RỐI DA NGƯỜI Ở BÌNH DAO - Chương 23: Phòng Gánh Bị Lục
Ngày thứ mười bốn, trong lúc cả gánh ra chợ mua đồ nghề, phòng của gánh ở nhà ngang bị người của nhà họ Triệu lục soát. Hôm ấy là ngày giỗ theo lịch của…
Nội dung chương
Ngày thứ mười bốn, trong lúc cả gánh ra chợ mua đồ nghề, phòng của gánh ở nhà ngang bị người của nhà họ Triệu lục soát.
Hôm ấy là ngày giỗ theo lịch của trấn, mười lăm tháng chín âm lịch, chợ phía đông Bình Dao họp phiên lớn. Lão Hứa cho cả gánh ra chợ từ sớm để mua những thứ cần cho đêm tổng duyệt và đêm thọ: dầu đèn loại tốt nhất, thêm dây tơ tằm, ít chu sa mới, giấy bồi để vá lại góc màn bị sờn, và mấy món đồ lễ cho mâm cúng tổ nghề trước đêm diễn lớn. Túi tiền cọc một trăm đồng đại dương mà sư phụ giao cho Tiểu Sơn giữ từ hôm ký kèo, hắn đeo theo bên hông dưới vạt áo, một thói quen hắn tự đặt ra từ ngày dọn vào dinh: tiền của gánh thì phải ở trên người của gánh, không để lại trong một căn phòng mà ai cũng có thể bước vào. Cuốn sổ tay ghi câu nói mớ của quản gia cũng nằm trong ngực áo hắn, đi theo hắn ra chợ, và sau này Tiểu Sơn sẽ thầm cảm ơn hai thói quen cẩn thận ấy của chính mình.
Chợ phiên đông và ồn, nhưng Tiểu Sơn gần như không để ý được gì. Hắn đi sau sư phụ qua các sạp hàng mà đầu óc chỉ quanh quẩn ở một chuyện: từ hôm nay, hắn nhìn ngôi nhà mình đang ở bằng con mắt khác. Một ngôi nhà mà quản gia của nó nói mớ về một sợi dây thừng treo người. Một ngôi nhà mà phu nhân của nó mơ thấy cô gái tóc xõa đứng cuối giường. Và sư phụ của hắn, người đã dẫn cả gánh vào ở trong ngôi nhà ấy bằng một cái giao kèo ba trăm đồng, thì bình thản như người về lại nhà mình sau một chuyến đi xa. Ở sạp hàng bán đồ nghề thuộc da, Lão Hứa chọn mua một cuộn dây tơ mới và một gói sáp ong nhỏ, trả tiền thong thả, còn dặn chủ sạp vài hôm nữa có hàng tốt thì cứ để dành cho gánh. Ông không có vẻ gì là người đang ở trong nhà kẻ khác và bị người ta dò xét. Tiểu Sơn nhìn sư phụ mà không hiểu nổi: là ông không biết, hay là ông biết hết và chính vì biết hết nên mới thế này.
Gánh về tới tư dinh vào gần trưa, và sự khác lạ đập vào mắt Tiểu Sơn ngay từ cổng. Gia đinh gác cổng hôm nay không gật đầu cho qua như thường lệ. Hắn ta đứng chắn ngang, nói rành rọt như đã được dặn trước từng chữ: từ hôm nay, người của gánh mỗi lần ra vào dinh đều phải trình qua quản gia, ai đi đâu, đi bao lâu, đều phải có lời thưa trước. Vương Nhị Hổ nghe xong thì sững lại định cãi, Trương Quế Phương kịp kéo tay chồng, còn Lão Hứa chỉ gật đầu nhè nhẹ như nghe một tin thời tiết, rồi dẫn cả gánh đi thẳng về nhà ngang.
Và ở nhà ngang, Tiểu Sơn hiểu ngay vì sao cái lệnh mới ấy lại ra đời đúng vào trưa hôm nay.
Căn phòng để đồ nghề của gánh không còn nguyên vẹn như lúc cả gánh khóa cửa ra chợ. Nắp hòm đồ nghề phụ đóng không kín, lệch hẳn một bên như có người vội vàng đặt xuống. Mấy bộ áo diễn trong hòm vốn do Quế Phương gấp theo một nếp riêng suốt bao nhiêu năm, nay nếp gấp nằm ngược, có chiếc còn bị nhăn ở cổ áo như vừa bị ai cầm lên xem rồi thả xuống. Trên nền gạch còn in rõ hai đôi dấu giày lạ, đế dày và to của gia đinh trong dinh, đi từ cửa vào tận góc phòng nơi đặt hòm rối và hòm đàn, rồi vòng trở ra. Tiểu Sơn đứng ở ngưỡng cửa một lúc lâu, cảm giác tức nghẹn dâng lên trong ngực: đây là đồ nghề của một gánh rối nghèo, là cơm áo và tổ nghiệp của bốn con người, vậy mà trong chính ngôi nhà đã bỏ tiền mua đứt họ, người ta lật tung nó lên sau lưng họ như lật đồ của kẻ trộm bị bắt quả tang.
Hắn đi thẳng tới hòm rối chính. Khóa đồng vẫn nguyên, và quan trọng hơn, dải giấy niêm phong của phường mà sư phụ dán lên miệng hòm từ ngày dọn vào dinh vẫn còn nguyên vẹn không một vết rách: người lục phòng đã đứng trước chiếc hòm này, có lẽ đã thử, nhưng không mở được nó, hoặc không dám mở một thứ có niêm phong của phường rối trong một ngôi nhà đang liên tiếp gặp chuyện mộng mị. Hòm đàn của sư phụ đặt ở góc trong cũng còn nguyên khóa; Tiểu Sơn quỳ xuống nhìn kỹ ổ khóa đồng nhỏ của ngăn đáy ở mặt dưới hòm, ổ khóa phủ một lớp bụi mỏng đều, không dấu tay, không vết cạy: người lục phòng không hề tìm thấy ngăn đáy ấy, nơi mà chính hắn, đệ tử ruột bảy năm, cũng chỉ mới biết tới sự tồn tại của nó mấy hôm trước.
Trên chiếc bàn gỗ giữa phòng, cuốn sổ vở cũ của gánh nằm ở một vị trí khác hẳn buổi sáng. Sổ vở là vật của sư phụ, ghi chép các tích diễn, thứ tự đoạn vở, những ghi chú nghề truyền qua nhiều đời phường chủ, bìa đã sờn và gáy đã bung chỉ. Buổi sáng trước khi ra chợ, Tiểu Sơn nhớ rõ sư phụ để nó ở đầu bàn, ép dưới chiếc chặn giấy bằng đá. Bây giờ nó nằm ở giữa bàn, chặn giấy đặt lệch sang một bên, và trên bìa sổ còn một vệt tay mờ của người vừa cầm nó lên bằng bàn tay có mồ hôi.
Tiểu Sơn mở sổ ra xem, một phần để kiểm tra xem người lục phòng đã xem những gì, một phần vì một linh cảm mà hắn không gọi tên được. Hắn lật qua những trang ghi tích cũ, tới trang ghi tích Bạch Hạc Nữ Tướng, và dừng lại. Bên lề trang ấy, dọc theo từng đoạn của vở, có mười hai dấu khoanh bằng mực đỏ, mười hai cái khoanh tròn đều đặn, mỗi khoanh đi kèm một con số ghi năm, mười hai năm nối tiếp nhau không đứt một năm nào, như mười hai vòng đếm của một người đang chờ một việc gì đó đi hết một vòng thời gian rất dài. Tiểu Sơn theo gánh bảy năm, đã bao lần cầm cuốn sổ này phụ sư phụ tra tích, vậy mà hắn chưa từng để ý tới những dấu khoanh đỏ ấy, hoặc có để ý thì cũng chỉ coi là dấu đánh dấu của nghề. Bây giờ, trong căn phòng vừa bị lục tung, mười hai cái khoanh đỏ ấy hiện lên trước mắt hắn rõ ràng tới nhức mắt: một cái khoanh cho mỗi năm, kể từ năm vở Bạch Hạc Nữ Tướng bắt đầu nổi tiếng khắp vùng.
Hắn lật tới trang cuối của cuốn sổ. Ở đó, dưới những dòng ghi chú nghề đã nhạt mực, có một dòng chữ viết bằng nét bút của sư phụ, mực còn đậm hơn các trang trước như mới viết trong những năm gần đây: năm thứ mười hai, về nhà.
Tiểu Sơn đọc dòng chữ ấy ba lần. Về nhà. Sư phụ hắn, người lưu lạc mười hai năm không một lần nhắc tới quê quán, không một lần nói hai chữ về nhà, đã viết hai chữ ấy vào trang cuối cuốn sổ vở của tổ nghề, dành cho năm thứ mười hai. Và người của nhà họ Triệu, trong buổi sáng hôm nay, đã mở đúng cuốn sổ này ra, đã đọc mười hai dấu khoanh đỏ và dòng chữ ấy, rồi đặt nó trở lại bàn. Họ đọc mà có hiểu không, Tiểu Sơn không biết. Hắn chỉ biết một điều làm sống lưng hắn lạnh dần: trong mắt nhà họ Triệu, gánh rối này từ hôm nay không còn là khách được mua về diễn nữa. Gánh đã thành một thứ cần phải trông chừng.
Một lát sau, một gia đinh gác cổng vốn vẫn hay chuyện với Nhị Hổ bên chén rượu ghé qua nhà ngang, hạ giọng kể lại đầu đuôi mà hắn nghe được từ hai người bạn vừa làm nhiệm vụ buổi sáng: chính đại thiếu gia Triệu Sĩ Kiệt là người ra lệnh lục soát, viện cớ kiểm tra an ninh trước lễ thọ, và cử đúng hai gia đinh tin cẩn nhất của dinh vào phòng gánh lúc cả gánh vừa ra khỏi cổng. Hai người ấy trở ra tay không, chỉ báo lại được chuyện cuốn sổ vở với những dấu khoanh đỏ và một dòng chữ khó hiểu ở trang cuối. Gia đinh kể rằng đại thiếu gia nghe xong thì cau mày một lúc, rồi phẩy tay nói đó là trò làm cao quen thuộc của dân nghề, chẳng qua muốn nhà chủ phải coi trọng mình hơn trước đêm diễn lớn. Nhưng cũng chính đại thiếu gia, ngay sau câu nói ấy, lại ra thêm cái lệnh mà cả dinh đều đã biết: từ nay người của gánh đi đâu, làm gì, đều phải nằm trong tầm mắt của quản gia. Nghe tới đó, Tiểu Sơn hiểu rằng miệng của người nhà họ Triệu nói một đằng, nhưng nỗi bất an trong lòng họ lại nói một nẻo khác hẳn.
Chiều hôm ấy, quản gia Mã Phúc Toàn đích thân sang nhà ngang truyền lệnh của thiếu gia Triệu Sĩ Kiệt: vì lễ thọ sắp tới có quan khách lớn ra vào, dinh phải kiểm tra an ninh cho thật kỹ, phòng của gánh bị xem xét là lệ thường, mong phường chủ đừng để bụng; và từ nay, mọi ra vào của người trong gánh đều phải qua mắt quản gia. Vương Nhị Hổ nghe tới hai chữ lệ thường thì mặt đỏ bừng, nắm tay siết chặt tới trắng khớp, may mà Quế Phương đứng chắn trước mặt chồng mà đỡ lời. Lão Hứa nghe quản gia nói hết, không trách một câu, chỉ bảo Tiểu Sơn rót nước mời quản gia như tiếp một vị khách thường. Quản gia không uống, cáo từ rất nhanh, và Tiểu Sơn để ý thấy suốt lúc đứng trong căn phòng ấy, mắt của Mã Phúc Toàn không một lần nào nhìn về phía hòm rối, như thể ông ta sợ phải nhìn nó.
Đêm xuống, khi Nhị Hổ vẫn còn ấm ức kể đi kể lại chuyện bị lục phòng như bị coi là trộm, Lão Hứa mới lên tiếng. Ông nói chậm, giọng nhẹ như nói chuyện thời tiết, nhưng từng chữ rơi xuống căn phòng lặng như tờ:
- Cứ để họ tìm. Thứ họ cần tìm không nằm trong hòm. Nó nằm trong nhà này từ mười hai năm nay rồi.