RỐI DA NGƯỜI Ở BÌNH DAO - Chương 32: Tổng Duyệt Bắt Đầu
Tối ngày thứ mười sáu, buổi tổng duyệt kín của gánh Hứa Ký bắt đầu trong sảnh phụ của tư dinh họ Triệu, sau hai lần điểm danh của gia đinh và một lần…
Nội dung chương
Tối ngày thứ mười sáu, buổi tổng duyệt kín của gánh Hứa Ký bắt đầu trong sảnh phụ của tư dinh họ Triệu, sau hai lần điểm danh của gia đinh và một lần khóa trái cửa sảnh từ bên trong.
Buổi tổng duyệt này không bán vé, không có khán giả ngoài đường, cũng không có dân trấn chen nhau ở cửa như những đêm diễn ở rạp Khánh Phong. Theo đúng giao kèo, chỉ người nhà họ Triệu và người của gánh được có mặt trong sảnh. Ghế chủ đặt giữa sảnh là của Triệu Vĩnh Khang: ông cụ mặc áo gấm màu nâu sẫm, ngồi thẳng lưng, tay đặt trên đầu gối, mặt mày hồng hào của một người đang rất hài lòng với số tiền mình đã bỏ ra. Bên phải ông cụ là Triệu Sĩ Kiệt, ngồi hơi nghiêng người về phía cha, thỉnh thoảng lại liếc ra cửa. Bên trái, Triệu Sĩ Văn ngáp dài hai lần ngay từ lúc chưa khai màn, tay phe phẩy chiếc quạt như người bị bắt tới ngồi cho đủ mặt con cháu. Đứng giám sát ngay ở cửa sảnh, không ngồi, là quản gia Mã Phúc Toàn, lưng thẳng, hai tay chắp sau lưng, xâu chìa khóa kho đeo ở thắt lưng khẽ kêu lên một tiếng nhỏ mỗi khi hắn đổi thế đứng. Triệu phu nhân cáo mệt không xuống: một a hoàn từ hậu viện sang truyền lời, nói phu nhân đau đầu từ buổi chiều, xin phép ông cụ cho vắng mặt buổi tổng duyệt, đêm mai lễ chính bà sẽ ra sảnh. Vĩnh Khang nghe xong chỉ phẩy tay, mắt không rời tấm màn đang căng phía trước.
Đèn điện trong sảnh phụ bị tắt hết ngay từ đầu buổi, theo đúng điều kiện đã ghi trong giao kèo. Mấy bóng đèn trên trần và hai cây đèn đứng ở góc sảnh đều tối om; gia đinh còn lấy vải phủ lên công tắc như sợ ai đó vô ý bật lên giữa buổi. Trong sảnh chỉ còn một nguồn sáng duy nhất: cây đèn dầu lớn của gánh cháy sau tấm màn trắng, ngọn lửa được Tiểu Sơn canh cho đứng thẳng, hắt bóng của con rối và bóng của những người sau màn thành một thế giới riêng ở phía bên kia mặt vải.
Sau màn, mọi thứ diễn ra đúng như trăm đêm diễn trước. Lão Hứa đứng ở vị trí điều rối chính, ba que chính của con rối nữ tướng nằm gọn trong hai bàn tay ông. Trương Quế Phương ngồi bên cánh trái, áo hát đã mặc chỉnh tề dù đây chỉ là buổi dợt, sẵn sàng cất giọng nữ tướng. Vương Nhị Hổ lo trống và phách ở cánh phải, mặt còn hằn vẻ bực bội vì ban chiều bị người nhà họ Triệu điểm danh như phạm nhân, nhưng tay nghề mười năm không cho phép hắn sai một nhịp nào. Tiểu Sơn ngồi ở vị trí giữ đèn ngay sau cây đèn lớn, đồng xu bạc ngậm chặt trong miệng theo luật phường, hai mắt làm hai việc cùng lúc: một việc là canh ngọn lửa, một việc là nhìn ra phía trước màn qua khe vải hẹp ở mép dưới, nơi từ vị trí của hắn có thể thấy được một phần của sảnh và hàng ghế chủ nhà đang ngồi.
Màn mở. Vở Bạch Hạc Nữ Tướng chạy nửa đầu tiên của nó trong một sự bình thường gần như tuyệt đối.
Nữ tướng ra trận, bóng đi đúng bài đến từng cái nghiêng đầu. Đao vung thành vòng, tà áo xòe ra rồi khép lại, bước chân trên màn nhẹ và dứt khoát như có một người thật đang múa sau mặt vải. Tiếng hát của Quế Phương trong trẻo và buồn, tiếng phách của Nhị Hổ đều như đếm. Tiểu Sơn canh đèn mà lòng dần yên xuống theo từng đoạn diễn: không có bóng chậm một nhịp như đêm đầu ở rạp, không có cánh tay tự vung như đêm thứ hai, không có cái quay đầu nhìn thẳng ra khán giả như đêm thứ tư. Chỉ có một vở diễn hay, diễn bởi những người đã diễn nó hàng trăm lần, trong một căn sảnh kín của một nhà giàu. Ở hàng ghế chủ, Triệu Vĩnh Khang gật gù liên tục, có lúc vỗ đùi một cái rõ kêu rồi quay sang nói với Sĩ Kiệt một câu mà Tiểu Sơn nghe được loáng thoáng qua khe màn:
- Tiền bỏ ra đáng từng đồng. Phường chủ này xứng danh. Mai khách khứa được xem tận mắt, họ Triệu ta nở mày nở mặt.
Nhưng Tiểu Sơn không yên được lâu, vì từ vị trí giữ đèn của hắn, người mà hắn nhìn rõ nhất trong cả sảnh không phải ông cụ đang gật gù kia, mà là người đàn ông đứng ở cửa sảnh: quản gia Mã Phúc Toàn.
Từ lúc màn mở tới giờ, Mã Phúc Toàn không rời mắt khỏi tấm màn một khắc nào. Người làm trong dinh đứng giám sát các buổi việc thường hay lơ đãng, khi thì nhìn ra sân, khi thì thì thầm với gia đinh bên cạnh. Còn quản gia thì đứng như đóng đinh vào ngưỡng cửa, mặt hướng thẳng về phía cái bóng nữ tướng đang múa, hai mắt không chớp theo cái cách của người đang sợ rằng chỉ cần mình chớp mắt một cái, thứ trên màn sẽ làm một việc gì đó. Bàn tay phải của hắn, bàn tay cầm xâu chìa khóa kho, không ngừng mân mê từng chiếc chìa khóa một, hết vòng này tới vòng khác, khiến tiếng kim loại va nhau khẽ khàng vang lên không dứt trong những quãng lặng của vở diễn, tới mức Sĩ Kiệt phải quay lại cau mày nhìn hắn một lần. Và có một điều nữa mà chỉ người ngồi ở vị trí của Tiểu Sơn, nhìn từ phía sau màn ra, mới thấy rõ: mỗi lần giọng nữ tướng của Quế Phương cất lên tới những nốt cao nhất của đoạn hát, Mã Phúc Toàn lại lùi nửa bước về phía cửa, lưng gần chạm vào cánh cửa đã khóa trái, như một người đang đứng trước mặt nước dâng mà chân tự tìm đường thoái lui dù đầu hắn vẫn chưa ra lệnh cho chân làm thế.
Có một lúc, giữa đoạn nữ tướng dừng lại trước án thư trong vở để nghe tin dữ từ biên ải, cả sảnh lặng xuống chỉ còn tiếng phách gõ rất khẽ, một gia đinh đứng gần cửa bưng khay nước lên định rót thêm cho hàng ghế chủ. Mã Phúc Toàn giật mình quay phắt lại vì tiếng chân của gia đinh, và trong cái giật mình ấy, xâu chìa khóa trong tay hắn tuột ra, rơi xuống nền gạch đánh keng một tiếng giòn giữa cơn lặng của vở diễn. Hắn cúi xuống nhặt lên vội vã, mặt tái đi trông thấy, rồi lại đứng thẳng dậy tiếp tục nhìn lên màn như chưa có gì xảy ra, chỉ có điều từ lúc ấy bàn tay cầm chìa khóa của hắn nắm chặt tới mức không còn mân mê nữa, mà bấu vào xâu chìa khóa như bấu vào một vật gì để khỏi ngã. Tiểu Sơn nhìn cảnh ấy qua khe màn mà trong lòng dấy lên một ý nghĩ kỳ lạ: người đàn ông này không phải đang giám sát buổi diễn như một quản gia mẫn cán. Hắn đang đứng canh một thứ mà chỉ một mình hắn biết là có thật ở phía bên kia tấm màn, và hắn sợ thứ ấy nhận ra hắn trước khi hắn kịp nhận ra nó.
Ở sau màn, đối lập hẳn với sự căng thẳng ấy của quản gia là sự bình thản tuyệt đối của Lão Hứa. Hai bàn tay ông điều rối không run một sợi gân nào, nhịp que đi đều như nhịp thở của người đang ngủ yên. Tiểu Sơn đã đứng sau màn với sư phụ bảy năm, hắn biết sự bình thản của một nghệ nhân già trước đêm diễn lớn thường kèm theo chút căng thẳng giấu kín: kiểm đi kiểm lại dây tơ, thỉnh thoảng hắng giọng, mắt hay liếc về phía khán giả. Còn sự bình thản của sư phụ hắn tối nay khác hẳn. Đó là bình thản của một người không hề thấp thỏm về điều sắp xảy ra, vì trong lòng ông, điều ấy chắc chắn sẽ xảy ra, chỉ còn chờ đúng khắc của nó. Tiểu Sơn chợt nhớ tới đêm giỗ không tên với bát cơm và chiếc áo lụa trắng, nhớ tới mười hai dấu khoanh đỏ trong cuốn sổ vở, và bàn tay giữ đèn của hắn lạnh đi một chút, dù ngọn lửa chỉ cách mặt hắn chưa đầy một gang tay.
Nửa đầu vở hạ màn để cả gánh nghỉ giải lao trong một tuần trà ngắn. Gia đinh thắp tạm mấy cây đèn phụ ở góc sảnh, ánh sáng vàng nhạt làm tấm màn trắng trở lại thành một tấm vải bình thường. Người làm bưng trà và bánh vào cho hàng ghế chủ. Đúng lúc ấy, Mã Phúc Toàn bước lên một bước, cúi người nói nhỏ với Sĩ Kiệt rằng trong sảnh ngột quá, xin phép ra ngoài hành lang hít khí trời một lát. Sĩ Kiệt cau mày nhưng gật đầu. Quản gia mở khóa cửa sảnh, lách người ra ngoài, và cánh cửa khép lại sau lưng hắn.
Sư phụ gật đầu cho Tiểu Sơn ra hành lang phía sau lấy thêm dầu cho cây đèn lớn, chuẩn bị cho nửa sau của buổi diễn. Tiểu Sơn bưng chiếc bình dầu đi vòng qua lối cửa sau, và khi đi ngang đoạn hành lang tối nối giữa sảnh phụ với dãy bếp, hắn dừng lại. Ở cuối hành lang, nơi chỉ có một vệt sáng yếu hắt ra từ khe cửa bếp, Mã Phúc Toàn đang đứng một mình, quay mặt vào bức tường tối, hai vai hơi rung lên theo một nhịp rất khẽ. Hắn đang hát. Không phải hát thành tiếng cho ai nghe, mà là hát thầm trong cổ họng, từng chữ một, một câu hát của vở Bạch Hạc Nữ Tướng. Nhưng đó không phải câu hát mà Quế Phương vừa hát trong nửa đầu buổi diễn tối nay, cũng không phải câu hát trong bản vở mà Tiểu Sơn đã thuộc lòng suốt bảy năm theo gánh. Đó là một câu hát cũ hơn, một câu mà hắn chỉ từng nhìn thấy một lần duy nhất trong cuốn sổ vở cũ của sư phụ, viết bằng mực đã nhòe và bị một nét gạch chì thẳng thừng gạch bỏ khỏi bản vở từ rất lâu rồi. Câu hát bị gạch bỏ ấy, quản gia của nhà họ Triệu thuộc từng chữ, hát đúng từng nhịp ngắt, bằng cái giọng khàn khàn của một người đàn ông đang đứng một mình trong bóng tối mà tưởng không có ai trên đời nghe thấy mình. Tiểu Sơn bưng bình dầu đứng chết lặng trong hành lang, và hiểu ra một điều làm gáy hắn lạnh toát: câu hát này, trên đời chỉ có một lớp người thuộc được, là những người đã từng ngồi nghe chính cô gái năm xưa hát nó, trước khi nó bị gạch khỏi vở, trước cả khi Tiểu Sơn biết cầm cây đèn giữ lửa.