RỐI DA NGƯỜI Ở BÌNH DAO - Chương 18: Giao Kèo Ba Điều Kiện
Ngày thứ mười một, hai thầy trò Tiểu Sơn quay lại tư dinh họ Triệu để ký giao kèo. Hôm nay dinh còn bận rộn hơn hôm qua. Danh sách khách mời lễ thọ đã…
Nội dung chương
Ngày thứ mười một, hai thầy trò Tiểu Sơn quay lại tư dinh họ Triệu để ký giao kèo.
Hôm nay dinh còn bận rộn hơn hôm qua. Danh sách khách mời lễ thọ đã được chốt, người làm chạy đi chạy lại với những chồng thiệp đỏ viền vàng giống hệt phong thiệp đã trao cho gánh ở sân miếu. Trong sân, thợ đang dựng một giàn hoa lớn trước cửa sảnh tiệc, và từ trong bếp, mùi thức ăn thử cho tiệc thọ đã thơm ra tận hành lang. Tiểu Sơn theo sư phụ đi qua những tất bật ấy mà lòng nặng trĩu một điều hắn không nói được thành lời: càng nhìn nhà này chuẩn bị linh đình cho một đêm vui, hắn càng thấy cái đêm mười bảy ấy giống một cái bẫy đang được chăng ra từ cả hai phía, mà chỉ mình hắn là người đứng giữa không biết bẫy sập về phía nào.
Buổi ký kèo diễn ra ở phòng khách của dinh, trang trọng hơn thư phòng hôm trước. Trên chiếc bàn dài giữa phòng đã bày sẵn giấy bút, nghiên mực, hộp dấu triện của nhà họ Triệu và một tờ văn tự viết sẵn bằng nét chữ đẹp của người thư ký trong dinh. Triệu Vĩnh Khang ngồi ở ghế giữa, áo dài gấm mới, mặt mày hồng hào. Triệu Sĩ Kiệt ngồi bên phải cha, trước mặt là cuốn sổ chi tiêu dày. Quản gia Mã Phúc Toàn đứng hầu ở phía sau ghế chủ, tay cầm chùm chìa khóa, mặt không biểu lộ gì, chỉ có đôi mắt là thỉnh thoảng liếc rất nhanh về phía Lão Hứa rồi lại cụp xuống.
Người thư ký đọc lại tờ văn tự thành tiếng, chậm rãi từng điều, cho mọi người cùng nghe.
Điều thứ nhất: nhà họ Triệu mua đứt cả đoàn Hứa Ký Bì Ảnh Ban từ ngày ký kèo tới hết đêm lễ mừng thọ, tổng cộng ba trăm đồng đại dương, trọn gói cho ba buổi: một buổi diễn thử trong dinh, một đêm tổng duyệt và đêm thọ chính vào ngày mười tám tháng chín âm lịch. Trong thời gian này, gánh không được diễn cho bất kỳ ai khác.
Điều thứ hai: ngay khi ký kèo, nhà họ Triệu trao trước một trăm đồng đại dương làm tiền đặt cọc. Số còn lại trao đủ sau khi đêm thọ diễn xong tốt đẹp.
Điều thứ ba: kèo đã ký, bên nào tự ý hủy kèo thì phải đền cho bên kia gấp ba lần tổng giá, tức chín trăm đồng đại dương, không kể thêm thiệt hại.
Người thư ký đọc xong, đặt tờ văn tự xuống, nhìn về phía phường chủ chờ ý kiến. Triệu Vĩnh Khang cười, nói chen vào:
- Tiền nong ta đã nói từ hôm qua, hôm nay ghi giấy trắng mực đen thế là xong. Phường chủ còn điều gì chưa vừa ý thì cứ nói thẳng, nhà ta làm ăn lớn, không chấp nhặt những chuyện nhỏ.
Lão Hứa im lặng một lúc. Ông đưa mắt nhìn tờ văn tự trên bàn, rồi nói chậm rãi, giọng vẫn đều đều lễ phép như mọi khi, nhưng Tiểu Sơn nghe ra trong đó một sự dứt khoát không thể lay chuyển:
- Thưa ông chủ, tiền nong và ngày giờ trong văn tự đều phải lẽ, phường chúng tôi không có ý kiến gì. Chỉ có hai điều kiện về lệ nghề của vở tổ mà hôm qua tôi đã thưa trước, hôm nay xin được nói rõ và ghi cả vào văn tự, để đêm thọ không xảy ra điều gì đáng tiếc rồi hai bên lại trách nhau.
Triệu Vĩnh Khang gật đầu, phất tay ra hiệu cứ nói. Lão Hứa nói tiếp:
- Điều thứ nhất: đêm thọ, vở này phải diễn bằng đèn dầu của gánh chúng tôi, và phải tắt toàn bộ đèn điện trong sảnh tiệc suốt thời gian diễn. Tôi biết trong dinh có máy phát điện, đèn điện sáng và tiện hơn đèn dầu nhiều. Nhưng vở tổ này từ đời cha ông truyền lại một lệ bất di bất dịch: đèn điện làm bóng chết, vở này không diễn dưới đèn điện được. Bóng không lên được màn thì vở coi như hỏng, mà hỏng trong đêm thọ của ông chủ thì phường chúng tôi gánh không nổi tội ấy.
Phòng khách im đi một nhịp. Sĩ Kiệt ngẩng lên khỏi cuốn sổ, hơi nhíu mày:
- Cả sảnh tiệc hơn năm mươi khách, toàn người có địa vị, mà tắt hết đèn điện, chỉ để mấy cây đèn dầu của một gánh rối. Phường chủ có biết mình đang đòi hỏi điều gì không?
- Tôi biết. Nhưng lệ nghề không phải do tôi đặt ra, và tôi cũng không có quyền bỏ. Đèn dầu của gánh là đèn lớn, ánh sáng đủ cho cả sảnh, phường chúng tôi đã diễn dưới đèn ấy mấy chục năm, chưa từng để xảy ra chuyện gì.
Lão Hứa đáp, mắt nhìn thẳng, giọng không cao lên một chút nào. Tiểu Sơn đứng sau lưng sư phụ mà lưng toát mồ hôi lạnh. Hắn biết điều mà không ai trong phòng khách này biết: lệ đèn dầu không phải chuyện sáng tối của một vở diễn. Hắn nhớ như in luật của phường mà sư phụ đã dạy hắn trong buổi học nghề ở phòng sau rạp Khánh Phong: thứ ở trong tấm da chỉ tỉnh dậy khi có ánh đèn lửa chiếu qua màn trắng. Đèn điện có sáng tới đâu cũng không gọi được nó. Chỉ có lửa, lửa thật, mới gọi được. Và giờ đây sư phụ hắn đang ngồi giữa nhà của người giàu nhất vùng, dùng hai chữ lệ nghề để buộc cả nhà ấy phải tắt hết đèn điện trong đêm quan trọng nhất của họ, chỉ giữ lại đúng thứ ánh sáng mà thứ trong tấm da cần để tỉnh dậy.
Điều đáng sợ hơn là Tiểu Sơn không biết sư phụ làm thế để làm gì. Để vở diễn được trọn vẹn như mọi đêm diễn khác, hay để một việc gì khác mà chỉ mình ông biết.
Lão Hứa nói điều kiện thứ hai:
- Điều thứ hai: trong sảnh đêm thọ chỉ dựng một màn duy nhất của gánh chúng tôi. Và từ lúc trống mở màn nổi lên tới lúc hạ màn, không ai được đứng phía sau màn ngoài người của phường. Người giữ đèn, người điều rối, người hát đều là người của gánh. Khách xem chỉ ngồi phía trước màn. Đây cũng là lệ tổ, vì sau màn là nơi thờ tổ nghề của phường trong lúc diễn, người ngoài bước vào là phạm, bóng sẽ loạn.
Triệu Sĩ Kiệt cười khẩy rất khẽ, quay sang cha mình nói một câu đủ để cả phòng nghe:
- Nghệ nhân có tiếng thường hay làm cao như thế, thưa cha. Điều kiện càng kỳ lạ thì giá càng có vẻ xứng đáng.
Triệu Vĩnh Khang nghe xong thì bật cười lớn, tiếng cười sang sảng như hôm qua trong thư phòng. Ông ta vỗ đùi, chỉ tay về phía Lão Hứa mà nói:
- Được. Được hết. Mê tín của dân nghề thì cứ chiều, miễn đêm thọ của ta cho ra trò. Đèn dầu thì đèn dầu, sau màn không người ngoài thì không người ngoài. Thư ký đâu, ghi cả hai điều ấy vào văn tự, ghi cho rõ ràng, để phường chủ yên lòng mà diễn, và để nhà ta sau này cũng không ai dám trái.
Người thư ký cúi đầu, mài mực, nắn nót viết thêm hai điều kiện vào cuối tờ văn tự, đọc lại thành tiếng một lần nữa cho cả hai bên nghe. Mã Phúc Toàn từ đầu tới giờ đứng im không nói một lời, nhưng khi người thư ký đọc tới câu tắt toàn bộ đèn điện trong sảnh, Tiểu Sơn thấy bàn tay cầm chìa khóa của quản gia khẽ siết lại, rồi thả ra, nhanh tới mức nếu hắn không đang nhìn thì sẽ không nhận ra.
Văn tự viết xong, hai bên cùng điểm chỉ và ký tên. Triệu Vĩnh Khang ấn triện của nhà họ Triệu lên góc giấy, dấu son đỏ tươi. Lão Hứa ký tên mình bằng nét chữ run nhẹ của người già, rồi lăn ngón tay cái vào hộp mực dấu, ấn xuống bên cạnh chữ ký. Khoảnh khắc ngón tay của sư phụ chạm vào tờ giấy ấy, Tiểu Sơn bỗng nhớ lại bàn tay phải nắm chặt tới trắng khớp của ông trong thư phòng hôm qua, và hắn hiểu từ giây phút này, không còn đường lui cho bất kỳ ai nữa.
Sau lễ ký, Mã Phúc Toàn mở khóa một chiếc tủ sắt nhỏ kê trong phòng khách, lấy ra một túi vải dày, đếm ngay tại bàn trước mặt mọi người đủ một trăm đồng đại dương, xếp thành từng chồng ngay ngắn, rồi hai tay trao cho Lão Hứa. Lão Hứa nhận túi tiền, không đếm lại, chỉ gật đầu cảm ơn ông chủ và quản gia, rồi trao túi tiền cho Tiểu Sơn giữ. Túi tiền nặng trĩu trong tay một đứa học trò mười bảy tuổi, nặng hơn bất kỳ món tiền nào gánh từng cầm trong bảy năm hắn theo gánh. Tiểu Sơn ôm chặt túi tiền vào ngực, nghe tiếng đồng bạc chạm nhau rất khẽ theo từng bước chân, và nghĩ tới những đồng tiền lẻ cuối cùng mà sư phụ đã đếm trong hòm ở rạp chỉ mới mấy hôm trước. Một trăm đồng này là tiền cọc. Hai trăm đồng nữa đang chờ sau đêm thọ. Và chín trăm đồng tiền đền đang treo trên đầu cả hai bên như một lưỡi dao mà không ai trong phòng này, trừ sư phụ hắn, dường như để tâm.
Ký kèo xong, gánh Hứa Ký chính thức thuộc về nhà họ Triệu từ ngày hôm nay.
Trên đường về rạp để thu dọn đồ nghề, chuẩn bị dọn vào khu nhà ngang của dinh từ ngày mai, xe ngựa đi qua những con phố quen thuộc của trấn trong nắng chiều. Tiểu Sơn ngồi cạnh sư phụ, ôm túi tiền cọc, im lặng rất lâu. Cuối cùng hắn không nhịn được nữa, hỏi khẽ, chỉ đủ cho hai thầy trò nghe:
- Sư phụ, con hỏi một điều. Đèn điện trong dinh sáng hơn đèn dầu của mình nhiều, khách xem cũng rõ hơn. Sao sư phụ nhất định bắt họ tắt hết đèn điện, nhất định phải là đèn dầu?
Lão Hứa nhìn thẳng về phía trước, nhìn con đường đang chạy dài dưới bánh xe ngựa, một lúc lâu sau mới đáp, giọng nhỏ và chậm như nói cho một người nào khác đang nghe cùng:
- Vì có những người chỉ về được khi có lửa. Con cứ nhớ thế là đủ.