QUỶ NHẬP TRÀNG BÊN SÔNG ĐÁY - Chương 7: Đêm canh đầu tiên
Đêm canh xác đầu tiên ở nhà cổ họ Trần bắt đầu sau khi khách khứa cuối cùng ra về và cánh cổng gỗ khép lại trong bóng tối. Gian giữa chỉ còn ánh đèn dầu…
Nội dung chương
Đêm canh xác đầu tiên ở nhà cổ họ Trần bắt đầu sau khi khách khứa cuối cùng ra về và cánh cổng gỗ khép lại trong bóng tối. Gian giữa chỉ còn ánh đèn dầu ở đầu giường, hai ngọn nến trên bàn thờ và mùi hương trầm cháy liên tục từ chiều. Thi thể cụ cố nằm yên sau tấm lưới bồ kết treo kín bốn phía, khuôn mặt người già chín mươi tuổi bình thản như đang ngủ một giấc ngủ dài không còn mộng mị. Trần Thu Hà ngồi trên chiếc ghế gỗ bên phải giường, tay cầm cây gậy tre đặt ngang đầu gối, mắt thỉnh thoảng lại nhìn lên tấm lưới như để chắc chắn nó vẫn nguyên vẹn như lúc chiều cha cô treo lên.
Phiên đầu tiên của đêm đầu, ông Lương tự nhận phần mình cùng con gái. Ông ngồi ở phía bên trái giường, lưng thẳng, cũng cầm một cây gậy tre, trước mặt là ấm chè đặc để chống buồn ngủ. Hai cha con không nói nhiều. Thỉnh thoảng ông Lương đứng dậy đi một vòng quanh giường, kiểm tra từng móc lưới, nhìn qua khe cửa sổ đã cài chốt ra khu vườn tối, rồi quay lại ghế ngồi. Hà biết cha mình không chỉ canh xác theo lệ, ông đang tự tay giữ cho đêm đầu tiên của cha ông được yên ổn nhất, như một lời hứa thầm với người vừa nằm xuống.
Nửa đêm đầu, xóm làng vẫn còn thức cùng nhà có tang. Hàng xóm thay nhau sang phụ, người mang phích nước sôi, người mang gói chè mới, người ngồi ở hiên nói chuyện khẽ với bà Hảo và bà Liên về cụ cố lúc còn khỏe. Những câu chuyện về cụ cứ thế nối nhau trong đêm: cụ gánh phân ra ruộng bãi lúc trời chưa sáng, cụ cho nhà hàng xóm vay thóc năm đói mà không tính lãi, cụ đứng ra hòa giải hai nhà trong làng suýt đánh nhau vì bờ ruộng. Hà ngồi trong gian giữa nghe những câu chuyện ấy vọng vào, lòng ấm lên một cách lạ lùng. Người chết đi, điều còn lại trong miệng người sống chính là những chuyện như thế, và đêm canh xác đầu tiên này, gian nhà như được sưởi ấm bằng ký ức của cả một xóm làng về người già nhất làng.
Khoảng mười giờ đêm, ông Lương gọi con cháu các chi còn ở lại trong nhà ra gian giữa để phân công các phiên canh cho cả hai đêm, như lời ông đã hứa trước mặt thầy Nhẫn. Ông lấy từ tay Hà cuốn sổ tay, tự mình đọc to bảng phân ca để mọi người cùng nghe và không ai được nói mình không biết. Đêm đầu tiên, sau phiên của hai cha con ông, sẽ tới phiên của ông Bính và bà Sen, rồi tới phiên của bà Liên cùng một người cháu họ ở lại phụ tang, luân phiên nhau tới sáng. Đêm thứ hai cũng chia đều như vậy, mỗi chi đều có người, mỗi phiên hai người, không ai canh một mình và không ai được vắng mặt trong phiên của mình.
Đến lượt phân ca nửa đêm của đêm thứ hai, Trần Văn Hiệp bỗng lên tiếng. Hắn nói ban ngày hắn phải chạy việc ngoài huyện, giấy tờ và mấy mối làm ăn không dời được, phiên đêm đầu hắn xin được miễn để giữ sức. Bù lại hắn nhận ca khó nhất của đêm thứ hai, ca từ không giờ tới ba giờ sáng, canh cùng cha hắn là ông Bính. Hắn nói rành rọt, có lý, nét mặt thành khẩn. Ông Bính ngồi bên gật đầu theo con trai, bảo hai cha con canh một ca cũng tiện, ông già rồi, có con ngồi cùng thì yên tâm. Ông Lương nhìn cháu một lúc, rồi gật đầu đồng ý, ghi vào sổ: đêm hai, ca không giờ tới ba giờ, Hiệp và Bính. Hà ngồi cạnh cha, cầm bút ghi lại bảng phân ca vào sổ tay của mình, chữ ngay ngắn từng dòng, không hiểu sao khi ghi đến dòng ấy, tay cô khựng lại một thoáng rất ngắn, như linh cảm điều gì mà chính cô cũng không gọi tên được.
- Anh Hiệp nhớ đấy nhé, cô nói, nửa như nhắc nhở thông thường của người ghi sổ. Ca nửa đêm là ca dễ buồn ngủ nhất, hai bác cháu phải thức cho trọn.
- Em yên tâm, Hiệp đáp, cười nhẹ. Việc của cụ, anh không dám ẩu đâu. Đêm mai anh canh, em cứ sang buồng mà ngủ một giấc cho lại sức, mấy đêm nay em thức nhiều quá rồi.
Câu nói quan tâm ấy nghe hoàn toàn bình thường trong một đám tang, và Hà cũng gật đầu cảm ơn như bình thường. Mọi người giải tán về các góc nhà nghỉ ngơi theo phiên. Hiệp ra về nhà mình ở cuối xóm để ngủ sớm giữ sức cho ngày mai, như hắn đã nói. Gian giữa trở lại yên tĩnh, chỉ còn hai cha con ông Lương ngồi canh bên giường cụ cố.
Những giờ sau nửa đêm trôi qua chậm chạp. Ấm chè đã pha lại lần thứ hai. Ông Lương kể cho con gái nghe mấy chuyện ngày ông còn nhỏ, cha ông nghiêm khắc thế nào, căn nhà này qua trận lụt lớn ra sao, giọng ông khẽ và đều trong gian nhà tối. Hà nghe, thỉnh thoảng đáp một câu, mắt vẫn không rời tấm lưới bồ kết. Cô nhận ra canh xác không đáng sợ như cô tưởng lúc nghe bà Liên kể chuyện xưa. Nỗi buồn thì có, nặng nề thì có, nhưng nỗi sợ thì không, ít nhất là trong đêm đầu tiên này. Khi người nằm sau tấm lưới là cụ cố mà cô thương kính, và bên cạnh cô là cha mình đang ngồi vững vàng như một cột nhà thứ hai.
Giữa phiên canh, bà Hảo mang vào gian giữa một đĩa xôi trắng và ấm nước mới, dặn hai cha con ăn lót dạ cho đỡ mệt. Bà ngồi lại một lúc ở mép giường, nhìn mặt cụ cố qua tấm lưới, khẽ nói mấy câu như nói với người còn sống, rằng ông cứ yên tâm đi, con cháu trong nhà đông đủ cả, việc nhà đã có anh Lương lo. Nói xong bà lặng lẽ ra bếp, để lại gian giữa cho hai người canh. Hà nhìn theo bóng mẹ, nhận ra trong đám tang này, mỗi người đều có cách riêng để nói lời tạm biệt với cụ, người nói thành tiếng, người chỉ lặng lẽ làm một việc nhỏ cho thật chu toàn.
Một lúc sau, ông Lương đứng dậy thay nắm hương mới trên bàn thờ. Ông châm hương, vái ba vái, khói hương cuộn lên trong ánh đèn dầu. Ông dặn Hà, người canh xác mỗi khi thay hương cũng phải để ý cửa nẻo một lượt, ấy cũng là lệ, không phải vì sợ gì. Mà vì gian giữa là gian thờ, cửa mở ra vườn, gió sông thổi suốt đêm, đèn dầu và hương lửa để gần vải vóc, cẩn thận bao nhiêu cũng không thừa. Hà gật đầu, tự tay đi kiểm tra lại cửa sổ gian giữa. Chiếc chốt sắt cài chặt, cô ấn thêm một lần cho chắc, nghe tiếng chốt kêu khẽ trong đêm. Cô không hề biết chiếc chốt ấy đã long từ đợt sửa nhà mùa xuân, chỉ cần một cơn gió đủ mạnh cũng có thể làm nó bật ra. Trong cảm giác của cô lúc ấy, cánh cửa sổ đóng kín, tấm lưới treo yên, mọi việc đều đang đúng lệ.
Càng về khuya, cơn buồn ngủ càng kéo đến nặng nề. Hà phải đứng dậy đi lại mấy lần trong gian giữa cho tỉnh táo, rót thêm chè đặc, rửa mặt bằng nước lạnh ở chậu đồng đặt góc nhà. Ông Lương ngồi yên hơn cô, người nông dân quen dậy sớm thức khuya, chỉ thỉnh thoảng mí mắt ông mới chớp chậm lại rồi lại mở ra. Hai cha con thay nhau nhắc người kia uống nước, nói một câu chuyện ngắn rồi lại im lặng, để tiếng mõ tụng kinh của người họ hàng ở gian bên và tiếng gió ngoài vườn lấp vào khoảng trống.
Khoảng ba giờ sáng, khi đêm đã sâu nhất và cả xóm làng đều im tiếng, tấm lưới bồ kết bỗng khẽ rung lên. Hà giật mình nhìn sang. Tấm lưới rung rất nhẹ, một góc phía cửa sổ lay động như có bàn tay vô hình chạm khẽ vào rồi buông ra, sợi gai tẩm bồ kết đung đưa một lúc rồi đứng yên. Cô nín thở, nhìn sang cha. Ông Lương cũng đã thấy, ông đứng dậy, cầm gậy tre đi tới phía cửa sổ, ghé mắt nhìn qua khe cửa ra vườn.
Ngoài vườn, gió sông đang thổi mạnh từng cơn qua hàng tre và tàu lá chuối, gió lùa qua khe cửa sổ cũ, qua những kẽ hở của vách gỗ nhà cổ, làm tấm lưới treo gần cửa sổ lay động. Không có gì khác. Không bóng người, không tiếng động lạ, chỉ có gió sông Đáy của một đêm sắp bão, thổi hun hút qua khu vườn tối om. Ông Lương quay lại ghế, đặt gậy tre xuống, nói khẽ với con gái như nói với chính mình.
- Gió sông thôi. Cửa đóng kín cả. Con đừng để trí óc mình đi xa quá, đêm canh xác, người mệt thì hay nghĩ linh tinh.
Hà gật đầu, tự cười mình đã giật mình vì một cơn gió. Cô nhìn thi thể cụ cố vẫn nằm yên sau tấm lưới, bình thản như từ đầu đêm tới giờ. Rồi ghi vào sổ tay một dòng ngắn về ca canh: đêm đầu, ba giờ sáng, lưới rung nhẹ vì gió sông lùa qua khe cửa sổ, không có gì bất thường. Cô gấp sổ lại, ngồi thẳng lưng trên ghế, chờ phiên canh của hai cha con đi hết những giờ cuối cùng trước khi trời sáng, trong lòng thầm nghĩ đêm thứ hai chắc cũng sẽ yên tĩnh như đêm nay. Chỉ cần mọi người giữ đúng phiên của mình và tấm lưới kia vẫn treo kín như thế này là đủ. Và cô không hề hay biết ở một góc nhà, bảng phân ca vừa ghi trong sổ tay cô đã vô tình mở ra một khoảng trống lúc nửa đêm cho một người đang chờ đợi từ lâu ngoài bóng tối.
---