NỎ THẦN KIM QUY Ở CỔ LOA - Chương 5: Câu chuyện Bạch Kê
Tối 22 tháng 6, nhà văn hóa thôn Cổ Loa sáng đèn từ sớm. Buổi họp dân về dự án mương tiêu C2 bắt đầu lúc bảy giờ. Dân làng tới đông hơn Thịnh dự đoán.…
Nội dung chương
Tối 22 tháng 6, nhà văn hóa thôn Cổ Loa sáng đèn từ sớm. Buổi họp dân về dự án mương tiêu C2 bắt đầu lúc bảy giờ. Dân làng tới đông hơn Thịnh dự đoán. Người già ngồi hàng ghế đầu. Thanh niên đứng dọc hai bên tường. Tổ thợ của Thịnh ngồi ở phía cuối, cạnh bàn nước của thôn.
Trưởng thôn Vũ Văn Thành mở đầu buổi họp bằng các thông tin thực tế. Tuyến mương dài 680 mét. Đoạn qua gần chân lũy đang được giám sát riêng. Lịch thi công các đoạn xa chân thành giữ nguyên. Ông nói rõ dân có quyền hỏi và có quyền ghi ý kiến vào biên bản thôn.
Sau phần thông tin, một cụ ông ở hàng ghế đầu đứng lên hỏi Thịnh một câu không nằm trong chương trình họp.
- Bác Thịnh là người làng. Bác nói thật cho bà con nghe. Đào sát chân thành như vậy có động tới chuyện cũ của thành không?
Cả phòng im xuống. Thịnh biết câu hỏi này sớm muộn cũng tới. Ông đứng lên. Ông không cầm giấy. Ông kể bằng trí nhớ của một người đã nghe chuyện này từ khi còn nhỏ và nghe cha mình kể lại trong những ngày làm phu sửa cống.
Ông kể về An Dương Vương xây thành Cổ Loa. Thành xây nhiều lần bị đổ. Sau đó Kim Quy xuất hiện, giúp nhà vua trừ yêu quái quanh vùng và ban một chiếc móng làm lẫy nỏ. Tướng Cao Lỗ là người chế tạo nỏ thần theo truyền tích ấy. Chiếc lẫy làm từ móng Kim Quy giúp nỏ bắn ra nhiều mũi tên và giữ thành trong một thời gian.
Rồi ông kể về Bạch Kê Tinh ở núi Thất Diệu. Trong truyền tích làng giữ, đó là yêu tinh gà trắng. Tiếng gáy của nó gắn với lần thành sập. Người xưa kể rằng khi tiếng gáy ấy vang lên, đất thành mất chỗ dựa và đổ xuống.
Thịnh dừng ở đó và nói rõ điều ông muốn cả phòng hiểu.
- Bà con mình sợ không phải một con gà nhìn thấy được đi lại ngoài chân thành. Điều người xưa sợ là tiếng gáy báo đất thành sắp đổ. Nghe tiếng đó mà còn đứng yên, còn đào tiếp, thì người sai trước, đất đổ sau.
Một thanh niên ở cuối phòng hỏi tiếp.
- Vậy bây giờ đào mương có nghe tiếng gáy đó không, bác?
- Tới hôm nay thì chưa. Tiếng gà trong làng là gà nhà nuôi. Ai nghe thấy tiếng gì lạ ở hiện trường thì ghi giờ, ghi vị trí và báo cho tổ. Không ai tự kể thêm thành chuyện khác.
Hằng ngồi ở bàn bên cạnh, ghi chép toàn bộ phần hỏi đáp. Cô không chen vào phần truyền tích. Cô chỉ ghi lại câu hỏi của dân và câu trả lời của Thịnh vào biên bản họp. Lâm ngồi phía bên kia, thỉnh thoảng nhìn đồng hồ. Cuộc họp càng kéo dài, lịch tăng ca ngày mai càng bị nhắc tới trong đầu ông.
Để dân dễ hình dung điều cha ông từng kể về cách giữ thành, Thịnh đi ra khoảng sân trước nhà văn hóa. Ông nhặt một phiến đá phẳng ai đó để cạnh bậc thềm. Ông đặt phiến đá xuống sân. Rồi ông lấy ba que tre trong bó cọc nhỏ của tổ thợ.
Ông đặt que tre thứ nhất ở phía trên phiến đá. Que thứ hai ở phía dưới. Que thứ ba ở phía ngoài. Ba que tạo thành một hình tam giác quanh phiến đá.
Ông nói rõ với những người đi theo ra sân.
- Đây là cách cha tôi minh họa khi kể chuyện ba mũi tên giữ ba góc. Tôi đặt que tre để mọi người nhìn cho rõ hình. Đây chỉ là minh họa kể chuyện trên sân nhà văn hóa. Không phải lập trận. Không có hiện vật nào ở đây. Không ai được kể lại rằng tối nay công trường đã làm lễ hay đã lập trận ở chân thành.
Vài người gật đầu. Một người làng còn nhắc lại câu đó thành tiếng để những người đứng xa nghe rõ. Chỉ là minh họa. Ba que tre và một phiến đá trên sân gạch.
Thịnh nhìn hình tam giác bằng que tre một lúc. Hình ấy làm ông nhớ tới trang vẽ trong cuốn sổ của cha. Ba điểm quanh một vòng tròn. Ông chưa nói chuyện trang vẽ đó với ai trong buổi họp. Ông thấy chưa tới lúc mang một hình vẽ không lời giải thích ra trước dân làng.
Cụ Tỵ ngồi ở ghế gần cửa nhà văn hóa từ đầu buổi. Cụ nghe hết phần kể chuyện mà không chen vào câu nào. Khi Thịnh thu các que tre lại, cụ mới chống gậy đứng lên và nói vừa đủ cho ông nghe.
- Mày đặt ba góc thì đúng hình rồi. Nhưng mày đặt thiếu tâm trận.
Thịnh quay lại ngay.
- Tâm trận là gì, cụ nói cho cháu nghe.
Cụ Tỵ nhìn phiến đá trên sân, rồi nhìn ông. Cụ lắc đầu chậm rãi.
- Chưa tới lúc nói hết. Nói bây giờ, người ta sẽ mang câu chuyện đi trước cả việc cần làm. Tới lúc cần, mày sẽ tự biết phải hỏi ai.
Nói xong, cụ đi vào trong cùng những người già khác để ký biên bản họp. Thịnh đứng lại ngoài sân với ba que tre trên tay. Ông không đuổi theo hỏi thêm. Ông hiểu tính cụ Tỵ. Cụ giữ chuyện cũ như giữ một món đồ dễ vỡ. Cụ chỉ đưa ra khi người nhận đã đủ bình tĩnh để cầm cho chắc.
Buổi họp kết thúc lúc gần chín giờ. Biên bản ghi lại ý kiến của dân làng về việc giữ khoảng cách an toàn với chân lũy. Thành ký biên bản và hứa chuyển một bản cho ban quản lý di tích. Hằng giữ một bản cho hồ sơ giám sát. Thịnh giữ một bản cho tổ thợ.
Trước khi buổi họp kết thúc, Hằng xin nói thêm một phần ngắn về kỹ thuật. Cô nói dự án đã ghi nhận ý kiến bảo lưu về khoảng cách hai mét hai. Cô nói hồ sơ năm 1986 có một ghi chú cũ ở gần mốc 462 và ghi chú đó đã được đưa vào hồ sơ bảo tồn. Cô không kể thêm chi tiết nào ngoài hai dữ kiện đó. Dân làng nghe xong thì xôn xao một lúc. Một bà ở hàng ghế giữa hỏi ghi chú cũ có phải là dấu hiệu dưới đất có đồ cổ hay không.
Hằng trả lời cẩn thận.
- Ghi chú chỉ nói có vật lạ và chờ xác minh. Cháu không kết luận đó là đồ cổ. Nếu thi công phát hiện cấu trúc lạ, công trường sẽ dừng ở vị trí đó và báo cho cơ quan có trách nhiệm. Đó là cam kết ghi trong biên bản tối nay.
Thịnh nghe câu trả lời ấy và thấy yên tâm. Cô kỹ sư này không dùng truyền tích để dọa dân. Cô cũng không gạt truyền tích ra khỏi phòng họp. Cô đặt số đo và hồ sơ ở giữa, để mọi người cùng nhìn vào đó.
Một người đàn ông trung niên hỏi về chuyện ngập ruộng. Nhà ông ở phía thấp, năm trước nước vào tới sân. Ông ủng hộ đào mương nhanh, nhưng ông cũng nói chân thành mà sạt thì cả làng gánh hậu quả lâu hơn một mùa ngập. Câu nói đó được nhiều người gật đầu theo. Thịnh ghi nhớ nó. Dân làng không chia thành hai phe đơn giản như người ngoài tưởng. Họ vừa cần mương thoát nước, vừa cần thành đứng yên. Cả hai nhu cầu đều thật.
Thành tổng kết buổi họp bằng ba điểm. Thứ nhất, làng cử người chứng kiến ở các buổi thi công gần chân lũy. Thứ hai, mọi phát hiện cấu trúc lạ đều phải dừng và ghi biên bản. Thứ ba, truyền tích được tôn trọng như ký ức của làng, nhưng quyết định thi công phải dựa trên số đo và hồ sơ. Ba điểm đó được ghi vào biên bản và đọc lại thành tiếng trước khi ký.
Thịnh ký biên bản ở phần đại diện tổ thi công địa phương. Chữ ký của ông nằm dưới chữ ký của Thành và bên cạnh chữ ký của Hằng. Ông thấy vị trí đó đúng. Ông không đứng thay làng. Ông cũng không đứng thay nhà thầu. Ông đứng ở giữa, nơi một người thợ cả địa phương phải đứng khi đất của làng mình bị đào lên bởi một dự án cần thiết.
Trên đường về nhà, Thịnh đi ngang qua chân lũy trong bóng tối. Lũy đứng im, cỏ ướt sau một cơn mưa nhỏ đầu buổi tối. Không có tiếng gì lạ từ phía thành. Chỉ có tiếng gà nhà ai gáy muộn vọng lại từ trong xóm, rồi tiếng chó sủa đáp lại hai tiếng.
Ông về tới nhà, mở cuốn sổ tay được buộc bằng dải vải điều đỏ. Ông lật tới trang vẽ ba điểm quanh vòng tròn. Lần này ông nhìn hình vẽ lâu hơn mọi lần trước. Ba điểm của cha ông không đều nhau. Hình tam giác bằng que tre ông vừa đặt trên sân cũng không đều. Sự giống nhau đó không chứng minh điều gì. Nhưng nó làm câu nói của cụ Tỵ ở lại trong đầu ông suốt đêm.
Ông đặt cuốn sổ lên bàn và ngồi yên trong gian nhà tối. Ngoài ngõ, tiếng sinh hoạt của làng dần tắt. Ông nghĩ về bài khấn Cao Lỗ mà cha truyền cho mình. Ông thuộc câu mở đầu. Ông thuộc ý của đoạn giữa về việc giữ đất và giữ người. Đoạn cuối thì ông chỉ nhớ mang máng một nhịp vè, không nhớ đủ chữ để đọc thành câu hoàn chỉnh. Ông chưa bao giờ đọc toàn bài khấn đó trước mặt người khác. Ông cũng không định làm vậy khi chưa hiểu hết nó.
Ông tự hỏi tâm trận trong lời cụ Tỵ có nằm ở đoạn cuối bị khuyết đó hay không. Câu hỏi ấy chưa có câu trả lời. Ông ghi nó vào mặt sau của một tờ giấy rời và kẹp vào cuốn sổ. Thiếu tâm trận. Hỏi cụ Tỵ khi tới lúc.
Ông tắt đèn phòng ngoài, giữ lại ngọn đèn nhỏ ở bàn thờ cha mẹ, rồi mới đi nghỉ với câu hỏi đó còn nguyên trong đầu.
Cụ nói ông đặt thiếu tâm trận. Và cụ từ chối nói tâm trận là gì.