NỎ THẦN KIM QUY Ở CỔ LOA - Chương 4: Dòng chữ năm 1986
Ngày 21 tháng 6, Phạm Thu Hằng tới phòng lưu trữ của xã Cổ Loa từ sớm. Cô cần đối chiếu mặt cắt địa chất cũ trước khi họp tuần. Hồ sơ thiết kế hiện tại…
Nội dung chương
Ngày 21 tháng 6, Phạm Thu Hằng tới phòng lưu trữ của xã Cổ Loa từ sớm. Cô cần đối chiếu mặt cắt địa chất cũ trước khi họp tuần. Hồ sơ thiết kế hiện tại dùng số liệu khoan khảo sát gần đây. Nhưng các số liệu ấy chỉ lấy ở vài điểm dọc tuyến. Cô muốn biết người làm trước đã thấy gì ở chân lũy.
Phòng lưu trữ nằm ở tầng một của trụ sở xã. Tủ hồ sơ bằng tôn, sơn đã bong ở các góc. Người phụ trách lưu trữ mở khóa và chỉ cho cô ngăn chứa tài liệu về thủy lợi và sửa chữa cống qua các năm. Bụi bám trên gáy các bìa hồ sơ thành lớp mỏng màu xám.
Hằng đeo găng, lật từng bìa theo năm. Năm 1998. Năm 2003. Năm 2011. Phần lớn là biên bản nạo vét và sửa cống. Cô tìm ngược về các năm xa hơn. Ở ngăn dưới cùng, một bìa hồ sơ đã ngả vàng ghi chữ viết tay trên nhãn. Khảo sát và sửa cống quanh chân lũy, năm 1986.
Cô mở bìa hồ sơ trên bàn đọc. Bên trong là bản sao của một cuốn sổ khảo sát. Giấy đã mờ, vài trang bị ố nước ở mép. Nội dung chính ghi các miệng cống, hướng thoát nước và cao độ quanh chân lũy phía đông. Người ghi sổ năm đó viết chữ nhỏ, đều và rất tiết kiệm giấy.
Hằng đọc chậm từng trang. Cô chụp ảnh các trang có mặt cắt bằng điện thoại để đối chiếu sau. Tới trang gần cuối cuốn sổ, cô dừng lại lâu hơn hẳn.
Ở cuối một trang ghi mặt cắt gần chân lũy, có một dòng chữ viết tay khác nét với phần in và phần ghi chính. Mực đã nhạt. Dòng chữ ghi rõ: có vật lạ dưới chân lũy, gần mốc 462, chờ xác minh.
Hằng đọc lại ba lần. Cô kiểm tra trang trước và trang sau. Không có biên bản kèm theo. Không có bản vẽ vị trí chi tiết. Không có kết luận xác minh ở bất kỳ trang nào sau đó. Dòng chữ đứng một mình ở cuối trang, như một việc được giao lại cho người đến sau rồi bị quên mất.
Cô gọi người phụ trách lưu trữ tới và hỏi về cuốn sổ gốc.
- Bản gốc còn không, anh?
- Hồ sơ năm đó số hóa bằng bản sao này thôi. Bản gốc nghe nói đã thất lạc khi chuyển kho nhiều năm trước. Em chỉ giữ bản sao được bàn giao.
Hằng ghi lại câu trả lời đó vào sổ công tác của mình. Cô ký xác nhận ngày tìm thấy tài liệu ở cuối trang chụp. Sau đó cô mang bản sao về văn phòng công trường và gọi Dũng tới đối chiếu tọa độ.
Dũng xem dòng ghi và nhíu mày.
- Mốc 462 trong hệ cũ không trùng hẳn với cọc K0+462 của mình đâu, chị Hằng. Hệ tọa độ cũ lệch so với hệ hiện tại. Phải chuyển đổi mới biết nó rơi vào đâu.
- Vậy chuyển đổi đi. Dùng hai điểm khống chế còn nhận ra được trong sổ. Đừng đoán.
Dũng làm việc gần một giờ. Anh lấy tọa độ của hai miệng cống cũ còn tồn tại ngoài hiện trường làm điểm đối chiếu. Anh tính độ lệch theo cả hai trục. Hằng ngồi cạnh, kiểm tra từng phép tính bằng máy tính riêng. Họ không nói nhiều trong lúc tính. Chỉ có tiếng bút ghi và tiếng quạt trần quay chậm trên đầu.
Khi kết quả hiện ra, Dũng khoanh tròn vị trí đã chuyển đổi trên bản đồ hiện tại. Vị trí đó rơi đúng vào đoạn tuyến đang tranh chấp, rất gần điểm K0+462 mà họ đã đo khoảng cách 2,2 mét trong ngày đầu tiên.
- Chị Hằng, vị trí ghi vật lạ năm 1986 nằm ngay trong đoạn K0+418 đến K0+503. Lệch so với cọc 462 hiện tại chỉ vài mét theo tính toán của em. Sai số chuyển đổi có thể làm nó xê dịch, nhưng không đưa nó ra khỏi đoạn tranh chấp được.
Hằng nhìn vòng tròn đỏ trên bản đồ. Ngày 18 tháng 6, cô đã ghi ý kiến bảo lưu vì một khoảng cách đo được. Hôm nay, một dòng chữ từ năm 1986 đặt thêm một lý do nữa lên cùng một đoạn đất.
Cô mang hồ sơ tới gặp Lâm trong văn phòng. Lâm đọc dòng chữ, xem ảnh chụp và nghe Dũng trình bày cách chuyển đổi tọa độ. Ông hỏi hai câu ngắn.
- Có biên bản xác minh kèm theo không?
- Không có.
- Có bản gốc không?
- Chỉ có bản sao lưu trữ ở xã.
Lâm đặt tờ giấy xuống bàn.
- Vậy thì nó là một ghi chú chưa xác minh từ gần bốn mươi năm trước. Ghi chú không có biên bản kèm theo thì không đủ để thay đổi thiết kế. Cô đưa nó vào báo cáo chính thức, chủ đầu tư sẽ hỏi căn cứ. Chúng ta không có căn cứ nào ngoài một dòng chữ.
Hằng đã chuẩn bị cho câu trả lời này. Cô nói chậm và rõ.
- Em không đề nghị thay đổi thiết kế bằng dòng chữ này. Em đề nghị ghi nhận nó trong hồ sơ bảo tồn và đưa nó thành lý do khảo sát bổ sung ở đoạn tranh chấp. Hai việc khác nhau. Thay đổi thiết kế cần căn cứ đầy đủ. Nhưng bỏ qua một ghi chú vị trí trùng với đoạn nguy hiểm nhất thì không phải là làm kỹ thuật cẩn thận.
- Khảo sát bổ sung cũng tốn thời gian.
- Đào trúng một cấu trúc chưa rõ dưới chân lũy còn tốn hơn nhiều. Lúc đó dừng sẽ không còn là lựa chọn nữa.
Lâm im lặng. Ông nhìn lịch tiến độ treo trên tường. Các ô ngày từ nay tới 5 tháng 8 đã được đánh dấu bằng bút màu. Ông nói cuối cùng rằng ghi chú có thể vào hồ sơ nội bộ, nhưng ông sẽ không đưa nó lên báo cáo tuần cho tới khi có thêm bằng chứng.
Hằng không tranh cãi thêm trong phòng đó. Cô làm một việc khác. Cô chụp lại trang sổ một lần nữa bằng máy ảnh có ghi ngày giờ. Cô ký xác nhận ngày tìm thấy ở mặt sau bản in. Rồi cô đặt bản in đó vào bìa hồ sơ bảo tồn, ngay sau biên bản tiếp nhận có ý kiến bảo lưu của cô.
Cô không đặt nó vào tủ tiến độ của Lâm.
Trên đường ra khỏi văn phòng, Dũng hỏi nhỏ.
- Chị để bên hồ sơ bảo tồn thì sau này ai đọc?
- Ai cần tìm sự thật của đoạn đất này sẽ đọc hồ sơ bảo tồn. Hồ sơ tiến độ chỉ giữ ngày tháng và khối lượng. Hồ sơ bảo tồn giữ lý do vì sao ta phải dừng lại.
Chiều hôm đó, Hằng viết một đề xuất khảo sát bổ sung ngắn. Đề xuất gồm đào hố thăm dò có kiểm soát ở đoạn tranh chấp và mời chuyên gia khảo cổ cho ý kiến khi phát hiện cấu trúc lạ. Cô gửi đề xuất qua kênh chính thức và lưu số công văn vào bìa hồ sơ bảo tồn.
Buổi tối, Hằng ở lại văn phòng một mình để đọc hết phần còn lại của bản sao cuốn sổ. Cô muốn chắc rằng mình không bỏ sót một ghi chú thứ hai nào. Các trang sau dòng chữ năm 1986 ghi việc sửa một miệng cống ở phía bắc và việc phát quang quanh chân lũy vào mùa khô năm sau. Không trang nào nhắc lại vật lạ. Không trang nào ghi việc xác minh đã làm hay chưa làm.
Cô lập một bảng đối chiếu nhỏ trong sổ tay. Cột thứ nhất ghi nội dung dòng chữ. Cột thứ hai ghi những gì hồ sơ không có. Không biên bản. Không bản gốc. Không tọa độ gốc chính xác. Không người ký xác minh. Danh sách những thứ không có dài hơn nội dung dòng chữ rất nhiều. Cô hiểu vì sao Lâm dám gạt nó sang một bên trong cuộc họp.
Nhưng cô cũng hiểu một điều khác. Một ghi chú bị bỏ qua trong hồ sơ số hóa không tự biến mất khỏi mặt đất. Nếu dưới chân lũy gần mốc 462 thật sự có một vật gì đó, nó đã nằm yên ở đó qua gần bốn mươi năm hồ sơ im lặng. Nó sẽ còn nằm yên ở đó cho tới ngày gầu máy xúc chạm vào nó mà không có ai đứng cạnh để ra lệnh dừng.
Cô nghĩ tới khoảng cách hai mét hai. Cô nghĩ tới mảng đất khô rơi xuống trong ngày đầu tiên. Cô nghĩ tới vệt trượt tự nhiên ở ô đào thử cách chân lũy hai mươi sáu mét. Ba dữ kiện ấy nằm ở ba ngày khác nhau và chưa nối thành một kết luận nào. Cô không cho phép mình nối chúng bằng cảm tính. Nhưng cô cũng không cho phép mình xóa bất kỳ dữ kiện nào trong ba dữ kiện đó khỏi hồ sơ.
Hằng mở đề xuất khảo sát bổ sung và thêm một dòng cuối. Đề xuất ghi rõ vị trí ưu tiên thăm dò là khu vực quanh điểm đã chuyển đổi từ mốc 462 cũ. Cô ghi cả sai số chuyển đổi mà Dũng đã tính. Cô không làm cho con số trông chính xác hơn mức nó thật sự có.
Trước khi rời văn phòng, cô kiểm tra lại bìa hồ sơ bảo tồn. Biên bản tiếp nhận nằm ở đầu bìa. Ảnh chụp trang sổ năm 1986 nằm ngay sau đó. Đề xuất khảo sát nằm ở cuối. Thứ tự ấy kể lại đúng trình tự ba ngày làm việc của cô. Bất kỳ ai mở bìa hồ sơ này về sau đều sẽ thấy cảnh báo xuất hiện trước khi có bất kỳ sự cố nào xảy ra.
Cô khóa tủ hồ sơ và tắt đèn. Ngoài sân, chân lũy đứng tối và im trong đêm mùa mưa. Cô đi qua sân về phía nhà nghỉ của đội giám sát, trong đầu vẫn giữ nguyên một dòng chữ viết tay đã nhạt mực từ năm 1986.
Vị trí gần mốc 462 từ hôm nay không còn là một con số tình cờ trong đầu cô nữa. Nó là điểm nghi ngờ chính thức đầu tiên của dự án.