Phí Phông - Chương 7: Đào xác Tâm
Tám giờ sáng hôm sau, tôi đứng trước cửa nhà Lão Cầm. Sương còn đọng trên mái lá, ánh nắng xiên qua kẽ vách thành những đường vàng nhạt. Lão Cầm đang…
Nội dung chương
Tám giờ sáng hôm sau, tôi đứng trước cửa nhà Lão Cầm.
Sương còn đọng trên mái lá, ánh nắng xiên qua kẽ vách thành những đường vàng nhạt. Lão Cầm đang ngồi trên sàn gỗ, tay cầm một cái chén sứ uống trà. Thấy tôi, ông không đứng dậy, chỉ ngước mắt lên nhìn.
"Cậu Khoa. Sớm thế."
Trong tay tôi là một tờ giấy gấp đôi, có dấu đỏ của Trung tâm Y tế huyện Tuần Giáo. Tôi đưa nó cho Cầm.
"Giấy uỷ quyền của bác sĩ Quân, trưởng khoa Y tế dự phòng huyện, ký trước khi cháu lên đây. Ông đọc đi."
Cầm cầm tờ giấy, đọc chậm. Tay ông khô, ngón tay gầy guộc lần theo từng dòng chữ đánh máy. Khuôn mặt ông cứng dần khi xuống đến dòng cuối cùng.
"Cậu định đào xác."
"Đào một xác thôi. Để khám tử thi xác minh nguyên nhân chết. Theo quy định y tế dự phòng cho dịch lạ."
"Cậu định đào ai?"
Tôi nhìn thẳng vào mắt ông.
"Lò Văn Tâm. Chết tháng Chạp năm ngoái, gần nhất, xác còn nguyên nhất."
Tôi đã chọn Tâm từ trước. Tâm là cháu chú Phan. Phan sẽ không cản. Có khi ông còn muốn tôi đào lên, muốn biết thằng cháu nuôi của ông thực sự chết vì cái gì.
Cầm im lặng. Mặt ông không biểu lộ gì nhiều, nhưng hai ngón tay cầm tờ giấy hơi run lên một nhịp. Chẳng vì sợ. Là vì giận.
"Bản tôi không cho đào xác. Đó là kiêng. Đào xác thì khó tang gia, khó cho cả bản."
"Đây không phải xin phép." Tôi giữ giọng cứng. "Đây là lệnh y tế. Cháu báo trước cho ông biết. Trưa nay cháu đào."
Ba mươi giây im lặng. Tiếng ấm nước réo ngoài bếp. Cầm đặt chén trà xuống sàn, đứng dậy. Ông nhìn tôi từ trên cao - một ánh nhìn dài và lạnh, chẳng giống kiểu nhìn của một ông già quyền lực bị thách thức. Nó giống kiểu nhìn của một người biết điều gì đó mà tôi chưa biết.
"Tôi cử hai cháu khoẻ trong bản ra phụ cậu đào. Đỡ mất sức."
"Không cần đâu ạ."
"Cần." Cầm bước ra cửa, quay lưng về phía tôi. "Đào ở nghĩa địa bản, sau rừng cây mỡ. Tâm chôn ở đó. Chôn chung, không phải mộ riêng nhà nào."
Tôi hiểu. Hai "cháu khoẻ" kia không phải ra giúp tôi đào đất. Họ ra để canh. Để đảm bảo tôi không đào quá sâu. Không hỏi quá nhiều.
"Cảm ơn ông."
Tôi quay ra. Đến cửa, Cầm gọi với theo một câu, giọng đều đều như nói với không khí.
"Cậu về sớm đi. Ở đây không tốt cho người lạ đâu."
Tôi không trả lời.
--- Chú Phan đứng lặng yên bên bếp khi nghe tôi kể. Ông không nói gì một lúc lâu, tay cầm cái chổi đá quét sàn mà không quét. Rồi ông đặt chổi xuống, quay vào buồng trong. Khi quay ra, ông cầm một gói nhỏ - vải đỏ buộc dây gai, to bằng nắm tay.
"Cầm theo."
"Gì đây chú?"
Phan đặt gói vào tay tôi. Qua lớp vải, tôi cảm nhận được những thứ nhỏ, cứng và một mùi hăng hăng - gừng tươi.
"Gừng, muối, một mảnh pha sặc." Phan ngồi xuống ghế, tay vân vê cái chén sứ mẻ miệng. "Đào xong, đặt cạnh quan tài. Đọc 'xin phép cụ Tâm' rồi hẵng mở."
"Cháu không tin mấy cái này đâu."
"Tao biết." Phan nhìn tôi. Mắt ông đỏ, nhưng giọng vẫn đều. "Nhưng tao nuôi nó mười bảy năm. Nó chết một mình. Đem cái này không hại ai hết."
Tôi cầm gói, bỏ vào túi áo blouse.
Đạt từ trên gác đi xuống, thấy gói vải đỏ thì cười khẽ.
"Thầy mo à chú?"
Phan không cười. Ông đứng dậy, xách ấm nước ra bếp. Giọng ông vẳng vào từ sau vách.
"Cha nó nuôi nó mười bảy năm. Mày câm đi."
Đạt im. Tôi vỗ vai cậu.
"Chuẩn bị đi. Cuốc, xẻng, găng, dao, túi nylon, máy ảnh."
---
Nghĩa địa bản Mường Trăng nằm sau rừng cây mỡ phía nam, đi bộ non nửa giờ từ quán Phan.
Khoảng ba chục ngôi mộ nằm rải rác dưới tán cây mỡ cao vút. Đa phần là những ụ đất xếp đá thay bia. Vài ngôi có tấm bia gỗ đã mờ chữ. Không có hàng rào, không có cổng. Chỉ là một khoảng rừng thưa, nắng lọt qua kẽ lá thành những đốm sáng lung linh trên mặt đất ẩm. Không khí mát lạnh, nồng mùi mùn cây và hoa mỡ rụng.
Mộ của Lò Văn Tâm là nấm đất mới nhất. Đất còn cao, chưa lún, chưa có cỏ mọc. Bên cạnh là mộ mẹ Tâm - chết năm 2015, và mộ bà nội Tâm - đá đã rêu phủ xanh. Ba nấm mộ nằm cạnh nhau dưới một gốc mỡ già, rễ cây nổi lên mặt đất như những đường gân.
Hai thanh niên của Cầm đã đợi sẵn.
Người cao hơn tên là Sơn, khoảng hai mươi tám tuổi. Người thấp hơn, vai u thịt bắp tên là Hậu, trạc ba mươi. Cả hai đều mặc áo bộ đội cũ, chân đi dép rọ. Sơn cầm cuốc, Hậu cầm xẻng. Mặt họ cứng, không cười, không chào.
"Anh chỉ chỗ. Chúng tôi đào." - Sơn nói, giọng đều băng.
Tôi chỉ tay xuống nấm đất trước mặt. Sơn và Hậu bắt đầu đào.
Họ đào nhanh và chuyên nghiệp - kiểu đào đã quen tay chứ không giống đào đất làm ruộng. Cuốc xuống đều, xẻng hất đất gọn. Đất ẩm và tơi, dễ đào. Tôi đứng cạnh, ghi vào sổ tay: vị trí mộ, hướng đầu, thời gian đào. Đạt đứng sau lưng tôi, ôm túi dụng cụ, mặt tái dần khi lớp đất mỏng dần.
Gần một tiếng sau, lưỡi cuốc của Sơn chạm vào một tiếng "cộp" khô.
"Có rồi."
Tôi bước lại. Dưới lớp đất khoảng một mét rưỡi là một nắp quan tài bằng tre đan, phủ lá cọ khô. Quan tài Thái đen kiểu cũ - không đóng đinh, buộc dây mây và dây gai. Lá cọ đã mục một phần, lộ ra những nan tre bên dưới.
Sơn và Hậu dùng dao cắt dây, cạy nắp tre. Trước khi họ mở hoàn toàn, tôi dừng họ lại.
Tôi lấy gói vải đỏ của chú Phan ra, đặt cạnh quan tài. Một tay đặt lên nắp tre, tôi nói khẽ.
"Xin phép cụ Tâm. Cháu là Hoàng Đăng Khoa, y sĩ. Cháu xin xem để cứu bản."
Sơn nhếch mép, định nói gì đó nhưng Hậu huých vai anh ta. Tôi không để ý. Tôi không tin vào nghi lễ, nhưng tôi tin vào chú Phan. Và tôi cần làm đúng những gì ông dặn, vì một lý do đơn giản: Tâm là cháu ông.
"Được rồi. Mở ra."
Nắp tre bật lên.
---
Mùi không nồng như tôi tưởng.
Thường thì một xác chết sau vài tháng sẽ có mùi phân hủy rất đặc trưng - mùi ngọt và hắc của mô mềm đang rữa. Nhưng ở đây, mùi chỉ nhẹ và khô - giống mùi của rơm cũ để lâu trong kho, pha một chút mùi da thuộc.
Tôi cúi xuống.
Lò Văn Tâm - mười bảy tuổi - nằm trong quan tài tre, mặc một chiếc áo bộ đội cũ và quần thâm, phủ một lớp vải trắng đã ngả vàng. Tôi nhẹ nhàng lật lớp vải ra.
Điều đầu tiên tôi thấy là kích thước.
Xác nhỏ hơn một người sống bình thường khoảng một phần ba. Không phải kiểu nhỏ vì co rút tự nhiên sau khi chết - mà nhỏ như thể toàn bộ cơ thể đã bị rút nước, để lại một phiên bản thu nhỏ của chính nó.
Da mặt căng bóng, dính chặt vào xương gò má và xương hàm, như một lớp giấy bóng kính bọc quanh một khung xương khô. Môi nứt ra từng kẽ sâu, hé mở để lộ hàm răng trắng và khô. Hốc mắt lõm sâu, mí mắt nhắm nhưng trũng xuống gần chạm đáy hốc.
Hai tay xếp trước ngực, những ngón tay cong khô như chân gà phơi nắng. Qua lớp da mỏng ở mu bàn tay, tôi thấy rõ từng đốt xương ngón.
Tôi đeo găng cao su. Dùng dao đa năng cắt một đường nhỏ trên áo bộ đội ở vùng ngực, nơi xương ức và bụng trên.
Không có vết thương ngoài da.
Tôi rạch một đường nhỏ trên da ngực - chỉ vài centimet. Da dai và khô, cảm giác như rạch vào bìa các-tông ẩm. Dưới lớp da, mô dưới da gần như không còn. Tôi thấy ngay xương ức.
Tôi rạch tiếp xuống bụng, qua lớp cơ bụng đã teo mỏng. Khoang bụng mở ra.
Và tôi thấy ruột.
Ruột non của Tâm teo lại còn khoảng một nửa kích thước bình thường - có khi còn nhỏ hơn. Những quai ruột cuộn khô, xẹp xuống như những sợi dây thừng cũ. Đại tràng cũng teo, thành ruột mỏng tang.
Tôi rạch một đường nhỏ trên gan - gan co lại, màu nâu sẫm, không có dấu hiệu xơ hay ung thư. Phổi xẹp, không có hạch lao, không có vết tích sưng viêm, không có chất dịch.
Hoàn toàn không có nguyên nhân chết nào tôi có thể nhận diện bằng mắt thường.
Tôi lấy điện thoại ra, chụp ảnh. Mười hai bức. Cẩn thận, có thước đo trong khung hình. Rồi tôi dùng kẹp lấy một mảnh nhỏ từ ruột non teo, cho vào túi nylon vô trùng, dán nhãn: "MẪU #001 - LÒ VĂN TÂM - RUỘT NON - 09/05/2026".
Sau lưng tôi, một tiếng nôn ọe vang lên.
Tôi quay lại. Đạt đang quỳ gối sau một gốc mỡ, người gập xuống, nôn ra toàn nước. Vai cậu run bần bật. Sơn và Hậu quay mặt đi, không nhìn quan tài cũng không nhìn Đạt. Mặt họ vẫn cứng, nhưng môi Hậu trắng ở chỗ răng nghiến vào, tay nắm chặt cán xẻng.
Tôi đậy lại nắp tre xuống. Nhẹ nhàng, cẩn thận như khi mở ra.
"Đắp lại đi."
Sơn và Hậu làm việc trong im lặng. Đất được xúc trả lại, vun cao như cũ. Tôi đặt gói vải đỏ của Phan lên đỉnh mộ, thắp một nén hương nhỏ mang theo. Khói hương bay thẳng lên trong không khí rừng tĩnh lặng.
---
Năm giờ chiều, chúng tôi về tới quán Phan.
Đạt không nói một câu nào suốt đường về. Chân cậu đi như người mộng du, mắt nhìn thẳng về phía trước mà không thấy gì. Khi bước vào quán, cậu ngồi phịch xuống ghế, hai tay vẫn còn run.
Chú Phan bưng ấm trà nóng đậm ra, rót vào hai cái chén. Ông không hỏi gì, chỉ nhìn mặt tôi rồi nhìn mặt Đạt, rồi gật nhẹ một cái - kiểu gật của người đã biết trước.
"Không có vết thương ngoài." Tôi nói với Phan, giọng trầm xuống. "Ruột teo. Nội tạng co lại. Không có dấu hiệu bệnh truyền nhiễm, không ung thư, không lao, không độc tố nhìn thấy được."
Phan ngồi xuống ghế đối diện. Mắt ông rớm nước, nhưng giọng ông vẫn đều.
"Tao biết. Tao đã nói với cậu rồi. Bốn thằng đều chết như thế."
Tôi nhớ lại lời Phan kể hôm trước - sốt nhẹ, ho đờm hồng, mất ngủ, sợ tối, rồi chết khô. Tất cả khớp với những gì tôi vừa thấy trong quan tài tre. Cái gọi là "câu chuyện ma" ấy lại giống một báo cáo y học chính xác đến từng chi tiết, được kể bởi một ông chủ quán nước không biết chữ.
Đạt ngồi dậy, cầm chén trà bằng hai tay. Chén trà run lên bần bật, nước trà sóng sánh ra ngoài.
"Anh." Giọng Đạt khàn đi. "Không ổn. Em chưa thấy xác nào như vậy bao giờ."
Tôi không đáp. Tôi chưa thấy bao giờ. Cả tôi cũng chưa thấy bao giờ.
"Người chết bệnh không... không như thế." Đạt đặt chén trà xuống, nhìn thẳng vào mắt tôi. Mắt cậu đỏ ngầu. "Người chết bệnh không thành như cá phơi nắng, anh ạ."
Tôi nhớ ngay đến câu nói của cha Quang hôm khám đoàn đầu tiên. "Như cá phơi nắng." Cùng một cách miêu tả. Hai người khác nhau, hai thời điểm khác nhau, cùng nhìn thấy cùng một thứ.
"Anh." Đạt nắm lấy tay tôi. "Em nghĩ em cần về."
Tôi nhìn cậu. Không còn là kiểu đùa cợt như hôm qua, khi cậu nói "em về quá". Lần này, mắt Đạt thực sự sợ.
"Ngày mai anh viết báo cáo gửi chị Hoà. Em ở lại với anh thêm vài hôm đi."
Đạt không trả lời. Mắt cậu nhìn ra ngoài cửa, nơi ánh chiều đỏ nhạt đang tắt dần sau hàng nhãn. Bàn tay cậu vẫn nắm lấy tay tôi, nhưng tôi biết cậu không còn ở đây nữa.
---
Đêm.
Tôi nằm trên gác, đèn dầu tắt từ lâu. Đạt nằm cạnh, nhưng tôi nghe tiếng cậu trở mình liên tục - không ngủ được.
Tôi cũng không ngủ.
Tôi mở điện thoại, xem lại mười hai bức ảnh chụp trong nghĩa địa. Từng bức một. Phóng to, xem kỹ. Da căng dính xương. Ruột teo. Gan co. Không vết thương. Không dấu hiệu bệnh lý nào tôi được học trong sáu năm trường y và hai năm thực hành lâm sàng.
Trong sách giáo khoa Y học Cộng đồng có ghi: xác có thể khô tự nhiên nếu chết trong điều kiện hanh khô, nhiệt độ cao và thời gian dài. Nhưng Tâm chết vào tháng Chạp - mùa mưa lạnh, độ ẩm cao, chôn sâu dưới đất rừng mỡ ẩm ướt. Không có cơ chế tự nhiên nào giải thích được tình trạng khô này.
Tôi lấy sổ tay, bật đèn pin điện thoại, viết.
Kết quả autopsy thô xác Lò Văn Tâm:
- Không vết thương ngoài.
- Da căng dính xương, teo cơ.
- Ruột non teo ~50% kích thước bình thường.
- Gan, phổi co, không xơ, không u, không viêm.
- Không dấu hiệu độc tố nhìn thấy được.
- Chết trong mùa mưa ẩm, không đủ điều kiện khô tự nhiên.
Kết luận sơ bộ: Không xác định được nguyên nhân chết. Tôi dừng bút một lát, rồi ghi thêm một dòng cuối - một dòng ngoài chuyên môn.
Bệnh thường: loại trừ.
Tôi gập sổ lại. Ngoài cửa sổ gác, ánh trăng cuối tháng treo cong như một vết cắt trên bầu trời đen. Tiếng suối Bạc vẫn chảy xiết. Và ở đâu đó từ phía đầu bản, rất xa, tôi nghe thấy tiếng đàn tính lại cất lên.
Đêm nay tôi không uống seduxen. Tôi nằm nghe, mắt mở trong bóng tối, và nghĩ về một thiếu niên mười bảy tuổi đã chết khô trong mùa đông năm ngoái, không một vết thương, không một lời giải thích.
Lần đầu tiên trong đời, tôi mở một thi thể mà không tìm được nguyên nhân chết. Lần đầu tiên trong đời, tôi viết vào sổ y tế một câu không có trong bất kỳ giáo trình nào.