RỐI DA NGƯỜI Ở BÌNH DAO - Chương 8: Cái Tay Tự Vung
Đêm ngày thứ năm, đêm diễn thứ hai của gánh ở Bình Dao, người tới rạp Khánh Phong đông hơn cả đêm đầu tiên. Tin đồn về vở Bạch Hạc Nữ Tướng đã đi nhanh…
Nội dung chương
Đêm ngày thứ năm, đêm diễn thứ hai của gánh ở Bình Dao, người tới rạp Khánh Phong đông hơn cả đêm đầu tiên.
Tin đồn về vở Bạch Hạc Nữ Tướng đã đi nhanh hơn cả người đưa tin. Từ lúc trời chưa tối hẳn, đường vào rạp đã có từng tốp người từ các thôn quanh trấn kéo tới, có người đi bộ mấy dặm đường đất, có người ngồi xe bò tới từ sớm để giành chỗ gần màn. Ông Từ giữ rạp phải kê thêm hai hàng ghế dài mượn của miếu Thành Hoàng bên cạnh, vậy mà tới hồi trống đầu tiên, phía sau hàng ghế vẫn còn một lớp người đứng chen vai nhau. Mùi hạt dưa rang, mùi nước trà, mùi áo ấm phơi nắng cả ngày quyện vào nhau trong gian rạp cũ, và Tiểu Sơn, ngồi sau màn ở vị trí giữ đèn quen thuộc, nghe tiếng người xì xào ở phía trước màn mà thấy rạp hát này như một con thú già vừa được đánh thức, đang thở những hơi thở đông đúc đầu tiên sau mười mấy năm ngủ yên.
Trước giờ mở màn, sư phụ kiểm tra đồ nghề kỹ hơn đêm đầu tiên một cách rõ rệt. Ông tự tay buộc lại từng vòng dây ở đầu các que, giật thử từng vòng một, thay một vòng dây ở que thân chỉ vì nó hơi sờn ở mép, và nhắc Tiểu Sơn hai lần về vị trí đặt cây đèn. Từ sau buổi học luật hôm trước, Tiểu Sơn mới hiểu những việc tỉ mỉ ấy không phải thói cầu toàn của một phường chủ khó tính, mà là từng lớp khóa của một cánh cửa mà chỉ người trong nghề mới nhìn thấy. Hắn tự tay kiểm tra lại sợi tơ ở bốn chi con rối, đếm đủ hai cổ tay và hai cổ chân như đếm một bài học thuộc lòng, rồi mới gật đầu báo với sư phụ là đã đủ. Sư phụ nhìn hắn làm, không khen, chỉ nói một câu ngắn: nhớ được như thế là tốt, từ nay đêm nào cũng phải đếm đủ như vậy trước khi thắp đèn.
Sau màn, mọi thứ vẫn theo đúng bài bản đã thuộc lòng.
Quế Phương ngồi ở góc trái với chén nước ấm dưỡng giọng, tóc búi cao, sẵn sàng hát trọn một canh giờ. Nhị Hổ ngồi ở góc phải, trống, phách và kèn đều trong tầm tay. Lão Hứa quỳ ở chính giữa, ba que điều khiển chính của con rối nữ tướng đã vào tay, các sợi tơ tằm nhuộm nước gừng ở bốn chi con rối đều đã buộc chặt từ trước khi thắp đèn, đúng như buổi học luật hôm trước. Còn Tiểu Sơn ngậm đồng xu bạc ở một bên má, giữ cho cây đèn dầu lớn cháy đều và đứng yên, không nói một lời.
Chính vì buổi học hôm trước, đêm nay hắn để ý tới tay sư phụ nhiều hơn mọi đêm khác. Hắn nhìn rõ cách ba que chính chia nhau giữ thân, giữ đầu và giữ cánh tay trái của con rối, còn cánh tay phải cầm gươm, cánh tay làm nên những đường đao nổi tiếng nhất của vở, được điều bằng một que phụ nối qua đầu ngón tay sư phụ bằng một vòng dây buộc nhỏ. Hắn nhìn rõ cả cách sư phụ giật nhẹ cổ tay mỗi khi nữ tướng chuyển thế, cách sợi tơ gừng ở cổ tay con rối căng lên rồi chùng xuống theo từng động tác. Mọi thứ đều chặt chẽ, đều có dây, có que, có tay người đứng sau. Mọi thứ đều có thể giải thích được, cho tới đoạn cao trào ở giữa vở.
Đoạn ấy là đoạn nữ tướng một mình xông vào trận cuối, đường đao chém xuống được cả gánh coi là đường đao khó nhất và đẹp nhất của cả vở. Quế Phương cất giọng lên cao, trống của Nhị Hổ dồn dập, và trên màn, nữ tướng tung mình lên, gươm vung lên quá đầu, chuẩn bị chém xuống một đường trọn vẹn từ vai phải xuống chéo qua thân.
Đúng lúc ấy, vòng dây buộc ở đầu que phụ đứt.
Tiểu Sơn nghe thấy tiếng đứt rất nhỏ, nhỏ hơn cả tiếng phách, và hắn nhìn thấy que phụ tuột khỏi đầu ngón tay sư phụ, rơi nghiêng xuống tấm đệm, đầu que còn rung lên một nhịp rồi nằm yên. Theo mọi lệ thường của nghề rối mà hắn đã học suốt bảy năm, cánh tay phải của con rối lúc ấy phải khựng lại giữa chừng, phải rơi xuống theo sức nặng của chính nó, và cái bóng trên màn phải vỡ thế ngay trước mắt hàng trăm khán giả.
Nhưng trên màn, cánh tay ấy không khựng lại.
Cánh tay phải của nữ tướng vẫn vung tiếp, vung trọn vẹn cả đường đao từ trên cao chém xuống, đường đao đẹp nhất của cả vở, nét chém dứt khoát, cổ tay xoay đúng một vòng nhỏ ở cuối đường đi như sư phụ vẫn dạy, rồi mới từ từ dừng lại ở tư thế thu gươm, ngay ngắn tới mức không một khán giả nào ở phía trước màn nhận ra có điều gì vừa xảy ra.
Mà ở phía sau màn, cả hai tay của sư phụ đều đang bận. Một tay giữ que thân, một tay giữ que đầu và cánh tay trái, đầu ngón tay vừa tuột que phụ còn đang giật lên trong không khí một cách vô ích. Tiểu Sơn ngồi ở vị trí gần màn nhất, gần đèn nhất, và hắn là người nhìn rõ hơn ai hết khoảng trống đáng sợ ấy: khoảng mà con rối không còn que, không còn tay người, mà vẫn tự mình hoàn thành động tác khó nhất trong vở như thể nó đã thuộc đường đao ấy từ trước cả khi có người điều khiển nó.
Khoảng lặng ấy, nếu tính bằng nhịp thở của chính hắn, kéo dài đúng ba nhịp thở.
Một nhịp cho que rơi. Một nhịp cho đường đao đi hết. Một nhịp cho cánh tay dừng lại và sợi tơ gừng ở cổ tay phải khẽ rung lên một lần cuối, như vừa có ai đó buông lỏng một sợi dây cương mà mình đã nắm rất lâu.
Trong đầu Tiểu Sơn, những cách giải thích quen thuộc lần lượt chạy qua nhanh như người ta lật một xấp thẻ. Hay là sợi tơ ở cổ tay phải còn kéo cánh tay đi thêm một đoạn theo đà cũ. Hay là mắt hắn hoa vì ngồi gần đèn. Hay là sư phụ còn một ngón tay nào đó giữ được đầu que mà hắn nhìn không kịp. Hắn tự kiểm tra từng cách một ngay trong lúc giữ đèn, và từng cách đều gãy ở cùng một chỗ: cánh tay ấy không rơi xuống theo đà, nó chủ động xoay cổ tay ở cuối đường đao, một động tác không có đà nào tự sinh ra được, chỉ có ý muốn mới sinh ra được. Quế Phương ở góc trái vẫn hát đều, không một chữ nào lạc nhịp, nhưng Tiểu Sơn liếc sang và thấy tay cầm chén nước của chị đã đặt xuống từ lúc nào, đặt rất nhẹ, như người ta đặt xuống một thứ mình sợ sẽ run lên trong tay.
Rồi sư phụ, nhanh tới mức chỉ người sau màn mới theo kịp, chộp lại que phụ, nối tạm đầu dây bằng một nút thắt vội, và vở diễn đi tiếp như chưa từng có gì xảy ra. Khán giả vỗ tay rào rào ở đúng đoạn đường đao ấy, vỗ tay to hơn mọi đoạn khác trong đêm, có người còn đứng dậy gọi tên nữ tướng. Họ vừa vỗ tay cho giây phút mà sau màn, ba con người biết rõ sự thật đều đang lạnh gáy theo ba cách khác nhau, chỉ có điều hai người lớn hơn hắn không một ai nói ra.
Khi vở hạ màn, Tiểu Sơn nhả đồng xu bạc ra khỏi miệng, cảm thấy một bên má tê dại và đầu lưỡi vẫn còn vị tanh của bạc. Hắn chờ tới lúc khán giả đã về gần hết, rạp chỉ còn tiếng ghế kéo và tiếng Nhị Hổ thu dọn đồ nghề, mới ghé lại gần anh mà hỏi nhỏ:
- Anh Nhị Hổ, lúc giữa vở, anh có thấy không? Que phụ tuột khỏi tay sư phụ, mà tay phải của con rối vẫn vung hết đường đao rồi mới dừng.
Nhị Hổ ngừng tay một nhịp rất ngắn, ngắn tới mức nếu Tiểu Sơn không đang nhìn chằm chằm vào mặt anh thì hắn đã bỏ qua. Rồi anh cười khan, vỗ mạnh một cái lên vai hắn, mạnh hơn mức cần thiết:
- Thấy gì mà thấy. Ta diễn rối mười năm nay rồi, mắt khán giả chỉ thấy cái bóng trên màn, bóng đẹp là được, còn sau màn que nào tuột, dây nào đứt là việc của người trong nghề. Mày giữ đèn thì cứ giữ đèn cho vững, đừng tự dọa mình bằng mấy cái ý nghĩ sau màn. Diễn rối mà cứ nghĩ mãi về cái bóng thì có ngày không dám thắp đèn nữa đâu.
Câu trả lời ấy không phủ nhận điều hắn thấy. Tiểu Sơn nghe rất rõ: Nhị Hổ không nói là không có chuyện ấy xảy ra. Anh chỉ nói là đừng nghĩ tới nó nữa.
Đêm đó, Lão Hứa kiểm tra con rối lâu hơn mọi đêm trước cộng lại. Ông khóa trái cửa phòng sau, tháo toàn bộ các que ra, lần từng khớp tre trong mười một khớp của con rối, soi từng sợi tơ ở bốn chi dưới ánh đèn nhỏ, và thay toàn bộ dây buộc ở đầu các que bằng dây mới, dù dây cũ chỉ mới đứt có một vòng. Tiểu Sơn bị đuổi về gian bên ngủ sớm, nhưng hắn không ngủ được. Qua bức vách mỏng, hắn nghe tiếng tre khẽ chạm vào nhau kéo dài rất lâu, rồi tiếng ghế kéo, rồi im lặng.
Khuya hơn nữa, khi cả rạp đã tắt hết đèn ngoài, hắn trở dậy lấy nước uống và đi ngang qua cửa phòng sau. Cửa khép hờ, một vệt sáng mỏng lọt qua khe cửa. Hắn không định nhìn trộm, hắn tự nhủ như vậy ngay cả trong lúc đã cúi người xuống ngang tầm khe cửa. Và qua khe cửa hẹp ấy, hắn thấy một cảnh mà hắn biết mình sẽ không quên được trong nhiều năm sau này.
Con rối nữ tướng treo thẳng trên giá, mặt quay vào trong phòng, hai tay buông xuống theo đúng tư thế nghỉ của nó. Sư phụ đứng đối diện với nó ở khoảng cách rất gần, gần như người ta đứng nói chuyện với một người bằng xương bằng thịt, một tay ông đặt nhẹ lên sợi tơ ở cổ tay phải của con rối, đầu hơi cúi. Ông đang nói chuyện thì thầm với con rối. Tiểu Sơn áp tai gần hơn vào khe cửa, tim đập mạnh tới mức hắn sợ tiếng tim mình sẽ lọt vào trong phòng, mà giọng sư phụ nhỏ quá, câu được câu mất, phần lớn chìm vào im lặng của gian phòng sau.
Hắn chỉ nghe được hai chữ cuối cùng, rõ ràng, chậm rãi, như một lời hẹn đã được nhắc lại nhiều lần:
- Sắp rồi.