RỐI DA NGƯỜI Ở BÌNH DAO - Chương 35: Lệnh Của Ông Chủ
Sáng ngày thứ mười bảy của chuyến đi, tức ngày mười tám tháng chín âm lịch, ngày lễ mừng thọ sáu mươi của Triệu Vĩnh Khang, tư dinh họ Triệu thức dậy…
Nội dung chương
Sáng ngày thứ mười bảy của chuyến đi, tức ngày mười tám tháng chín âm lịch, ngày lễ mừng thọ sáu mươi của Triệu Vĩnh Khang, tư dinh họ Triệu thức dậy trong một sự rộn ràng có hai lớp: lớp ngoài là ngày vui lớn nhất của gia tộc trong nhiều năm, còn lớp trong là một bí mật đẫm máu vừa bị bịt kín trong đêm.
Ngoài sân trước, người làm treo nốt những dãy đèn lồng đỏ cuối cùng, lau lại lần chót dãy bàn tiệc dài kê suốt sảnh chính, khiêng vào từng chồng bát đĩa mới và những vò rượu niêm giấy đỏ. Tiếng cười nói, tiếng gọi nhau í ới vang khắp dinh từ lúc trời chưa sáng hẳn. Nhưng bất kỳ người làm nào bước qua khu vực sảnh phụ và dãy bếp cũng tự động hạ giọng xuống, và không một ai nhắc tới buổi tổng duyệt đêm qua bằng lời lẽ rõ ràng. Lệnh bịt miệng được truyền xuống ngay trong đêm, từ chính miệng Triệu Sĩ Kiệt: đêm qua trong dinh không xảy ra chuyện gì ngoài một việc nhỏ, quản gia Mã Phúc Toàn say rượu, trượt chân ngã vào đống chén vỡ trong lúc đi kiểm tra sảnh, bị mảnh sứ cắt một vết ở cổ tay, đã băng bó xong, hết chuyện. Gia đinh nào để lọt ra ngoài nửa chữ khác với lời ấy thì đuổi khỏi dinh ngay trong ngày. Tiểu Sơn nghe một gia đinh trẻ kể lại lời bịa ấy cho người làm bếp nghe trong lúc chờ điểm danh buổi sáng, kể bằng cái giọng thuộc lòng của người đã phải nhắc lại nó nhiều lần trong đầu cho khỏi nói hớ, và hắn hiểu rằng trong ngôi nhà này, sự thật là thứ người ta có thể ra lệnh cho nó biến mất cũng dễ như ra lệnh treo thêm một dãy đèn.
Mã Phúc Toàn bị cấm ra khỏi phòng riêng ở cuối dãy bếp. Cổ tay phải của hắn được băng bằng vải trắng sạch, buộc chặt, và theo lời hai gia đinh gác ở hành lang kể cho nhau nghe, từ lúc tỉnh rượu tới giờ hắn đã ba lần đòi gặp ông chủ để nói một việc. Lần nào hắn cũng đi tới gần cửa thư phòng, đứng lại rất lâu, miệng mấp máy tập nói một câu gì đó mà không sao nói cho trọn, rồi lại quay về phòng, ngồi thẫn thờ nhìn ra cửa sổ, thỉnh thoảng lại đưa bàn tay lành lặn lên ôm lấy cổ tay băng bó như người giữ một vật gì sắp vỡ. Có một lần người làm bưng cơm vào phòng thấy hắn đang nói chuyện một mình với cái bóng của chính mình trên tường, nói bằng giọng năn nỉ như người xin tha một món nợ đã quá hạn. Không ai trong dinh dám hỏi hắn muốn nói việc gì với ông chủ. Tiểu Sơn đi ngang hành lang dãy bếp một lần trong buổi sáng, nghe tiếng hắn trong phòng vọng ra mơ hồ, và bước chân hắn tự chậm lại: hắn nhận ra người đàn ông từng làm cả dinh sợ hãi ấy giờ đang sợ một thứ còn hơn cả cái chết, và thứ ấy đã gọi đúng tên của hắn trong đêm qua, trước mặt cả nhà họ Triệu.
Buổi sáng ấy, Triệu Vĩnh Khang cho gọi Lão Hứa lên thư phòng.
Tiểu Sơn theo hầu sư phụ như mọi lần vào dinh nhà chủ: đứng sau lưng ông, hai tay khoanh trước bụng, mắt nhìn xuống nền gạch. Hắn đã chuẩn bị sẵn trong đầu cho một trận thịnh nộ: chủ nhà gọi phường chủ lên để truy tội chuyện cái bóng chém người giữa buổi tổng duyệt, chuyện quản gia đổ máu trong dinh ngay trước ngày lễ lớn. Nhưng Triệu Vĩnh Khang ngồi sau bàn, mặc áo gấm mới, mặt mày tươi tỉnh như vừa ngủ một giấc ngon nhất trong nhiều năm, và khi Lão Hứa vừa cúi người chào, ông cụ đã phẩy tay cho ngồi, rồi nói một câu làm Tiểu Sơn phải ngẩng mặt lên nhìn vì không tin vào tai mình:
- Đêm qua diễn tốt lắm. Sáu mươi năm xem rối, ta chưa từng thấy một vở nào sống được như thế.
Trong thư phòng chỉ có bốn người: ông cụ, Sĩ Kiệt đứng bên cạnh ghế cha với sắc mặt khó coi rõ rệt, Lão Hứa, và Tiểu Sơn. Vĩnh Khang nói tiếp, chậm rãi, như đang ôn lại một món ngon vừa ăn tối qua: cái bóng bước ra khỏi màn, đường đao ấy, cả tỉnh Sơn Tây này gom hết các gánh rối lại cũng không gánh nào làm nổi. Ông cụ không trách một lời nào về chuyện quản gia bị thương, không hỏi một câu nào về việc vì sao con rối lại chém được người, như thể trong đầu ông cụ, máu đổ ra trong buổi tổng duyệt chỉ là một thứ gia vị làm cho vở diễn thêm phần thật. Rồi ông cụ ra hiệu cho viên quản sự phòng thu chi đang chờ ở cửa bưng vào một khay nhỏ: trên khay là năm mươi đồng đại dương xếp ngay ngắn, tiền thưởng thêm ngoài giao kèo, trao tận tay Lão Hứa ngay tại thư phòng, trước mặt con trai trưởng của ông cụ. Sĩ Kiệt nhìn khay tiền, môi mím lại, nhưng không dám nói một chữ trái ý cha.
- Đêm nay diễn trọn vở cho ta, ông cụ phán, giọng sang sảng hẳn lên. Diễn cho thật như đêm qua. Khách của ta hơn năm mươi người, toàn những kẻ có mắt trong cả tỉnh này. Ta cấm gánh được giữ lại bất cứ ngón nghề nào. Đêm qua thế nào, đêm nay phải hơn thế. Làm được, nhà họ Triệu còn thưởng nữa. Làm nhạt đi, đừng trách ta.
Lão Hứa hai tay nhận khay tiền, cúi đầu rất thấp, đáp một câu ngắn gọn và bình thản như đáp một lời dặn về việc dựng màn: phường xin làm theo đúng lời ông chủ. Tiểu Sơn đứng sau lưng sư phụ, nhìn khay tiền thưởng sáng loáng và nghe tiếng phán của ông cụ mà trong người lạnh dần đi từng đốt xương sống. Hắn đã ở trong ngôi dinh này đủ lâu, đã ghép đủ nhiều mảnh rời rạc trong mười mấy ngày qua, để hiểu ra một sự thật lạnh lùng mà không ai trong thư phòng này nói thành lời: người đàn ông đang ngồi sau bàn kia, kẻ thù của sư phụ hắn theo như mọi mảnh ghép trong mười mấy ngày qua đang chỉ về, không những không hề sợ thứ đang chờ mình trong đêm nay, mà còn đang tự tay mở toang cửa đón nó vào, bằng tiền thưởng, bằng mệnh lệnh, bằng sự kiêu ngạo và mê muội của một kẻ sáu mươi năm nay quen tin rằng trên đời không có thứ gì mình bỏ tiền ra mà không mua được, kể cả một cái bóng biết chém người.
Ra khỏi thư phòng, Sĩ Kiệt đi theo hai thầy trò ra tới hành lang, hạ giọng dặn thêm một câu chỉ đủ cho Lão Hứa nghe, rằng niêm phong trên hòm rối sẽ được mở vào buổi trưa trước mặt hắn, con rối được trả lại cho gánh để chuẩn bị đêm diễn, nhưng từ giờ tới lúc khai tiệc, người của gánh đi đâu làm gì đều có gia đinh theo mắt, và hắn mong phường chủ hiểu rõ đêm nay mà có thêm một giọt máu nào nữa thì không còn ai trong dinh này cứu nổi gánh. Lão Hứa chỉ gật đầu, không đáp.
Buổi trưa, trước mặt Sĩ Kiệt và hai gia đinh, lớp giấy niêm phong đỏ trên nắp hòm rối trong kho của dinh được xé bỏ, hòm rối được khiêng về phòng chuẩn bị của gánh ở dãy nhà ngang. Nhưng phòng chuẩn bị ấy từ trưa hôm đó không còn là phòng của gánh nữa: hai gia đinh đứng canh ngay ngoài cửa, vào ra đều phải báo, và cả bốn người của gánh bị điểm danh đủ ba lần trong một buổi chiều, sáng một lần, trưa một lần, xế chiều một lần, gọi tên từng người như điểm danh phạm nhân trong trại giam. Vương Nhị Hổ tức tới mức mặt đỏ gay, mấy lần nắm chặt tay định nói, đều bị Quế Phương kéo áo giữ lại. Còn Lão Hứa thì bình thản tới mức kỳ lạ. Ông mở hòm, nhấc con rối nữ tướng lên giá, và kiểm tra nó như một người thợ kiểm đồ nghề trước một ngày công bình thường: từng khớp một trong mười một khớp tre được ông xoay thử bằng tay, từng que điều khiển trong ba que chính được ông nâng lên đặt xuống, mặt rối được ông soi dưới ánh sáng cửa sổ một lúc lâu. Đến phần dây tơ tằm nhuộm nước gừng buộc bốn chi, ông kiểm từng sợi một, chậm rãi, ngón tay vuốt dọc theo sợi tơ như vuốt một sợi tóc. Tiểu Sơn đứng ngay bên cạnh, nhìn rõ sợi tơ ở cổ tay phải của con rối vẫn là đoạn tơ cũ đã mục, sợi xơ và ngả màu mà chính tay sư phụ đã thay vào buổi sáng hôm tổng duyệt và chính miệng hắn đã nhắc mà sư phụ không chịu đổi. Ngón tay của Lão Hứa dừng lại trên đoạn tơ mục ấy lâu hơn trên mọi sợi khác một chút. Rồi ông để nguyên nó như cũ, buộc lại nút thắt, và chuyển sang kiểm tra cây đèn dầu lớn, lau bấc, châm thêm dầu, như thể trên đời này không hề có một đoạn tơ nào đáng để ông bận tâm. Tiểu Sơn nuốt nước bọt, và lần đầu tiên hắn không dám chắc cảm giác của mình là sợ con rối, hay sợ chính sự bình thản của người đã nuôi nó mười hai năm.
Chiều xuống dần, sảnh chính của dinh bắt đầu lên đèn, tiếng nhạc mừng thọ thử đàn thử trống vọng sang tận dãy nhà ngang. Lão Hứa giao việc cuối cùng cho từng người, dặn Quế Phương nghỉ giọng một khắc trước giờ diễn, dặn Nhị Hổ kiểm lại trống phách, rồi xách cây đèn dầu lớn đi về phía nhà ngang cùng Tiểu Sơn để lấy thêm dầu dự trữ. Trên đoạn hành lang vắng dẫn về dãy nhà ngang, khi xung quanh không còn gia đinh nào trong tầm nghe, Lão Hứa bỗng dừng bước, quay sang nhìn đệ tử út của mình, và nói nhỏ, chậm rãi, đủ cho một mình hắn nghe:
- Tối nay, dù thấy gì, cũng không được để đèn tắt. Đèn tắt là cha con ta mất nhau.