RỐI DA NGƯỜI Ở BÌNH DAO - Chương 11: Người Nhà Họ Triệu Đi Xem Rối
Sáng ngày thứ bảy, Lý Tiểu Sơn xách thùng gỗ ra giếng sau rạp Khánh Phong múc nước thì nghe tiếng rao của bà hàng chè ở đầu ngõ nhắc tới tên gánh mình.…
Nội dung chương
Sáng ngày thứ bảy, Lý Tiểu Sơn xách thùng gỗ ra giếng sau rạp Khánh Phong múc nước thì nghe tiếng rao của bà hàng chè ở đầu ngõ nhắc tới tên gánh mình. Bà rao chè đậu xanh, rao bánh quế, rồi chen vào một câu rằng tối nay ai chưa xem Bạch Hạc Nữ Tướng thì phải đi sớm, chậm chân là hết ghế. Tiểu Sơn đứng khuất sau cánh cổng rạp, nghe tên vở của gánh được rao như rao món hàng nhà mình mà trong lòng vừa mừng vừa lạ.
Ba ngày trước, gánh Hứa Ký mới chỉ là một gánh rối lạ từ phương xa tới, dựng màn trong cái rạp hoang mà người trấn tránh đi qua lúc tối trời. Bây giờ thì khác hẳn. Hắn theo sư phụ ra phố mua dầu đèn và dây buộc, đi tới đâu cũng nghe người ta nói về vở diễn. Ở quán trà đầu cầu, mấy ông già vừa uống trà vừa kể lại đoạn nữ tướng một mình giữ ải, kể sai cả thứ tự các hồi mà vẫn say sưa như chính mắt mình đã đứng trên thành lũy năm xưa. Một ông còn vỗ bàn quả quyết rằng tích này là tích thật, ngày xưa quả có một vị nữ tướng vì nước quên thân, chết rồi vẫn không chịu rời chiến trường. Tiểu Sơn suýt bật cười, rồi lại thôi. Hắn theo gánh bảy năm, hắn biết tích của vở chỉ là tích trong sách vở của phường, không có thành lũy thật nào, cũng không có vị nữ tướng nào như thế trong sử sách. Nhưng người trấn kể với nhau như vậy, và càng kể, cái tích không có thật ấy càng sống động hơn cả vở diễn.
Tới trưa, trước cửa rạp đã có trẻ con chơi trò đánh trận bằng que củi, một đứa buộc khăn đỏ lên đầu làm nữ tướng, mấy đứa còn lại làm quân giặc. Ông Từ bận tới mức phải nhờ cháu gái ra ghi tên người đặt chỗ. Có người từ thôn bên sông gánh theo cả gà và gạo, nói là đi chợ phiên nhưng thật ra chỉ cốt ghé trấn xem cho được một đêm rối, vì ở thôn người ta đồn rằng cái bóng nữ tướng nhà này múa gươm đẹp như người sống, xem một lần là nhớ cả đời.
Vương Nhị Hổ nghe những lời đồn ấy thì khoái lắm. Buổi trưa, lúc cả gánh ngồi ăn cơm sau màn, hắn vừa và cơm vừa nói:
- Cứ đà này, ta ở lại Bình Dao thêm ít lâu nữa là đủ tiền sửa lại xe đồ nghề. Đất này có lộc với gánh ta.
Trương Quế Phương gắp cho chồng một miếng đậu, cười mà rằng:
- Lộc hay không thì chưa biết. Người ta khen hôm nay, mai người ta cũng có thể chán.
Lão Hứa ngồi ở đầu bàn, ăn chậm, không góp một lời nào vào chuyện ở lại hay đi. Ông chỉ hỏi Tiểu Sơn chỗ dầu mua sáng nay có đủ cho hai đêm nữa không, rồi thôi. Tiểu Sơn đáp là đủ, trong lòng lại thoáng nghĩ: sư phụ từ ngày về tới trấn này, chưa từng một lần bàn chuyện gánh sẽ đi đâu tiếp theo, như thể Bình Dao không phải một chặng đường mà là chỗ cuối cùng ông muốn tới. Ý nghĩ ấy hắn không dám nói ra.
Đầu giờ chiều, một chiếc xe ngựa mui đen dừng lại trước rạp.
Xe không lớn nhưng đánh bóng loáng, ngựa là ngựa tốt, người đánh xe mặc áo vải sẫm thêu chỉ ở cổ tay, thứ ăn mặc mà ở trấn này chỉ nhà giàu nhất mới có. Đi sau xe là hai gia đinh, một người cầm chiếc ghế xếp bọc nệm, một người cầm hộp trà riêng. Ông Từ vừa trông thấy huy hiệu thêu trên tấm rèm xe đã vội chạy ra, cúi đầu chào rất thấp.
Người bước xuống xe là một người đàn ông ngoài ba mươi, áo dài gấm màu chàm, dáng cao và thẳng, mặt không có nét gì dữ dằn nhưng có cái vẻ của người quen được người khác nhường đường. Ông Từ ghé tai Tiểu Sơn đang đứng gần đó, giọng hạ xuống như sợ người kia nghe thấy:
- Triệu Sĩ Kiệt, con trai trưởng của ông Triệu Vĩnh Khang buôn than. Cả trấn này, chuyện làm ăn của nhà họ Triệu đều qua tay vị này.
Tiểu Sơn nghe tên Triệu Vĩnh Khang thì nhớ ngay tới những lời người trấn vẫn kể: đại gia buôn than, chủ những mỏ lớn nhất ở dãy núi phía tây, nhà ở phía bắc trấn to như một tòa thành nhỏ, người làm đông hơn cả một thôn. Mấy hôm nay, đi tới đâu hắn cũng nghe người ta bảo ông cụ họ Triệu mê xem diễn, mê tới mức người làm trong dinh đã mấy lần ra rạp dò hỏi xem gánh còn diễn mấy đêm nữa.
Triệu Sĩ Kiệt không vào ngay. Hắn đứng giữa sân rạp, nhìn một lượt từ cổng vào tới tấm màn đang treo, nhìn cách người của gánh phơi rối phụ ngoài sân, nhìn cây đèn đồng lớn đặt trong phòng sau hé cửa, ánh mắt đi rất chậm và rất kỹ, đúng như cách một người buôn than nhìn một đống than trước khi ngã giá. Rồi hắn mới nói với ông Từ, giọng không to nhưng rõ từng chữ:
- Cha ta mấy hôm nay cứ nhắc tới vở nữ tướng của gánh này. Người làm về kể, ông cụ không yên, bảo ta tới xem trước một buổi xem hư thực thế nào. Chiều nay gánh có dợt không? Ta muốn xem một đoạn.
Ông Từ quay sang nhìn Lão Hứa. Sư phụ đứng ở cửa phòng sau, tay cầm khăn lau, lặng một lúc rồi gật đầu.
- Gánh chiều nay vốn có dợt đoạn xuất trận. Đại thiếu gia muốn xem, xin cứ ngồi gian riêng phía trên. Chỉ là đoạn dợt, không phải diễn trọn, mong thiếu gia đừng chê.
Gian riêng của rạp Khánh Phong thật ra chỉ là một khoảng ghế cao ở phía trái khán phòng, ngăn bằng tấm liếp, ngày trước dành cho quan khách của chủ rạp cũ. Gia đinh nhà họ Triệu trải nệm lên ghế, đặt hộp trà xuống, rồi đứng khoanh tay hai bên. Triệu Sĩ Kiệt ngồi xuống, rót trà của nhà mang theo, không động tới chén trà của rạp. Buổi dợt bắt đầu trong rạp vắng, chỉ có một người xem duy nhất ngồi lặng ở gian riêng.
Sau màn, mọi việc vẫn theo lệ thường. Trương Quế Phương cất giọng hát đoạn nữ tướng điểm quân trước lúc ra trận. Vương Nhị Hổ gõ trống từng hồi chắc nịch. Tiểu Sơn ngồi ở vị trí giữ đèn, đồng xu bạc ngậm trong miệng theo đúng luật của vở, hai tay giữ cây đèn đồng cho ngọn lửa đứng yên. Trước mặt hắn, ba que điều khiển trong tay sư phụ đưa con rối nữ tướng đi những bước đầu tiên của đoạn xuất trận: quay mình, vung tay áo, rút gươm, chém một đường dài rồi thu về đứng nghiêm giữa màn.
Tiểu Sơn ở sau màn không nhìn thấy mặt người xem, nhưng hắn cảm được cái lặng khác thường từ phía khán phòng vọng lại. Những buổi dợt thường ngày, người nhà xem lẫn nhau vẫn hay buột miệng khen chê, sửa nhịp. Buổi dợt này, phía ngoài không có một tiếng động nào ngoài tiếng ghế khẽ kẹt một lần lúc bắt đầu. Hắn liếc qua khe màn một lần, rất nhanh. Triệu Sĩ Kiệt ngồi thẳng, chén trà cầm trên tay đã nguội mà không uống, mắt không rời cái bóng trên màn một khắc nào. Hắn không vỗ tay. Từ đầu tới cuối đoạn dợt, dù là ở những đường gươm đẹp nhất mà khán giả các đêm trước đều ồ lên, người con trai trưởng nhà họ Triệu không vỗ tay lấy một lần. Nhưng mắt hắn cũng không rời đi. Cái cách xem ấy làm Tiểu Sơn lạnh gáy hơn cả tiếng vỗ tay. Người ta vỗ tay là người ta xem một vở diễn. Còn người này, hắn xem như đang cân một món hàng không có cái thứ hai trên đời.
Đoạn dợt hết, màn hạ. Trương Quế Phương ra sau uống nước, ghé tai Tiểu Sơn nói nhỏ:
- Khách gì mà xem diễn như xem sổ sách. Ta hát mà cứ thấy rợn rợn sau gáy.
Nhị Hổ thì trái lại, hớn hở ra mặt, vừa thu trống vừa nói:
- Người như thế mới là người biết hàng. phen này gánh ta có mối lớn rồi.
Một lát sau, gia đinh vào hậu trường truyền lời: đại thiếu gia mời phường chủ ra gặp ở gian riêng.
Lão Hứa tháo khăn choàng cổ, đi ra phía trước. Tiểu Sơn bưng khay trà theo sau, đứng ở góc gian riêng như lệ của học trò hầu thầy. Triệu Sĩ Kiệt không vòng vo lâu. Hắn hỏi thẳng về việc mời cả gánh về tư dinh diễn riêng cho nhà hắn xem, hỏi gánh có nhận những mối như thế không, và nếu nhận thì giá bao nhiêu cho một đêm trọn vở, chỉ diễn cho người trong nhà và khách của nhà.
Tiểu Sơn nghe câu hỏi mà tim đập nhanh. Mời riêng cả gánh về nhà diễn là mối mà các gánh rối thường chỉ dám mơ: tiền nhiều, chỗ diễn ấm, lại được tiếng là lọt vào mắt nhà quyền quý. Hắn liếc nhìn sư phụ, chờ ông ra một cái giá vừa phải rồi nhận lời.
Ông nói chậm, rõ, và cái giá ông đưa ra cao gấp năm lần lệ thường của những lần gánh từng nhận diễn riêng ở các trấn khác. Tiểu Sơn nghe mà suýt đánh rơi khay trà. Giá ấy không phải giá để người ta mặc cả. Giá ấy là giá để đuổi khách. Bảy năm theo gánh, hắn đã vài lần thấy sư phụ từ chối những mối không vừa ý bằng cách này: ra một cái giá cắt cổ, khách nghe xong tự biết mà rút lui, hai bên không mất lòng. Hắn cúi mặt xuống, trong lòng vừa tiếc vừa khó hiểu. Nhà họ Triệu là mối lớn nhất mà gánh từng gặp, sư phụ lại muốn đuổi họ đi ngay từ câu đầu tiên sao?
Điều hắn không ngờ là Triệu Sĩ Kiệt nghe xong cái giá ấy, không chau mày, không cười gằn, cũng không đứng dậy.
Hắn chỉ gật đầu một cái, thong thả như người vừa nghe báo giá một thứ hàng vốn đã biết là đắt.
- Giá ấy được. Có điều việc này không phải một đêm diễn thường, ta phải về thưa lại với cha ta. Trong vài hôm nữa, nhà ta sẽ có thư chính thức gửi tới gánh.
Nói rồi hắn đứng dậy, gia đinh vội bước tới khoác áo choàng cho chủ. Trước khi ra xe, Triệu Sĩ Kiệt còn dừng lại ở cửa rạp, quay đầu nhìn một lần nữa về phía tấm màn đã hạ, nhìn lâu như nhìn một người vừa gặp mà chưa nói hết chuyện. Rồi xe ngựa lăn bánh, khuất dần về hướng bắc trấn.
Ông Từ tiễn khách xong, quay vào lắc đầu lè lưỡi với cả gánh:
- Ra giá thế mà người ta cũng nhận. Nhà này tiền nhiều tới mức không biết để đâu nữa rồi.
Nhị Hổ cười ha hả, vỗ đùi, tính nhẩm rằng nếu mối này thành, gánh khỏi phải lo chuyện tiền bạc cả năm. Quế Phương vừa mừng vừa lo, bảo thư chưa tới tay thì chưa có gì là chắc. Chỉ có Lão Hứa là không cười. Ông đứng ở bậc thềm rạp, nhìn theo hướng chiếc xe vừa đi, mặt lặng như mặt nước giếng sâu, lặng rất lâu, tới mức Tiểu Sơn không chịu được nữa, bước tới gần hỏi nhỏ:
- Sư phụ, sao người ra giá cắt cổ thế mà họ vẫn nhận ngay, không mặc cả một câu nào?
Lão Hứa thu mắt về, nhìn hắn, rồi đáp một câu không đầu không cuối:
- Vì người ta mua không phải bằng tiền, người ta mua bằng cái đã nợ.