RỐI DA NGƯỜI Ở BÌNH DAO - Chương 10: Cái Bóng Thứ Hai Trong Gương
Đêm ngày thứ sáu, đêm diễn thêm của gánh Hứa Ký ở rạp Khánh Phong, Trình Dật Phong tới rạp từ lúc trời vừa sẩm tối, mua một tấm vé như mọi khán giả…
Nội dung chương
Đêm ngày thứ sáu, đêm diễn thêm của gánh Hứa Ký ở rạp Khánh Phong, Trình Dật Phong tới rạp từ lúc trời vừa sẩm tối, mua một tấm vé như mọi khán giả thường và chọn chỗ ngồi ở hàng ghế cuối cùng.
Ông không mặc áo đạo sĩ. Ông mặc một chiếc áo vải xám bình thường như người buôn nhỏ đi xem diễn sau một ngày đường, tóc búi gọn, và vật duy nhất của sư môn mang theo người được gói kín trong một chiếc khăn vải cũ, đặt trên đùi, hai tay ông giữ hờ như giữ một gói đồ không đáng tiền. Trong khăn là chiếc gương bát quái tổ truyền của quán Thanh Hư: gương đồng, đường kính đúng một gang tay, mặt sau khắc hình bát quái và tên quán, là vật đã theo ông gần hai mươi năm hành nghề, từng soi qua không biết bao nhiêu ngôi nhà có chuyện và bao nhiêu nơi người ta nói là có âm khí. Đêm nay ông mang nó theo không phải để làm phép trước mặt ai. Ông chỉ muốn tự mình kiểm chứng một điều mà hai ngày nay, từ giấc mơ của Triệu phu nhân tới câu nói lấp lửng của ông Từ giữ rạp, cứ quay đi quay lại trong đầu ông không chịu yên.
Ở cửa rạp, lúc ông đưa vé, cậu học trò trẻ của gánh đang phụ ông Từ xếp ghế ngẩng lên nhìn ông một lúc lâu hơn mức nhìn một khán giả lạ. Trình Dật Phong gật đầu chào như không có chuyện gì, cậu bé cũng cúi đầu đáp lễ rồi quay đi làm việc tiếp. Nhưng ông nhận ra ánh nhìn ấy: đó là ánh nhìn của một người ở sau màn đang ngày càng để ý tới mọi thứ bất thường quanh con rối của gánh mình, một ánh nhìn mà chính ông, ở tuổi của cậu bé ấy, cũng từng có khi lần đầu bước theo sư phụ vào một ngôi nhà không sạch.
Trống mở màn gõ hồi đầu tiên. Rạp lặng xuống.
Từ hàng ghế cuối, Trình Dật Phong xem trọn vở Bạch Hạc Nữ Tướng với con mắt của một người ngoài nghề rối nhưng trong nghề nhìn những thứ không thuộc về người sống. Và trước hết, ông phải thừa nhận với chính mình một điều hoàn toàn thuộc về nghề rối: tay nghề của phường chủ gánh này cao tới mức bất thường. Ba que điều khiển trong tay người đàn ông sau màn làm cho một hình nhân cao hai thước, mười một khớp tre, đi, đứng, quay mình và múa gươm với một sự liền mạch mà ông chưa từng thấy ở bất kỳ gánh rối nào từng xem qua trong hai mươi năm đi khắp vùng. Khớp tre là khớp chết, da thuộc là da chết, vậy mà trên màn, nữ tướng có thần thái của một người đang sống thật, đang nghe, đang giận, đang ra trận. Khán giả quanh ông nín thở ở những đoạn cao trào, xuýt xoa ở những đường đao dài, và vỗ tay rào rào khi nữ tướng thu gươm. Còn Trình Dật Phong thì càng xem càng thấy lạnh ở sống lưng, vì ông biết rõ một điều: tay nghề dù cao tới đâu cũng chỉ làm cho vật chết cử động giống người sống, chứ không làm cho vật chết có được cái thần của người sống. Cái thần ấy phải đến từ một nơi khác.
Điều ông chờ đợi xuất hiện ở đoạn giữa vở, đoạn nữ tướng quay lưng về phía khán giả để ra trận.
Khi con rối quay lưng, cái bóng của nó in trọn lên mặt màn vải trắng trong ánh đèn dầu lớn cháy rực ở phía sau. Trình Dật Phong nheo mắt lại. Đường viền hai vai của cái bóng trên màn rộng hơn con rối thật một chút. Chỉ một chút thôi, một chút mà khán giả thường không bao giờ nhận ra vì họ không biết con rối thật rộng hẹp ra sao, nhưng với một người đã nhìn con rối treo ở giá qua khe cửa hậu trường lúc chiều và đã ước lượng kích thước của nó trong đầu, cái một chút ấy rõ ràng tới mức không thể là nhìn lầm. Cái bóng như thể có một người nữa đang đứng chồng hình ngay sau tấm da, cùng quay lưng ra trận với nó, vai người ấy rộng hơn vai rối, và hai hình chồng lên nhau khít tới mức chỉ ở đường viền vai mới lộ ra một phần thừa mỏng như một nét bút vẽ hai lần.
Đúng lúc ấy, một luồng gió lùa qua cửa bên của rạp làm ngọn đèn dầu sau màn chao mạnh một nhịp. Cả cái bóng trên màn rung lên, méo đi, rồi đứng yên trở lại. Khán giả xì xào một thoáng rồi lại im. Còn Trình Dật Phong, trong đúng lúc hỗn loạn ngắn ngủi mà không ai để ý tới hàng ghế cuối, mở khăn vải trên đùi, giơ chiếc gương bát quái lên ngang ngực, mặt gương hướng thẳng về phía tấm màn sáng, và giữ yên như thế trong vài nhịp thở.
Trong mặt gương, cảnh tượng không giống bất cứ thứ gì đang hiện trên màn.
Trong gương, sau lưng con rối nữ tướng, hiện rõ một cái bóng người con gái đứng im. Cô đứng ngay sau tấm da rối, hai tay buông thõng dọc thân, đầu hơi cúi xuống, tóc xõa dài qua vai. Cô không múa gươm, không ra trận, không làm bất kỳ động tác nào của vở diễn. Cô chỉ đứng đó, im lặng và bất động, như một người đã đứng ở vị trí ấy từ rất lâu rồi, đứng qua hết đêm diễn này tới đêm diễn khác, mà không một khán giả nào trong rạp này từng nhìn thấy.
Trình Dật Phong hạ gương xuống ngay, gói lại trong khăn vải, hai tay đặt lên gói khăn và giữ chặt như sợ chính tay mình sẽ run lên thành tiếng. Ông thở ra rất chậm. Trên màn vải trắng trước mặt ông, vở diễn vẫn đang trôi đi bình thường: vẫn chỉ có một con rối nữ tướng múa gươm, vẫn giọng hát của người đàn bà sau màn, vẫn tiếng trống tiếng phách đều đặn. Không có cô gái nào cả. Không có cái bóng thứ hai nào cả, nếu người ta chỉ nhìn bằng mắt thường.
Nhưng gương bát quái của quán Thanh Hư không nói dối theo cách của mắt thường. Nó chỉ làm một việc duy nhất, một việc nó đã làm suốt bao đời nay trong tay các đạo sĩ của quán: chiếu thẳng vào một cái bóng thì cái bóng ấy khựng lại và hiện nguyên hình của nó trong gương. Đêm nay, nguyên hình mà nó hiện ra là một người con gái đã chết, mà thần thức của cô còn ở lại trong tấm da của một con rối, đứng sau lưng con rối ấy mỗi đêm đèn thắp lên. Trình Dật Phong biết chắc điều đó, chắc như ông biết tên của chính mình. Điều ông chưa biết, và gương không cho ông biết, là cô gái ấy là ai, cô chết ra sao, và vì sao một phường chủ gánh rối lại mang theo bên mình, đêm đêm thắp đèn gọi dậy, một thứ như thế suốt bao nhiêu năm trời mà không một ai trong trấn này hay biết.
Sư phụ của ông ngày xưa, khi trao chiếc gương này lại, từng dặn một câu mà đêm nay ông mới thấm hết: gương soi ra được hình thật không có nghĩa là người cầm gương đã hiểu được chuyện thật. Hình trong gương đêm nay cho ông biết sau lưng con rối có một người con gái đã chết. Nhưng giữa một người chết còn đứng lại sau một tấm màn diễn và một vụ oan khuất nào đó của người sống, khoảng cách còn dài hơn quãng đường từ quán Thanh Hư tới Bình Dao rất nhiều. Vội một bước là hại người, chậm một bước có khi cũng hại người. Ông tự nhủ mình phải đi từng bước một, bắt đầu từ những gì trấn này còn giữ lại được của mười hai năm trước.
Ông ngồi xem hết phần còn lại của vở diễn trong im lặng, không giơ gương lên lần thứ hai. Nghề của ông có một lệ bất thành văn: một lần soi để xác nhận là đủ, soi thêm lần nữa trong lúc chưa rõ gốc gác của sự việc chỉ tổ làm kinh động thứ đang đứng sau màn, nhất là khi nó đang ở trong vùng sáng của ngọn đèn và quanh nó là hàng trăm người không biết gì. Khi vở hạ màn, khán giả đứng dậy ra về, bàn tán râm ran về một đêm diễn hay nữa của gánh Hứa Ký, Trình Dật Phong là người cuối cùng rời hàng ghế. Ông nán lại ở cửa rạp, chờ tới lúc người phường chủ của gánh bước ra ngoài hiên hóng gió sau một canh giờ sau màn.
Hứa Minh Đức đứng ở bậc thềm, tay cầm ấm nước chè nguội, nhìn vị khách áo xám cuối cùng của đêm diễn một lúc. Trình Dật Phong lên tiếng trước, hỏi một câu tưởng như bâng quơ của một khán giả vừa xem xong một vở hay:
- Vở này tích cổ lắm phải không, phường chủ? Nữ tướng một mình giữ ải, thắng trận rồi cũng không trở về nữa. Tích ấy là tích từ đời nào vậy?
Lão Hứa nhìn ông rất lâu. Cái nhìn ấy không phải cái nhìn dành cho một khán giả thường: nó đi từ mặt ông xuống tới gói khăn vải trong tay ông, dừng lại ở đó một nhịp, rồi mới trở lên. Rồi người phường chủ đáp, giọng chậm và đều, không cao không thấp:
- Tích này chỉ người trong phường mới hiểu hết được, đạo sĩ ạ. Đạo sĩ xem cho vui thì được. Đừng xem sâu.
Hai người đứng yên thêm một lúc trong tiếng người ra về xa dần. Rồi Lão Hứa gật đầu một cái, quay lưng bước vào trong rạp, bóng ông khuất sau cánh cửa cũ. Trình Dật Phong cũng quay lưng, đi bộ một mình qua những con phố đá đã vắng của Bình Dao để trở về quán trọ, gói khăn vải trong tay nặng hơn lúc ông mang tới một cách vô lý.
Về tới phòng trọ, ông đóng kín cửa, đặt gói khăn lên bàn, mở ra từng lớp vải một. Chiếc gương bát quái nằm yên trong khăn, mặt sau với hình bát quái và tên quán Thanh Hư vẫn như cũ. Ông lật mặt gương lại, và khựng tay.
Mặt gương, ở đúng phần vừa rồi ông chiếu thẳng lên tấm màn của rạp, đã mờ đi một vệt tròn. Vệt mờ ấy có kích thước đúng bằng kích thước của con rối nữ tướng khi in bóng trên màn, mép vệt tròn đều và rõ như có ai vừa áp một bàn tay ướt lên mặt gương đồng rồi nhấc ra. Trình Dật Phong lấy ống tay áo lau một lần. Vệt mờ không nhạt đi. Ông lấy khăn khô lau lại lần thứ hai, chậm rãi, kỹ càng như lau một vật thờ. Lau xong, ông giơ gương lên ngang ánh đèn dầu trong phòng, nghiêng qua nghiêng lại dưới ánh sáng. Vệt tròn vẫn còn đó, mờ đục giữa mặt gương sáng, lau thế nào cũng không sạch.