RỐI DA NGƯỜI Ở BÌNH DAO - Chương 16: Vào Dinh Họ Triệu
Sáng ngày thứ mười, Tiểu Sơn theo sư phụ vào tư dinh họ Triệu ở phía bắc trấn Bình Dao. Đêm qua, sau khi người quản sự rời sân miếu, Lão Hứa đứng rất lâu…
Nội dung chương
Sáng ngày thứ mười, Tiểu Sơn theo sư phụ vào tư dinh họ Triệu ở phía bắc trấn Bình Dao.
Đêm qua, sau khi người quản sự rời sân miếu, Lão Hứa đứng rất lâu trước phong thiệp đỏ viền vàng rồi mới cất vào ngực áo, không nói thêm một lời nào về mười hai năm. Ông chỉ dặn cả gánh thức sớm, thay áo sạch, và dặn Nhị Hổ cùng Tiểu Sơn khiêng theo hòm rối chính, vì nhà họ Triệu trước khi bàn tiền thế nào cũng muốn nhìn tận mắt vật sẽ diễn trong dinh. Quế Phương ở lại rạp trông đồ.
Đường lên phía bắc trấn khác hẳn những con phố quanh rạp Khánh Phong. Phố càng đi càng rộng, nhà càng đi càng cao. Tiểu Sơn ngồi cuối xe, hai tay giữ chặt hòm rối đặt ngang trên đùi. Hắn chưa từng vào nhà của một đại gia buôn than, và khi xe dừng trước cổng tư dinh, hắn mới hiểu nhà giàu trong tưởng tượng của mình còn nhỏ bé lắm.
Cổng dinh là hai cánh sắt đen cao quá đầu người, trên có chấn song chuốt nhọn, hai bên là tường gạch kéo dài hút tầm mắt. Ngoài cổng có hai gia đinh đứng gác, áo sẫm, lưng thẳng, mắt không nhìn mặt khách mà nhìn vào tay khách. Bên trong là một sân lát đá xanh rộng tới mức có thể dựng cả khung màn của gánh mà vẫn còn thừa chỗ cho hai dãy ghế. Dọc sân trồng những chậu quất và chậu tùng cắt tỉa ngay ngắn, không một chiếc lá khô dưới gốc. Đi hết sân là dãy nhà chính lợp ngói âm dương, cột sơn son, bậc thềm đá mài nhẵn. Tiểu Sơn cúi nhìn đôi giày vải xám xịt bụi đường của mình mà thấy mình nhỏ bé hẳn đi.
Người dẫn họ vào là một gia đinh trẻ, nói năng lễ phép nhưng lạnh. Hắn đưa cả ba qua hành lang dài lát gạch hoa, qua một khoảng sân trong có hòn non bộ và bể cá, rồi bảo Nhị Hổ đặt hòm rối xuống hành lang, kê lên hai chiếc ghế dài đã chuẩn bị sẵn, phủ vải điều lên trên theo đúng lời dặn của phường chủ. Tiểu Sơn đứng cạnh hòm, tay không rời quai, mắt thì cứ liếc về phía sảnh lớn ở giữa dinh.
Trong sảnh, thợ mộc leo trên giàn giáo gắn thêm hoa văn gỗ lên trần, thợ sơn quét lại những cột lim đen bóng, người làm khiêng từng chồng bàn ghế ra lau chùi. Mới một góc sảnh đã kê hơn mười bàn, vậy mà người làm nói còn phải kê kín cả sảnh và thêm hai dãy ngoài hiên mới đủ cho khách. Tiểu Sơn chợt nhớ những đêm diễn ở rạp Khánh Phong, nơi khán giả chen nhau trên ghế gỗ dài, có người phải đứng ở cửa.
Từ sảnh lớn, gia đinh dẫn hai thầy trò vào thư phòng ở cánh đông, căn phòng rộng bằng cả phòng sau của rạp cộng lại, ba mặt tường là tủ sách và tủ đựng sổ sách bọc da, giữa phòng đặt một chiếc bàn gỗ lớn với bàn tính, ống bút, mấy cuốn sổ dày và một khay trà bằng bạc.
Triệu Vĩnh Khang đã ngồi chờ ở ghế chủ tọa.
Ông ta năm nay năm mươi tám tuổi, người béo tốt, vai rộng, bụng tròn căng dưới lớp áo gấm màu trầm, mặt đỏ hồng của người ăn sung mặc sướng nhiều năm. Tóc còn đen nhiều hơn bạc, chải ngược ra sau. Đôi mắt nhỏ mà sáng, khi cười thì híp lại, nhưng Tiểu Sơn vẫn thấy trong đó cái nhìn của người đã quen ra lệnh. Giọng ông ta sang sảng, vừa thấy khách vào đã đứng dậy cười lớn:
- Phường chủ Hứa Ký tới rồi. Ngồi, ngồi đi. Ta chờ cái gánh này từ mấy hôm nay, chờ còn sốt ruột hơn chờ than về mỏ.
Lão Hứa chắp tay cúi chào rất đúng lễ, lưng hơi khom, mặt không đổi sắc. Ông ngồi xuống chiếc ghế đối diện, hai tay đặt lên đầu gối, không thừa một cử động. Tiểu Sơn đứng sau lưng sư phụ, đúng vị trí của đệ tử theo hầu, mắt nhìn xuống mũi giày, nhưng tai thì nghe không sót một chữ. Triệu Sĩ Kiệt ngồi ở ghế bên phải cha, mặt lạnh như hôm ở rạp, gật đầu chào phường chủ một cái rất ngắn rồi im lặng quan sát.
Triệu Vĩnh Khang tự tay rót trà mời khách rồi vào thẳng chuyện:
- Ta nói thật với phường chủ, ta buôn than ba mươi năm, thứ gì hay trong vùng này ta cũng đã xem qua. Hát tuồng ta xem chán, hát kịch ta xem chán. Nhưng vở nữ tướng của gánh nhà ngươi thì khác. Người làm của ta đi xem về kể, ta không tin, còn mắng nó nói quá. Đêm thứ hai của gánh, ta cho xe ngựa dừng ở ngõ sau rạp, ngồi trong gian riêng nghe hết một hồi mà không ra mặt, vì không muốn dân trấn xì xào ông chủ mỏ đi xem rối như trẻ con. Ba mươi năm nay chưa có thứ gì làm ta ngồi yên hết một hồi không uống một ngụm rượu như cái bóng con nữ tướng ấy.
Tiểu Sơn nghe tới đó thì giật mình. Đêm thứ hai ở rạp là đêm que phụ tuột khỏi tay sư phụ trong tích tắc mà cánh tay nữ tướng vẫn vung trọn đường đao. Hắn không hề biết trong gian riêng đêm ấy còn có đôi mắt của người giàu nhất vùng đang nhìn chằm chằm vào tấm màn. Hắn liếc về phía sư phụ, thấy Lão Hứa vẫn ngồi yên, chỉ khẽ cúi đầu như người được khen thì lấy làm vinh hạnh.
- Ông chủ quá khen. Vở ấy là vở tổ của phường chúng tôi, truyền đã mấy đời, người ngoài xem thấy hay là nhờ tổ nghề phù hộ.
- Tổ nghề hay không ta không cần biết. Ta chỉ biết lễ mừng thọ sáu mươi của ta, đêm mười tám tháng này, phải có vở ấy diễn trong sảnh nhà ta, cho khách của ta xem. Khách của ta toàn người có máu mặt trong vùng, có cả quan huyện. Ta muốn họ ra về phải nhớ rằng thọ yến của Triệu Vĩnh Khang không giống thọ yến của bất kỳ ai.
Triệu Vĩnh Khang ngả người ra ghế, đưa mắt nhìn Sĩ Kiệt một cái. Sĩ Kiệt hiểu ý, mở cuốn sổ nhỏ trên bàn, nói bằng giọng đều đều của người quen tính toán:
- Nhà chúng tôi muốn mua đứt cả đoàn từ nay tới hết đêm thọ, gánh không diễn cho ai khác. Ngoài đêm thọ chính, còn cần một buổi diễn thử trong dinh và một đêm tổng duyệt trước đó một ngày, để sắp xếp sảnh tiệc cho chu toàn.
Lão Hứa gật đầu chậm rãi:
- Diễn thử, tổng duyệt, đêm chính. Ba buổi. Phường chúng tôi làm được.
Triệu Vĩnh Khang cười, giơ ba ngón tay mập mạp lên:
- Giá thì thế này. Ba trăm đồng đại dương, mua đứt cả đoàn, trọn gói ba buổi ấy. Ta đặt cọc trước một trăm đồng ngay khi ký kèo. Còn điều này phải nói rõ từ đầu: kèo đã ký, bên nào hủy thì đền gấp ba. Ta nói gấp ba là chín trăm đồng, không phải nói cho vui miệng. Phường chủ nghe cho kỹ rồi hãy gật đầu.
Ba trăm đồng đại dương.
Tiểu Sơn nghe con số ấy mà tai ù đi một nhịp. Cả mùa diễn vất vả nhất của gánh, diễn tới khản giọng, cũng chưa từng gom được một phần ba con số ấy. Chỉ mới mấy hôm trước, sư phụ hắn còn ngồi đếm những đồng tiền lẻ cuối cùng trong hòm sau khi bồi thường cho nhà đứa trẻ phát bệnh. Vậy mà người đàn ông ngồi đối diện nói ba trăm đồng nhẹ như nói ba mươi đồng. Hắn nhìn sư phụ, chờ ông mặc cả, hoặc ít nhất cũng tỏ ra xúc động.
Lão Hứa không mặc cả. Ông im lặng một lúc lâu hơn thường lệ, lâu tới mức Triệu Vĩnh Khang hơi nhíu mày, rồi nói chậm rãi từng chữ:
- Giá của ông chủ, phường chúng tôi nhận. Chỉ xin thưa trước một điều: tôi có hai điều kiện nhỏ về cách diễn trong đêm thọ, là lệ riêng của vở tổ này, không phải chuyện tiền. Hôm nay chưa cần bàn kỹ, tới hôm ký văn tự tôi sẽ thưa rõ và xin ghi cả vào kèo, để hai bên cùng yên lòng.
Triệu Vĩnh Khang phất tay, cười lớn:
- Lệ nghề thì cứ giữ. Dân nghề ai chẳng có lệ. Miễn đêm thọ của ta diễn cho ra trò, điều kiện gì trong chừng mực ta đều chiều.
Trong suốt buổi nói chuyện ấy, Tiểu Sơn thấy rõ một điều mà không ai trong phòng để ý, vì hắn đứng ở chỗ khuất sau lưng sư phụ. Tay phải của Lão Hứa, bàn tay đặt trên đầu gối phải, từ lúc bước vào thư phòng tới giờ chưa từng thả lỏng. Năm ngón tay ông nắm chặt vào nhau tới mức các khớp trắng bệch, móng tay bấm sâu vào mu bàn tay, và càng nghe Triệu Vĩnh Khang nói cười sang sảng, bàn tay ấy càng nắm chặt hơn. Khuôn mặt ông vẫn bình thản, giọng vẫn đều đều lễ phép, chỉ có bàn tay là nói thật thay cho cả người ông. Tiểu Sơn theo gánh bảy năm, chưa từng thấy bàn tay ấy nắm lại như người đang ghìm một thứ gì rất lớn ở trong lòng.
Còn Triệu Vĩnh Khang, người đang ngồi đối diện, rót trà, cười nói, ra giá, thì hoàn toàn không nhìn ra điều gì. Trong mắt ông ta, người đàn ông già nua râu bạc, lưng hơi khom ngồi trước mặt chỉ là một phường chủ gánh rối lưu lạc mà ông ta có thể mua đứt bằng tiền. Không một thoáng ngờ vực, không một thoáng nhớ nhung nào về một phường chủ trẻ hơn của mười hai năm trước hiện lên trên mặt ông ta suốt cả buổi.
Tiểu Sơn chợt thấy lạnh dọc sống lưng, dù thư phòng ấm và kín gió. Hắn nhớ câu sư phụ cười trong đêm ở sân miếu: mười hai năm, cuối cùng cũng tới. Hắn vẫn không hiểu mười hai năm ấy là gì, nhưng lần đầu tiên hắn hiểu sư phụ mình ngồi trong căn phòng này không phải với tư cách người được mời tới. Ông ngồi như người đã tự mình đi tới, đi rất lâu, và giờ chỉ còn chờ đối phương mở nốt cánh cửa cuối cùng.
Buổi bàn bạc kết thúc khi mặt trời đã lên cao. Hai bên hẹn ngày mai quay lại dinh ký văn tự chính thức, có mặt cả quản gia để chứng kiến và lo việc trao cọc. Triệu Vĩnh Khang đứng dậy tiễn khách ra tới cửa thư phòng.
Ra khỏi thư phòng, hai thầy trò đi dọc hành lang về phía hòm rối đang đặt, Nhị Hổ vẫn đứng chờ ở sân trong. Tiểu Sơn bước nhanh hơn, muốn mau chóng khiêng hòm lên xe, rời khỏi nơi càng ở lâu hắn càng thấy ngột ngạt.
Đúng lúc ấy, từ phía cuối hành lang, quản gia Mã Phúc Toàn đi tới. Ông ta năm mươi lăm tuổi, người gầy và cao, mặt dài, hai bên thái dương đã bạc, tay cầm một chùm chìa khóa lớn và một cuốn sổ chi tiêu kẹp dưới nách. Gia đinh dọc hành lang thấy ông ta đều cúi đầu tránh sang một bên. Mã Phúc Toàn đi ngang qua hòm rối đặt trên ghế dài, phủ vải điều, đang định đi tiếp, thì bỗng khựng lại. Ông ta đứng yên đúng một nhịp, đầu hơi nghiêng, mũi hít vào hai lần rất khẽ, cái cách ngửi ngửi như chó đánh hơi một mùi quen mà lâu ngày mới gặp lại. Rồi ông ta từ từ quay đầu sang, nhìn thẳng vào Lão Hứa đang đứng cách đó mấy bước, bằng ánh mắt của người vừa nhớ ra một điều gì rất cũ.