RỐI DA NGƯỜI Ở BÌNH DAO - Chương 15: Đêm Diễn Cứu Gánh
Suốt ngày thứ chín, cả gánh Hứa Ký không ai nhắc tới chuyện đêm qua nữa. Tiểu Sơn thức dậy với chiếc lược sừng cất kỹ trong áo, làm mọi việc của một ngày…
Nội dung chương
Suốt ngày thứ chín, cả gánh Hứa Ký không ai nhắc tới chuyện đêm qua nữa.
Tiểu Sơn thức dậy với chiếc lược sừng cất kỹ trong áo, làm mọi việc của một ngày diễn như thường: quét sân, kiểm tra dây màn, thử lại mặt trống. Vương Nhị Hổ cũng không nhắc tới tiền đã mất, chỉ lầm lì vác khung màn ra sân miếu từ sớm. Trương Quế Phương lo nấu một nồi cháo lớn cho cả gánh, nói người mất tiền thì càng phải ăn no mới có sức diễn. Chỉ có Lão Hứa là khác: ông dành gần hết buổi sáng ở trong miếu Thành Hoàng, thắp hương, nói chuyện lâu với ông Từ và mấy vị bô lão của trấn, rồi tự tay kiểm tra sân miếu nơi đêm nay gánh sẽ dựng màn.
Theo lời hứa trước miếu hôm trước, đêm nay gánh diễn một đêm cuối, miễn phí, ngay tại sân miếu, coi như lễ tạ và cũng là để trấn an lòng người. Không bán vé. Không rào chắn. Ai trong trấn muốn xem thì tới, mang theo ghế của nhà mình mà ngồi. Ông Từ nói cách làm này là liều: diễn ở rạp còn có cửa mà đóng, diễn ngoài sân miếu, người đông, lòng người lại đang xao động, chỉ cần một đứa trẻ khóc hay một ngọn đèn tắt giữa chừng là mọi chuyện có thể vỡ ra không cứu được nữa. Lão Hứa nghe xong chỉ nói một câu: chính vì thế mới phải diễn ở sân miếu, trước mặt thần linh và trước mặt cả trấn, không giấu vào trong bốn bức tường của rạp nữa.
Buổi chiều, khung màn của gánh được dựng lên giữa sân miếu, màn vải trắng quay về phía khoảng sân rộng, phía sau màn là khoảng đất trống dành cho người của gánh và cây đèn đồng lớn. Dân trấn bắt đầu kéo tới từ lúc trời còn chưa tối hẳn. Họ mang theo ghế đẩu, chiếu, đèn lồng nhỏ. Có người mang theo cả hương để thắp trước miếu rồi mới ra ngồi. Không khí không giống một đêm hội. Người ta nói với nhau khẽ hơn thường lệ, và nhiều ánh mắt liếc về phía hòm rối của gánh đặt sau màn với một vẻ vừa sợ vừa tò mò không giấu được.
Trước giờ diễn, Lão Hứa đích thân ra thắp hương trước miếu. Ông mặc áo dài đen của phường chủ, thắp ba nén hương, vái đủ ba vái, rồi quay lại phía bà con đang ngồi chật sân mà nói, giọng sang sảng khác hẳn ngày thường:
- Đêm nay gánh tôi diễn vở trọn, không thu một xu tiền vé. Tôi chỉ xin bà con hai điều. Ai sợ thì xin đừng xem, về nhà đóng cửa nghỉ sớm, không ai trách. Còn ai đã ngồi xuống xem, thì xin giữ yên lặng cho người diễn, từ lúc trống nổi lên tới lúc màn hạ xuống. Sau đêm nay, bà con tự mắt mình thấy, tự lòng mình xét, gánh tôi là gánh diễn rối hay là thứ gì khác.
Cả sân im lặng nghe ông nói. Tiểu Sơn đứng sau màn nghe mà tay hơi run. Hắn biết đêm nay không chỉ là một đêm diễn. Đêm nay là đêm mà cả gánh đặt hết những gì còn lại của mình lên tấm màn này: tiền đã mất gần hết, tiếng đã mang tiếng xấu, và chính hắn thì vừa mới thề trước hòm rối rằng dù thấy gì cũng không bỏ đi giữa chừng. Hắn sờ vào chiếc lược sừng trong áo như một thói quen mới, rồi bước vào vị trí giữ đèn của mình.
Trống mở màn nổi lên giữa sân miếu, tiếng trống vang trong khoảng sân đá rộng, dội vào mái miếu rồi lan ra những con phố quanh đó.
Đêm ấy, Tiểu Sơn giữ đèn với một sự tập trung mà hắn chưa từng có trong bất kỳ đêm diễn nào trước đây. Đồng xu bạc ngậm chặt trong miệng. Hai tay hắn giữ cây đèn đồng lớn như giữ một vật có thể vỡ, mắt hắn không rời ngọn lửa một khắc nào, và tai hắn nghe từng nhịp trống, từng câu hát, từng tiếng tre khớp của con rối như nghe tiếng của chính mình. Hắn đã chuẩn bị tinh thần cho mọi thứ: cho cái bóng chậm một nhịp, cho cánh tay tự vung, cho một cái đầu quay lại nhìn ra ngoài màn giữa sân miếu đông nghịt người, điều mà nếu xảy ra đêm nay sẽ chôn vùi cả gánh không còn đường gỡ.
Nhưng đêm nay, không có gì xảy ra cả.
Từ hồi một tới hồi cuối cùng, vở Bạch Hạc Nữ Tướng diễn trọn một canh giờ trong một sự hoàn hảo mà chính người trong gánh cũng phải kinh ngạc. Cái bóng của nữ tướng đi đúng bài đến từng bước chân, từng cái liếc mắt, từng đường gươm thu về và vung ra. Không chậm một nhịp. Không nhanh một nhịp. Giọng hát của Trương Quế Phương trong và đều, tiếng trống của Vương Nhị Hổ chắc như đóng đinh, và ba que điều khiển trong tay Lão Hứa đưa con rối đi như một dòng nước chảy không vấp một hòn đá nào. Tiểu Sơn ngồi sau màn, nhìn thân rối thật và cái bóng của nó trùng khớp nhau tuyệt đối suốt cả canh giờ, mà trong lòng vừa nhẹ nhõm vừa rờn rợn. Nhẹ nhõm vì đêm nay yên. Rờn rợn vì hắn hiểu, sau ba đêm dị tượng liên tiếp, sự yên lặng hoàn hảo này không phải là bằng chứng rằng không có gì ở trong tấm da ấy. Nó chỉ có nghĩa là thứ ở trong đó, đêm nay, đã chọn ở yên.
Ở hàng ghế phía trước, gần sát mép sân diễn, cha của đứa trẻ nhà bán đậu phụ bế con tới từ lúc trời vừa tối.
Thằng bé đã hạ sốt từ chiều, người còn yếu, đầu đội khăn, ngồi gọn trong lòng cha nó. Người mẹ ngồi bên cạnh, tay không rời tay con. Cả nhà ấy đã do dự rất lâu trước khi tới, nhưng người cha nói nếu cứ ở nhà nghe đồn, con hắn sẽ còn sợ trong mơ nhiều đêm nữa; chi bằng cho nó tận mắt xem lại một đêm diễn bình thường, từ đầu tới cuối, để cơn sợ của nó có một chỗ mà kết thúc. Tiểu Sơn liếc nhìn thằng bé qua khe màn vài lần trong đêm. Nó xem rất chăm, có lúc níu chặt áo cha khi tới đoạn quân reo, nhưng nó không khóc. Tới đoạn kết hồi hai, đoạn mà đêm trước cái bóng đã quay đầu, cả sân miếu như cùng nín thở, người cha ôm con chặt hơn một chút, còn thằng bé thì mở to mắt nhìn tấm màn sáng. Nữ tướng quay lưng, phất tay áo, lui vào cánh gà đúng theo bài bản, không dừng lại, không quay đầu. Thằng bé thở ra một hơi dài như người lớn, rồi tựa đầu vào vai cha nó, xem tiếp tới hết vở mà không khóc thêm một tiếng nào.
Khi màn hạ xuống sau hồi cuối, sân miếu im lặng đúng một nhịp. Rồi tiếng vỗ tay nổi lên như mưa rào tháng sáu.
Người ta vỗ tay, người ta đứng dậy, người ta gọi tên gánh Hứa Ký. Mấy vị bô lão của trấn bước lên phía trước, nói đêm nay họ đã xem rõ, một gánh diễn được như thế này thì không thể là gánh tà. Ông Từ cười tới mức không khép miệng được. Người cha của đứa trẻ bế con tới trước mặt Lão Hứa, cúi đầu xin lỗi vì những lời nặng nề hôm trước, nói con hắn hạ sốt rồi, đêm nay xem xong chắc sẽ ngủ yên. Mấy người bán hàng quanh rạp hôm qua còn hùa vào đòi đuổi gánh, nay lúng túng tới gần, người thì đặt tiền trước xin giữ chỗ cho những đêm sau, người thì dúi vào tay Quế Phương gói bánh, gói quả của nhà làm, nói là để gánh lấy may lại sau mấy ngày sóng gió. Dân trấn đổi ý nhanh như cái cách họ đã đổi ý để kéo tới đòi đuổi gánh, và lần này thì là đổi ý theo hướng cứu cả gánh sống lại.
Nhị Hổ thu trống mà cười không ngớt, nói phen này thì gánh lại nổi hơn trước. Quế Phương vừa nhận những gói quà của bà con vừa lắc đầu cười, bảo số tiền đặt trước của người ta bà chưa dám nhận hẳn, phải chờ sư phụ định đoạt ngày giờ diễn tiếp đã. Tiểu Sơn ngồi sau màn, hạ cây đèn đồng xuống, nhổ đồng xu bạc ra, và cảm thấy cả người mình nhẹ đi như vừa trút được một gánh đá đeo suốt ba ngày. Hắn nhìn sư phụ đang đứng giữa sân miếu nhận lời chào của các vị bô lão, và trong một thoáng hắn đã nghĩ rằng có lẽ mọi chuyện sẽ yên trở lại từ đây: gánh sẽ diễn tiếp, tiền sẽ lại có, và những điều kỳ lạ sau màn sẽ chỉ còn là chuyện hắn phải giữ kín một mình theo lời thề.
Đúng lúc ấy, một người đàn ông mặc áo gia đinh màu sẫm, thêu chỉ ở cổ tay, đi thẳng qua sân miếu, qua cả đám đông đang tản dần, vào tận hậu trường phía sau màn.
Hắn không hỏi ai. Hắn đi như người đã quen ra vào những nơi không ai dám chặn, dừng lại trước mặt Lão Hứa vừa bước vào sau màn, cúi đầu rất đúng lễ, và hai tay dâng lên một phong thiệp đỏ viền vàng, thứ thiệp mà ở trấn này chỉ có một nhà dùng.
- Tiểu nhân là quản sự của tư dinh họ Triệu. Ông chủ chúng tôi, Triệu Vĩnh Khang, cho mời phường chủ sáng mai vào dinh, thương lượng việc mua đứt cả đoàn về diễn riêng lễ mừng thọ sáu mươi của ông chủ.
Cả hậu trường lặng đi. Nhị Hổ ngừng tay thu trống. Quế Phương đứng yên với gói quà còn cầm trên tay. Tiểu Sơn nhìn phong thiệp đỏ trong tay người quản sự, rồi nhìn sư phụ mình.
Lão Hứa cầm phong thiệp rất lâu. Ông không mở ra ngay. Ông cầm nó bằng hai tay, nhìn chằm chằm vào mặt thiệp đỏ viền vàng dưới ánh đèn dầu của hậu trường, lâu tới mức người quản sự phải hơi ngẩng đầu lên như muốn hỏi lại. Rồi Tiểu Sơn nghe sư phụ mình cười một tiếng nhỏ, một tiếng cười mà trong bảy năm theo gánh hắn chưa từng nghe ở ông, không giống tiếng cười vui, cũng không giống tiếng cười mỉa, mà giống tiếng của một người vừa nhìn thấy một cánh cửa chờ đợi bấy lâu cuối cùng cũng mở ra trước mặt mình:
- Mười hai năm, cuối cùng cũng tới.