RỐI DA NGƯỜI Ở BÌNH DAO - Chương 12: Cái Bóng Quay Đầu
Đêm ngày thứ bảy, rạp Khánh Phong đông tới mức ông Từ phải cho người kê thêm hai dãy ghế dài sát hai bên lối đi, mà vẫn còn người đứng chen ở cửa. Tin…
Nội dung chương
Đêm ngày thứ bảy, rạp Khánh Phong đông tới mức ông Từ phải cho người kê thêm hai dãy ghế dài sát hai bên lối đi, mà vẫn còn người đứng chen ở cửa. Tin người nhà họ Triệu đã đích thân tới xem gánh lan đi từ buổi chiều, và cả trấn như bị một bàn tay vô hình kéo tới rạp: người thì muốn tận mắt xem vở diễn khiến đại thiếu gia nhà giàu nhất vùng gật đầu không mặc cả, người thì chỉ tò mò muốn biết một gánh rối nhỏ nhoi có gì mà khiến tư dinh họ Triệu để mắt.
Tiểu Sơn đứng ở cửa hậu trường nhìn ra, thấy đèn lồng treo dọc khán phòng cháy rực, thấy những khuôn mặt quen và lạ chen nhau, và thấy cả một nhà bán đậu phụ ở phố đông ngồi ngay hàng ghế đầu. Người cha bế trên tay một đứa bé chừng bảy tuổi, người mẹ cầm theo chiếc quạt giấy phe phẩy cho con. Thằng bé gầy, mắt to, từ lúc vào rạp cứ ngước nhìn tấm màn trắng chưa thắp đèn mà không chớp, như thể sau tấm màn ấy đã có thứ gì đang chờ nó từ trước. Tiểu Sơn nhìn thằng bé một thoáng rồi quay vào trong. Sau màn còn bao nhiêu việc: kiểm tra dầu đèn, kiểm tra dây tơ buộc bốn chi con rối, và buộc lại đầu các que điều khiển theo đúng lệ sư phụ đã dặn sau đêm cái tay tự vung.
Ở gian riêng phía trái, Triệu Sĩ Kiệt lại tới, lặng lẽ như buổi chiều. Hắn ngồi sau tấm liếp ngăn, vẫn không mang theo ai ngoài hai gia đinh đứng ở cửa gian. Ông Từ đích thân bưng trà lên cho hắn. Cả rạp xì xào một lúc về sự có mặt của hắn rồi im dần khi trống mở màn nổi lên.
Đêm nay, Tiểu Sơn giữ đèn ở vị trí quen thuộc của mình, đồng xu bạc ngậm chặt trong miệng, hai tay giữ cây đèn đồng lớn cho ngọn lửa đứng thẳng giữa màn. Hắn đã thuộc cảm giác này tới mức có thể nhắm mắt mà biết ngọn lửa đang nghiêng về phía nào chỉ bằng hơi nóng phả lên mặt. Trước mặt hắn, Lão Hứa ngồi ở vị trí điều rối, lưng hơi còng, hai tay và ba que chính vận hành con rối nữ tướng cao hai thước với mười một khớp tre, từng động tác liền lạc như mọi đêm.
Vở diễn đi qua hồi một trong tiếng vỗ tay rào rào. Giọng hát của Trương Quế Phương cất lên sau màn, trong và buồn, kể chuyện nữ tướng điểm quân, chia tay người già trong thành, một mình mang gươm ra ải. Vương Nhị Hổ gõ trống dồn dập ở những đoạn quân reo, rồi chậm lại ở những đoạn nữ tướng dừng ngựa nhìn về cố hương. Khán giả lặng đi. Có người đàn bà ở hàng ghế giữa lấy khăn chấm mắt. Tiểu Sơn nghe tiếng trống, tiếng hát, tiếng tre khớp kêu khẽ khẽ sau màn hòa vào nhau thành một thứ âm thanh mà hắn đã nghe bảy năm nay, vậy mà đêm nay hắn vẫn thấy sống lưng mình lạnh dần theo từng hồi trống, không hiểu vì sao.
Hắn để ý tay sư phụ.
Từ đầu đêm tới giờ, tay Lão Hứa vẫn chắc. Nhưng càng vào sâu hồi hai, hắn càng thấy những đầu ngón tay của ông ướt mồ hôi tới mức bóng lên dưới ánh đèn. Có một lần, ở đoạn nữ tướng quay gươm che mặt, mồ hôi từ trán sư phụ chảy xuống thành dòng, ông phải nghiêng đầu cho nó chảy lệch qua má chứ không dám buông que ra lau. Tiểu Sơn muốn đưa khăn mà không dám rời vị trí giữ đèn, cũng không được nói một lời nào sau màn theo luật của vở. Hắn chỉ biết giữ đèn cho thật vững và nhìn.
Theo bài bản của vở, cuối hồi hai là đoạn nữ tướng thắng trận đầu, thu quân, quay lưng về phía khán giả để đi vào cánh gà, nhường sân khấu cho hồi ba kể chuyện triều đình. Động tác ấy Tiểu Sơn đã xem không biết bao nhiêu lần: con rối quay lưng, tay áo phất một cái, gươm hạ thấp, rồi lui dần vào phía trái màn trong tiếng trống chậm. Ba que điều khiển cùng làm một việc, khán giả nhìn thấy một cái bóng quay lưng và bước đi, đơn giản tới mức học trò mới vào phường cũng thuộc.
Đêm nay, cái bóng không bước đi.
Khi nữ tướng quay lưng xong, đáng lẽ phải lui vào cánh gà ngay, thì cái bóng trên màn dừng lại. Nó dừng trọn vẹn, như một người đang đi bỗng nghe thấy ai gọi tên mình từ phía sau. Cả thân hình in trên màn vải trắng đứng yên giữa vùng sáng của ngọn đèn, gươm hạ thấp, đầu hơi nghiêng. Rồi, chậm tới mức Tiểu Sơn tưởng mắt mình hoa đi, cái đầu của cái bóng từ từ quay lại.
Nó quay đầu nhìn thẳng ra phía khán giả.
Tiểu Sơn biết rõ điều không thể ấy đang xảy ra ngay trước mắt mình, vì hắn ngồi ở phía sau màn, hắn nhìn được cả hai phía của sự việc cùng một lúc. Phía trên màn là cái bóng đã quay đầu, mặt hướng thẳng ra ngoài rạp, đứng im như đang nhìn từng người trong số hàng trăm khán giả đang ngồi kia. Phía sau màn, nơi chỉ người của gánh mới thấy, thân con rối thật vẫn đang quay lưng lại, mặt rối vẫn hướng vào phía trong theo đúng động tác sư phụ đang làm. Ba que điều khiển trong tay Lão Hứa không hề đổi hướng. Hai bàn tay ông vẫn giữ nguyên tư thế của động tác lui quân. Chỉ có cái bóng là không nghe theo nữa. Chỉ có cái bóng tự làm một việc mà không một nghệ nhân rối nào, với ba que tre và mười một khớp nối, có thể làm được trong lúc thân rối vẫn quay đi hướng khác.
Cái đầu ấy nhìn ra ngoài đúng hai nhịp thở.
Hai nhịp thở trong rạp đêm ấy dài như hai canh giờ. Khán giả lặng đi một thoáng, lặng tới mức Tiểu Sơn nghe được tiếng tim đèn cháy lách tách ngay bên tai mình. Rồi như một cái đê vỡ, cả rạp nổ tung trong tiếng vỗ tay điên cuồng. Người ta đứng cả dậy. Người ta reo lên rằng đây là tuyệt kỹ mới của phường chủ họ Hứa, rằng diễn rối bao nhiêu năm chưa từng thấy một con rối nào biết quay đầu nhìn khán giả, rằng đêm nay đáng tiền, đáng tới mười lần tiền vé. Ở gian riêng, Tiểu Sơn liếc nhanh qua khe màn, Triệu Sĩ Kiệt đã đứng lên từ lúc nào, hai tay vịn vào tấm liếp ngăn, mặt hắn không còn vẻ thẩm định hàng hóa nữa mà trắng đi như người vừa thấy một điều vượt quá mọi sổ sách hắn từng cầm.
Chỉ có Tiểu Sơn biết tay sư phụ đang run.
Hắn nhìn xuống và thấy rõ: hai bàn tay già nua đang cầm ba que điều khiển của Lão Hứa run lên từng hồi, run không giấu được, và mồ hôi trên trán ông chảy thành dòng xuống cả hai bên thái dương. Sư phụ không hề ra hiệu cho bất kỳ tuyệt kỹ nào. Ông đang cố giữ cho những que tre trong tay mình không rơi xuống, như một người đang giữ dây cương của một con ngựa mà chỉ mình ông biết nó đã bắt đầu không nghe dây nữa. Rồi cái bóng trên màn, sau hai nhịp thở, từ từ quay đầu trở lại, lui vào cánh gà đúng theo bài bản, chậm rãi và ngoan ngoãn như chưa từng có chuyện gì xảy ra. Hồi ba bắt đầu. Tiếng hát lại cất lên. Vở diễn trôi đi tới cuối trong tiếng vỗ tay không ngớt.
Giữa tiếng ồn ào ấy, có một tiếng khóc thét lên ở hàng ghế đầu.
Tiếng khóc không giống tiếng trẻ con khóc vì sợ bóng tối hay vì bị chen lấn. Nó xé ra khỏi cổ họng thằng bé con nhà bán đậu phụ như thể nó vừa nhìn thấy một thứ ở ngay trước mặt mình mà không ai khác nhìn thấy. Nó khóc thét lên một tiếng dài, hai tay bấu chặt lấy cổ cha nó, rồi chỉ về phía tấm màn, lắp bắp nói trong tiếng nấc những lời mà sau này Tiểu Sơn mới nghe người cha kể lại đầy đủ: có chị đứng sau con rối, chị ấy nhìn con. Nói xong câu ấy, thằng bé lịm đi ngay trên tay cha nó, người mềm nhũn, mặt trắng bệch, dù trước đó nó vẫn ngồi xem bình thường như mọi đứa trẻ khác.
Người mẹ rú lên. Người cha bế xốc con dậy, chen qua đám đông còn đang mải vỗ tay mà chạy ra cửa. Khán giả dạt ra nhường đường, tiếng vỗ tay thưa dần ở góc rạp phía ấy, nhưng ở giữa rạp người ta vẫn chưa hiểu chuyện gì, vẫn còn bàn tán về cái quay đầu thần sầu của nữ tướng đêm nay. Vương Nhị Hổ sau màn nghe tiếng ồn lạ, ghé mắt ra nhìn rồi quay vào nói nhỏ với Quế Phương rằng có đứa trẻ bị ngất, chắc tại rạp đông quá, ngạt hơi. Quế Phương lắc đầu, mặt bà cũng tái đi, nhưng trống hạ màn đã điểm, không ai được rời vị trí khi vở chưa kết thúc hẳn.
Tiểu Sơn đặt cây đèn xuống giá sau khi màn hạ, nhổ đồng xu bạc ra khỏi miệng, và thấy miệng mình khô rang, lưỡi tê đi. Hắn nhìn sang sư phụ. Lão Hứa vẫn ngồi nguyên ở vị trí điều rối, hai tay đặt lên đầu gối, con rối nữ tướng treo lặng trên giá trước mặt ông, quay lưng lại phía hắn, im lìm như một tấm da thuộc vô tri dưới ánh đèn đã hạ nhỏ. Không ai sau màn nói với ai câu nào về cái đầu vừa quay lại trên màn. Nhị Hổ thu trống. Quế Phương thu khăn hát. Ông Từ chạy vào báo khách đã ra về gần hết, ai cũng khen đêm nay là đêm hay nhất từ ngày gánh về trấn.
Chỉ một lúc sau, ngoài cửa hậu trường có tiếng khóc và tiếng gọi tên gánh.
Tiểu Sơn bước ra trước. Cha mẹ thằng bé đã quay lại, người cha bế con trên tay, người mẹ vừa khóc vừa nắm chặt lấy tay chồng. Thằng bé nằm im trong tay cha nó, trán nóng hầm hập dù người cha đã lấy khăn ướt đắp lên, miệng nó mê sảng lặp đi lặp lại một câu duy nhất, nhỏ và đều, như người đang trả lời một ai đó chỉ mình nó nghe thấy: chị ấy hỏi con có lạnh không.