thành niên, đang tuổi đi học lớp tám. Em ấy bị người ta khóa xích sắt bên ngoài cửa buồng, tôi không thể đưa mẹ em ấy đến đây ký giấy rồi coi như đó là việc tự nguyện được. Mẹ em ấy đang sợ rúm ró ở nhà, làm sao dám ký gì?
Ông Phúc thở dài một tiếng. Ông kéo ngăn kéo bàn làm việc bằng gỗ ép kêu ken két, rút ra một tờ giấy gấp tư đã ngả màu vàng ố. Ông đặt tờ giấy trước mặt Liên nhưng không buông tay ra ngay mà giữ chặt ngón tay cái lên mép giấy:
- Trước hết, chúng tôi phải xác minh xem phía nhà gái có tự nguyện giao con hay không. Đây là giấy tờ của họ. Cô tự nhìn đi.
Liên kéo tờ giấy về phía mình. Đó là một tờ giấy kẻ ngang cắt ra từ vở học sinh, nét chữ viết tay nghệch ngoạc bằng mực xanh đen đã phai màu. Nội dung bên trong liệt kê chi tiết từng khoản nợ của gia đình Hương với nhà họ Tuấn. Từng dòng chữ hiện lên rõ ràng: năm thúng thóc giống vụ chiêm năm ngoái. Ba bao phân lân nợ đại lý nhà Tuấn Cử. Tiền thuốc thang cho ba Hương trước khi ông cụ qua đời. Và một khoản tiền mặt trị giá hai trăm nghìn đồng ghi rõ là tiền sửa lại mái bếp bị dột. Phía dưới cùng của tờ giấy là chữ ký run rẩy của mẹ Hương, bên cạnh có một dấu vân tay màu đỏ nhòe nhoẹt, bết lại như một vết máu khô.
Liên chỉ ngón tay vào dòng ngày tháng ghi ở cuối tờ giấy nợ:
- Ngày trả nợ ghi trên này trùng khớp với ngày cưới mà họ định ra. Việc này là ép người gạt nợ. Trách nhiệm trả nợ của người lớn không thể là việc giao một đứa trẻ chưa đủ tuổi thành niên cho nhà người ta.
Ông Phúc lắc đầu, giật lại tờ giấy nợ rồi cẩn thận gấp lại theo các nếp gấp cũ. Ông cất tờ giấy vào chiếc cặp da sờn góc đặt bên cạnh ghế ngồi. Giọng ông mang vẻ bất lực xen lẫn né tránh:
- Chuyện nợ nần dân sự là việc riêng của hai gia đình, không liên quan đến việc học hành của học sinh. Nhà nước có quy định của nhà nước, nhưng làng cũng có lệ của làng. Nhà gái đã nhận tiền, có chữ ký đàng hoàng thì họ phải có trách nhiệm thực hiện cam kết. Cô giáo đừng làm phức tạp tình hình lên.
- Trách nhiệm trả nợ không phải là giao một đứa trẻ. Ông là cán bộ tư pháp, ông không thể nhắm mắt làm ngơ trước một đám cưới ép buộc thế này.
Liên nhìn chằm chằm vào đồng tiền lẻ vẫn nằm trên bàn. Cô chỉ vào vệt nâu khô trên đó:
- Vậy ông giải thích thế nào về việc em ấy bị bắt nắm đồng tiền này trong tay? Người ta bảo đây là tiền để giữ hồn vía, là đồ cúng.
Ông Phúc dùng ngón tay đẩy nhẹ đồng tiền về phía Liên, như thể sợ chạm vào nó sẽ mang lại điềm gở:
- Đồ cúng của người ta, cô giáo đừng mang những chuyện mê tín ấy vào biên bản. Chúng tôi chỉ làm việc trên giấy tờ hợp pháp.
Liên đứng im, hai tay siết chặt thành nắm đấm. Nhìn thái độ của ông Phúc, cô biết nếu mình chỉ nói suông ở đây thì sẽ không giải quyết được gì. Cô dịu giọng xuống, nhưng ánh mắt vẫn kiên quyết:
- Được, nếu ông cần xác minh sự tự nguyện, tôi yêu cầu ông đi cùng tôi sang nhà họ Tuấn ngay bây giờ. Ông là cán bộ tư pháp, ông có quyền yêu cầu gặp công dân để làm rõ.
Sau một hồi ngập ngừng, ông Phúc nhìn đồng hồ treo tường rồi tặc lưỡi đứng dậy. Ông với lấy chiếc mũ cối bạc màu treo trên tường, cầm theo cuốn sổ công tác bìa da đen, một cây bút máy và mấy tờ mẫu biên bản hành chính. Trước khi bước ra khỏi cửa phòng, ông quay lại dặn Liên bằng giọng rất nhỏ, mắt đảo quanh hành lang vắng vẻ:
- Tôi đi với cô một chuyến. Nhưng cô nhớ cho kỹ, đến nơi tuyệt đối không được dùng những từ như bắt giữ hay mua bán người trước mặt dân làng. Nhà họ Tuấn ở cái xã này có tiếng nói lắm, động vào họ là rắc rối to đấy.
Con đường đất dẫn xuống cuối xóm vắng lặng, hai bên đường là những rặng cúc tần xám xịt bám đầy bụi đường. Trời âm u, những đám mây xám chì sà thấp xuống ngọn tre, mang theo cái lạnh ẩm ướt của những ngày cuối đông miền Bắc. Khi hai người đi đến đoạn ngõ cong dẫn vào nhà họ Tuấn, họ chạm mặt bà trưởng thôn đang đi ngược chiều ra.
Bà trưởng thôn là một người đàn bà ngoài năm mươi tuổi, dáng người đậm, mặc chiếc áo đại măng tô cũ màu xanh sát nách, đầu quấn khăn nhung đen. Bà ta nhìn thấy Liên và ông Phúc thì bước chân chậm lại, hai mắt nheo nheo đầy cảnh giác. Chưa đợi ông Phúc mở lời, bà ta đã lên tiếng trước, giọng sắc mỏng:
- Kìa chú Phúc, sáng ra chú đi đâu mà dẫn cả cô giáo vào ngõ này thế? Nhà họ Tuấn đang có việc bận, người bệnh nằm đấy thoi thóp, chú dẫn người ngoài vào làm gì cho thêm rối ren?
Ông Phúc hơi cúi đầu, bàn tay nắm chặt cuốn sổ công tác:
- Báo cáo chị, cô giáo Liên đây phản ánh việc cháu Hương bị giữ trong buồng không cho đi học. Tôi sang để xác minh tình hình thực tế của cháu, xem có vấn đề gì khuất tất không.
Bà trưởng thôn cười nhạt, nếp nhăn nơi khóe mắt xô lại với nhau:
- Khuất tất gì ở đây? Nhà họ Tuấn có người bệnh nặng, người ta làm lễ cưới để lấy hơi ấm người non bám trụ lại dương gian. Cán bộ đi vào thì cũng phải giữ phép lịch sự, đừng có làm náo loạn cái đám tang trá hình của nhà người ta lên. Con bé Hương sang đấy là tự nguyện, mẹ nó nhận tiền nợ rồi, cả làng này ai chẳng biết. Cô giáo trẻ mới về trường, chưa hiểu chuyện làng thì tốt nhất là nên đứng ngoài.
Liên bước lên một bước, đối diện với bà trưởng thôn:
- Hương là học trò của tôi. Em ấy chưa đủ tuổi để thành vợ của ai cả. Nhà nước có luật bảo vệ trẻ em, không ai được phép dùng một đứa trẻ để trừ nợ.
- Chưa đủ tuổi trên giấy tờ, nhưng đủ tuổi để biết nhà mình đang nợ nần chồng chất.
Bà trưởng thôn ghé sát mặt vào Liên, mùi trầu không hăng hắc phả ra:
- Con bé sang bên ấy thì mẹ nó mới có gạo ăn, có tiền mua thuốc. Cô giáo có nuôi nổi hai mẹ con nhà nó cả đời không mà đứng đây đòi công lý?
Ông Phúc vội can ngăn, đẩy Liên lùi lại phía sau rồi nói với bà trưởng thôn:
- Thôi được rồi, chị cứ để tôi vào gặp cháu Hương một lát. Tôi chỉ cần xác nhận cháu vẫn khỏe mạnh và tự nguyện ở lại là được.
Cổng nhà họ Tuấn mở hé một cánh. Khoảng sân gạch đỏ đã được quét dọn sạch sẽ, không còn những cọng rác hay lá khô rụng. Chiếc chum nước lá thơm dùng để tắm rửa cho cô dâu vẫn đặt cạnh hiên nhà, nhưng bên trên miệng chum giờ đây đã được phủ kín bằng một mảnh vải trắng tinh, buộc chặt bằng một sợi dây chuối khô. Không khí trong sân im ắng đến mức kỳ lạ. Không có tiếng cười nói, không có mâm cỗ cưới, cũng chẳng thấy trầu cau hay bóng dáng người thân thích đến chúc mừng. Chỉ có mùi nước lá bưởi, lá sả đun đặc bay ra từ gian bếp ngang, quyện với mùi nhang trầm ẩm mốc.
Ở giữa gian nhà chính, đặt trên đôi ghế băng bằng gỗ lim là một vật dài hình chữ nhật, bên trên phủ một chiếc chăn chiên màu đỏ tươi gấp vuông vức ở bốn góc.
Bà vú già Cần từ trong buồng bước ra, tay cầm một chiếc chổi tre nhỏ quét dọn những hạt bụi vô hình trên bậu cửa. Nhìn thấy Liên và ông Phúc, bà vú già dừng tay, đôi mắt một bên bị đục thủy tinh thể trợn trừng nhìn họ.
Ông Phúc hắng giọng, bước vào thềm nhà:
- Bà Cần này. Tôi là cô giáo của cháu Hương, cho tôi gặp cháu vài câu.
Bà vú già không trả lời ngay, bà ta điếc một tai nên chỉ đứng nhìn chằm chằm vào cuốn sổ công tác trên tay ông Phúc. Đúng lúc đó, bà trưởng thôn từ phía sau bước vào, đi thẳng đến bên chiếc bàn trà giữa nhà, tự tay rót hai chén nước chè xanh nguội ngắt rồi đặt mạnh xuống bàn:
- Chú Phúc ngồi xuống đi. Tôi đã bảo rồi, con bé Hương nó là con dâu nhà này, không phải phạm nhân mà cán bộ đòi hỏi gặp là gặp ngay. Muốn gặp thì phải đợi qua lễ nhập giường đã.
Liên không ngồi xuống ghế. Ánh mắt cô đổ dồn vào vật dài phủ chăn đỏ ở giữa nhà. Cô bước lại gần, bàn tay đưa ra định kéo góc chăn đỏ lên.
- Cô giáo làm cái gì thế?
Bà vú già Cần hét lên một tiếng khàn đặc, định lao đến ngăn cản. Nhưng Liên đã nhanh tay lật một góc chiếc chăn đỏ lên.
Dưới lớp chăn chiên đỏ không phải là một chiếc giường cưới thông thường. Đó là một khối gỗ dài, dày dặn, các góc cạnh được bào nhẵn nhưng không sơn son thếp vàng. Bốn góc dưới của khối gỗ chạm khắc hình móng vuốt thú sắc nhọn bấm chặt xuống mặt đất. Một đường nắp khít chạy dọc theo mặt trên của thân gỗ, hai bên hông có gắn những chiếc tay cầm bằng sắt hoen rỉ. Trên mặt gỗ vẫn còn hằn sâu những vết xước mới, trông như vết móng tay cào cấu trong lúc hoảng loạn.
Liên cảm thấy sống lưng mình lạnh ngắt. Cô quay sang nhìn bà vú già:
- Đây là giường cưới gỗ của các người sao? Cái này rõ ràng là...
Ông Phúc lập tức bước tới, nắm lấy cổ tay Liên kéo giật xuống, ép cô phải buông góc chăn đỏ ra. Gương mặt ông Phúc tái đi, ông nói nhỏ nhưng giọng đầy giận dữ:
- Cô giáo! Không được đụng vào đồ thờ cúng và đồ cưới của nhà người ta. Cô có biết thế là phạm vào điều kiêng kỵ không?
Bà trưởng thôn đứng bên cạnh cười nhạt, giọng bà ta lạnh lùng:
- Nhà họ Tuấn nghèo, không có tiền mua giường mới thì dùng lại chiếc giường cũ của cụ cố để lại. Cô giáo nhìn gỗ rồi tự đặt tên cho nó, thế có làm cho người bệnh trong nhà khỏe lại được không?
- Vậy anh Tuấn đang nằm ở đâu?
Liên hỏi dồn, mắt nhìn về phía cánh cửa buồng đóng kín ở góc nhà.
- Thằng Tuấn đang thoi thóp trong buồng kia.
Bà trưởng thôn chỉ tay về phía gian buồng tối om:
- Nó yếu lắm rồi, chỉ còn thoi thóp thở. Con bé Hương phải nằm cạnh chiếc giường gỗ này để nó bám lấy hơi người non mà sống tiếp. Đêm thứ bảy tới đây là ngày nhập giường chính thức. Trước đêm ấy, cô dâu không được bước chân ra khỏi cổng, không được gặp thầy cô giáo và tuyệt đối không được cắt tóc. Đó là lệ của dòng họ này, cán bộ có giỏi thì về mà sửa luật làng đi.
Ông Phúc đứng trước cửa buồng gỗ, gõ nhẹ ba tiếng lên cánh cửa rồi gọi to:
- Cháu Hương có trong đó không? Chú Phúc tư pháp xã vừa nói với cháu đấy chứ. Cháu trả lời cô đi! có bị ai ép buộc gì không?
Bên trong gian buồng im lặng vài giây. Sau đó, có tiếng vải sột soạt rất khẽ, tiếp theo là một tiếng thở dồn dập, đứt quãng như thể người bên trong đang cố gắng nói nhưng bị chặn lại. Liên nhìn xuống nền đất ngay dưới chân khe cửa buồng. Một vệt nước lá thơm đục ngầu, xám xịt kéo dài từ bên trong buồng chảy tràn ra ngoài, đọng lại thành một vũng nhỏ sát chân chiếc giường gỗ phủ chăn đỏ. Vệt nước vẫn còn mới, hơi ẩm bốc lên mùi sả nồng nặc đến nhức đầu.
- Tôi yêu cầu lập biên bản về việc giữ người chưa đủ tuổi.
Liên quay sang ông Phúc, giọng dứt khoát:
- Ông đã nghe thấy tiếng động bên trong chưa? Rõ ràng em ấy đang bị giữ trái phép.
Ông Phúc nhìn bà trưởng thôn, rồi nhìn sang bà vú già Cần đang lăm lăm chiếc chổi tre trong tay. Ông ngập ngừng mở cuốn sổ công tác ra, đặt lên mặt bàn trà, cầm cây bút máy định đặt bút viết. Ông mới viết được hai dòng đầu tiên ghi ngày tháng và địa điểm thì bà trưởng thôn đã bước tới, đứng chắn ngay trước mặt ông, một tay đè lên trang giấy trắng:
- Chú Phúc, chú nghĩ cho kỹ trước khi hạ bút. Nếu chú lập biên bản này, nhà họ Tuấn chúng tôi sẽ lên ủy ban báo cáo rằng cô giáo đây xúc phạm phong tục dòng họ, kích động gia đình nhà gái gây mất đoàn kết thôn xóm. Lúc ấy, cái ghế của chú ở ban tư pháp cũng khó mà giữ yên được đâu.
Ông Phúc dừng bút. Ngón tay ông siết chặt thân bút máy đến mức các khớp xương trắng bệch ra. Ông nhìn Liên với ánh mắt đầy ái ngại, rồi từ từ đóng cuốn sổ lại.
Đúng lúc đó, từ bên trong gian buồng tối om vang lên một tiếng "rầm" rất mạnh, giống như có vật nặng va đập vào thành cửa gỗ. Tiếng động lớn đến mức chiếc xích sắt khóa ngoài cửa buồng rung lên bần bật, va vào then cửa phát ra những tiếng kêu lách cách ghê người.
Ông Phúc giật mình lùi lại một bước, mắt nhìn chằm chằm vào cánh cửa buồng nhưng không dám bước tới gần.
Bà vú già Cần lập tức lên tiếng, giọng bà ta khản đặc cố át đi tiếng động:
- Không có gì cả. Chắc con bé Hương nó đi đứng không cẩn thận làm rơi bát nước lá tắm thôi.
Bà vú già quay sang nói với một đứa trẻ gầy gộc đang đứng nép sau cánh cửa bếp:
- Mang mấy đồng tiền lẻ đặt lên bậu cửa buồng cho nó yên tĩnh đi.
Đứa trẻ vội vàng chạy đi, cầm theo mấy đồng tiền xu dính đầy bụi đất đặt lên bậu cửa gỗ của gian buồng. Tiếng động bên trong lập tức im bặt, chỉ còn tiếng gió rít qua khe cửa sổ thông gió tối om.
Liên cúi xuống, mắt cô chợt phát hiện ra một mảnh giấy học sinh bị xé rách nằm rơi dưới đất, ngay sát bậu cửa buồng nơi đứa trẻ vừa đặt tiền lẻ. Mảnh giấy bị gấp nhỏ lại thành hình tam giác. Liên nhanh như cắt cúi xuống nhặt mảnh giấy lên trước khi bà vú già kịp nhìn thấy.
Cô mở vội mảnh giấy ra ngay trong lòng bàn tay. Đó là một tờ giấy danh sách học sinh tham gia kỳ thi học sinh giỏi cấp huyện môn Văn của trường cấp hai xã, tên của "Nguyễn Thị Hương" vẫn nằm ở dòng thứ ba, được đánh dấu bằng một nét bút chì đỏ. Ở mặt sau của tờ danh sách, nét chữ viết tay bằng bút chì của Hương hiện lên nguệch ngoạc, nét chữ run rẩy và vội vã:
- Thứ bảy cô nhớ đến trước lúc gà gáy.
Liên định đưa mảnh giấy này cho ông Phúc để làm bằng chứng:
- Ông Phúc, nhìn xem...
Nhưng cô chưa kịp đưa thì bà trưởng thôn đã nhanh như cắt giật lấy mảnh giấy từ tay Liên. Gương mặt bà ta đanh lại, đôi mắt lộ rõ vẻ tức giận. Bà ta vo tròn mảnh giấy lại thành một cục nhỏ, rồi thẳng tay ném vào chiếc bếp lò đang đỏ lửa bên cạnh hiên nhà. Ngọn lửa bùng lên, liếm trọn lấy mảnh giấy học sinh trong nháy mắt.
Liên chỉ kịp lao đến nhặt lại được một góc giấy nhỏ đã bị cháy sém đen thui, chỉ còn lại chữ "thứ bảy" mờ nhạt.
Bà trưởng thôn phủi tay, giọng nói đanh thép đầy đe dọa:
- Trẻ con nhớ trường nhớ lớp nên viết nhảm viết nhí đấy thôi. Cô giáo đừng có mà suy diễn lung tung. Đêm nay nhà họ Tuấn làm lễ chuẩn bị, không tiếp người sống ngoài họ. Mời cô giáo và cán bộ về cho.
Bà vú già Cần cầm chiếc chổi tre quét mạnh xuống đất, hất bụi bẩn và những cọng lá sả khô về phía chân Liên như một cử chỉ đuổi khách rõ ràng.
Ông Phúc thở dài, cất bút máy và sổ công tác vào cặp da rồi quay người đi thẳng ra phía cổng, không dám ngoảnh lại nhìn. Liên đứng trơ trọi giữa sân, tay siết chặt góc giấy cháy sém còn sót lại. Mùi nước lá bưởi từ chiếc chum sành phủ vải trắng bay ra nồng nặc, khiến cô có cảm giác nghẹt thở.
Trước khi bước qua ngưỡng cửa cổng nhà họ Tuấn để ra đường đất, Liên nghe thấy từ trong gian buồng tối om vọng ra ba tiếng gõ vào thành gỗ.
Tiếng gõ chậm, đều đặn và lạnh ngắt. Tiếng gõ thứ nhất vang lên từ phía đầu buồng, nơi đặt chiếc giường gỗ. Tiếng gõ thứ hai vang lên ở đoạn giữa, nghe trầm đục hơn. Tiếng gõ thứ ba vang lên sát nền đất ẩm ướt, nơi vệt nước lá thơm đang chảy ra.
Cộc. Cộc. Cộc.
Bà trưởng thôn bước ra, dùng hai tay đóng sầm cánh cửa gỗ của gian nhà chính lại, che khuất hoàn toàn chiếc giường gỗ phủ chăn đỏ bên trong. Bà ta đứng sau khe cửa, nói vọng ra bằng giọng khàn khàn:
- Đêm thứ bảy, nhà tôi làm lễ nhập giường. Ai không phải người trong họ thì tránh xa cái cổng này ra.
Liên bước đi trên con đường đất dẫn về khu trọ, gió lạnh từ cánh đồng gianh thổi thốc vào mặt. Cô mở lòng bàn tay ra nhìn góc giấy cháy sém. Bên cạnh chữ "thứ bảy" mờ nhạt, có một vệt mực đỏ kéo dài từ mép giấy bị cháy, trông giống hệt như một nét gạch chéo đánh dấu vắng mặt trên cuốn sổ điểm danh của cô ở lớp học.
Phía sau lưng cô, từ căn nhà cổ của họ Tuấn nằm cuối xóm, tiếng gió rít qua rặng tre nghe như tiếng ai đó đang đọc tên từng người trong danh sách thi huyện, rồi dừng lại thật lâu ở cái tên của Hương.
Khi con gà đầu tiên trong xóm cất tiếng gáy sớm báo hiệu ngày mới, Liên nhìn lên tờ lịch treo tường ở phòng giáo viên.
Ngày mai đã là thứ bảy.