RỐI DA NGƯỜI Ở BÌNH DAO - Chương 42: Vở Diễn Sống Động Khác Thường
Từ vị trí giữ đèn sau tấm màn, Lý Tiểu Sơn nhìn đêm diễn cuối cùng của đời mình mở ra bằng một cái bóng mà chính hắn, người đã giữ đèn cho vở này suốt…
Nội dung chương
Từ vị trí giữ đèn sau tấm màn, Lý Tiểu Sơn nhìn đêm diễn cuối cùng của đời mình mở ra bằng một cái bóng mà chính hắn, người đã giữ đèn cho vở này suốt bảy năm, cũng chưa từng thấy bao giờ.
Nữ tướng hiện lên màn lớn hơn, rõ hơn và sống hơn mọi đêm trước. Mũ tướng, dải áo, đường nét của khuôn mặt vẽ bằng chu sa, tất cả đều nét như được ai đó vừa vẽ lại trong đêm. Khi tiếng phách đầu tiên nổi lên và Trương Quế Phương cất giọng hát mở màn từ góc trái sau màn, cái bóng không chờ que dẫn như lệ thường. Nó bước ra đúng vào nhịp hát, vai hơi nghiêng, đầu ngẩng lên nhìn ra phía sảnh như một vị tướng thật vừa bước ra khỏi trướng, đứng trước ba quân mà nhìn khắp một lượt trước khi ra lệnh.
Tiểu Sơn nuốt nước bọt quanh đồng xu bạc trong miệng. Tay hắn đặt trên thân cây đèn dầu lớn, và hắn cảm nhận được một điều mà bảy năm giữ đèn chưa từng cho hắn cảm nhận rõ đến thế: ngọn lửa đêm nay không cháy như lửa của những đêm khác. Nó đứng thẳng, sáng và yên, nhưng quầng sáng nó hắt qua tấm màn thì rộng ra một cách lạ lùng, rộng hơn hẳn cái quầng sáng mà một cây đèn dầu cỡ này có thể hắt được, như thể có một thứ gì ở phía trước màn đang tự mình gọi ánh sáng về phía nó, kéo vùng sáng lan ra từng chút theo tiếng hát.
Ở sau màn, Lão Hứa ngồi vào vị trí điều rối.
Suốt bảy năm, Tiểu Sơn đã thuộc từng cử động của sư phụ khi điều con rối nữ tướng: vai ông hơi nhô lên theo từng đường đao, cổ tay xoay rất nhỏ, ba que chính đi trong tay ông như ba ngón tay phụ mọc thêm ra từ bàn tay người thợ già. Đêm nay thì khác. Ông ngồi yên hơn mọi đêm. Hai bàn tay ông đặt nhẹ lên các que, nhẹ tới mức nhìn qua tưởng như ông chỉ đang đỡ một thứ tự chuyển động lấy, thỉnh thoảng mới chạm vào đầu que như người giữ cương một con ngựa đã thuộc đường, biết trước cả chỗ rẽ của chính nó. Có những đường gươm trong vở mà Tiểu Sơn biết rõ độ khó của chúng, những đường mà ngày tập vở, sư phụ phải dừng lại sửa cho hắn xem từng chút một, và đêm nay cái bóng đi qua những đường ấy nhanh, mềm và liền mạch như nước chảy, không một chỗ khựng, không một chỗ thừa.
Đẹp nhất, và cũng đáng sợ nhất, là những đường gươm ấy đầy sát khí thật.
Ở rạp Khánh Phong, qua sáu đêm diễn, cái bóng nữ tướng múa gươm là để cho người ta xem. Đêm nay, trong sảnh tiệc của tư dinh họ Triệu, nó múa gươm như để giết một ai đó cụ thể đang ngồi ở phía trước. Mỗi lần thanh đao tre trong tay rối vung lên, cái bóng của lưỡi đao lướt qua tấm màn theo một đường dài hơn lưỡi đao thật một đoạn, và Tiểu Sơn ngồi sau màn, nhìn từ phía trong ra, thấy rõ phần lưỡi bóng thừa ra ấy mỗi lần đi tới gần mép dưới của màn đều hơi hướng xuống, về phía dãy ghế khách đầu tiên, về phía ghế chủ tọa ở chính giữa, như một cái liếc mắt không giấu được của người cầm đao.
Hắn bất giác áp chặt hai tay vào thân đèn.
- Giữ đèn cho sáng. Hắn nhắc lại trong đầu. Không rời vị trí. Không đáp lời ai.
Phía trước màn, quan khách vỗ tay không ngớt.
Hắn nghe tiếng vỗ tay qua lớp vải màn như nghe mưa rào đập lên mái ngói. Hắn nghe tiếng chén rượu đặt xuống bàn, tiếng cười lớn của những người đàn ông đã uống tới chén thứ ba, tiếng ai đó ở dãy ghế đầu khen to rằng diễn ở rạp hoang làm sao bằng diễn trong dinh, rằng cái bóng này phải xem ở khoảng gần thế này mới thấy hết cái thần của nó. Và cao hơn tất cả, át cả tiếng vỗ tay mỗi lần vang lên, là giọng cười của Triệu Vĩnh Khang ở ghế chủ tọa. Ông chủ nhà họ Triệu cười lớn, vỗ đùi, và ở một đoạn nữ tướng tung mình qua cầu trong vở, lão đứng cả dậy, chén rượu trong tay sóng ra ngoài một nửa mà không hay, miệng khen không ngớt lời.
- Như người thật. Lão nói to cho cả sảnh nghe. Ba trăm đồng bỏ ra, đáng từng đồng một. Phường chủ, đêm nay diễn cho trọn, đừng giữ lại ngón nào hết.
Sau màn, không ai đáp lời lão. Quế Phương chỉ hát tiếp, giọng bà đêm nay cao và trong hơn mọi đêm, và Tiểu Sơn để ý một điều làm hắn lạnh cả sống lưng: có những quãng, giọng hát của Quế Phương vừa dứt một chữ thì từ phía tấm màn, rất khẽ, có một âm vọng lại đi theo sau chữ ấy đúng một nhịp, mảnh và lạnh, như có một người thứ hai đang hát nối vào cùng một câu hát bằng một giọng trẻ hơn rất nhiều. Quế Phương cũng nghe thấy. Hắn biết vì ở một quãng nghỉ giữa hai câu, bà quay đầu rất nhanh về phía tấm màn, mắt mở lớn, rồi lập tức quay lại, hát tiếp không sai một chữ. Người của gánh ở sau màn đêm nay đều nghe thấy những điều không nên nghe, và đều làm đúng một việc giống nhau: không nói ra.
Tiểu Sơn cúi xuống kiểm tra dầu trong bầu đèn bằng mắt, một thói quen giữ đèn đã ăn vào tay. Dầu còn đầy. Khay dầu dự trữ đặt bên tay phải hắn, đúng chỗ sư phụ đã dặn. Hắn ngẩng lên và bắt gặp ánh mắt của sư phụ.
Lão Hứa đang nhìn hắn.
Trong bảy năm theo gánh, số lần sư phụ nhìn người giữ đèn giữa lúc đang diễn chỉ đếm được trên đầu ngón tay, vì mắt người điều rối phải ở trên con rối, không ở đâu khác. Đêm nay ông nhìn hắn chừng hai nhịp thở, một cái nhìn rất yên, không có lo lắng, không có dặn dò, chỉ có ánh mắt của người lớn nhìn đứa trẻ mình nuôi lần cuối trước một chuyến đi xa mà mình không nói trước ngày về. Rồi ông quay lại với con rối, nhẹ nhàng như chưa từng rời mắt khỏi nó.
Đúng lúc ấy, Tiểu Sơn nghe thấy có người gọi tên mình.
Giọng gọi vang lên từ phía khán giả, ngay sau lớp màn vải, rõ ràng tới mức hắn phân biệt được từng chữ: một giọng đàn bà trẻ, không lớn, không cao, gọi hai chữ Tiểu Sơn như gọi một người quen trong nhà, gọi từ một khoảng cách rất gần, gần như người gọi đang đứng ngay phía trước tấm màn, cúi xuống ngang tầm với chỗ hắn ngồi.
Hắn cứng người lại.
Cả sảnh phía trước toàn khách nam. Hàng ghế đầu là quan lại và phú thương. Triệu phu nhân ngồi ở dãy trên cùng với các bà khách, cách tấm màn cả một sảnh dài, và giọng gọi này không phải giọng của một bà khách năm mươi tuổi sau ba chén rượu. Nó trẻ. Nó gần. Và nó biết đúng tên hắn.
Đồng xu bạc trong miệng hắn bỗng lạnh buốt như một miếng băng. Hắn cắn chặt răng quanh đồng xu, chặt tới mức hai hàm ê đi, và không đáp. Hắn nhớ lời dặn của sư phụ đã lặp lại hai lần trong phòng chuẩn bị, lần thứ hai bắt hắn nhắc thành tiếng cho tới khi thuộc: ngậm chặt đồng xu bạc, không được đáp lời bất kỳ ai từ phía khán giả gọi đúng tên mình trong lúc vở đang diễn. Hắn nhớ cả luật phường đã học từ ngày đầu giữ đèn cho vở nữ tướng: đồng xu bạc ngậm trong miệng là để quỷ rối không mượn được đường tiếng nói mà cắn ngược vào cuống họng người giữ đèn. Đêm nay, lần đầu tiên trong bảy năm, hắn hiểu luật ấy không phải lời dọa của người già dành cho học trò nhỏ. Có một thứ ở phía trước tấm màn vừa thử mượn tiếng nói của hắn, và chỉ nhờ một đồng xu bạc lạnh buốt giữa hai hàm răng mà nó không mượn được.
Giọng gọi không vang lên lần thứ hai.
Tiểu Sơn liếc sang phía sư phụ, và thấy ông đã nhìn mình từ lúc nào. Lão Hứa không nói gì, chỉ gật đầu một cái rất khẽ, khẽ tới mức gần như không thấy, như người gật cho một việc đã làm đúng mà không cần khen. Rồi ông quay lại với con rối.
Tiếng hát của Quế Phương phủ lên khoảng lặng ấy như một lớp vải phủ lên miệng giếng. Vở diễn đi tiếp. Nữ tướng thắng trận đầu, lui về trướng, vấn lại tóc trước gương đồng trong vở, rồi ra trận lần thứ hai. Quan khách phía trước lại vỗ tay, lại cười, lại rót rượu. Triệu Vĩnh Khang ở ghế chủ tọa đã ngồi xuống, mặt đỏ bừng, tay phe phẩy chiếc quạt xếp dù trời thu đêm không nóng, miệng vẫn khen phường chủ xứng danh đệ nhất Sơn Tây. Không một ai trong hơn năm mươi con người ấy biết rằng sau tấm màn, đứa trẻ giữ đèn vừa suýt nữa đánh mất tiếng nói của mình vào một giọng gọi không có người.
Sang hồi hai của vở, khi nữ tướng đổi thế đứng để chuẩn bị cho đoạn phi thân qua cầu nổi tiếng nhất của tích, Tiểu Sơn làm một việc mà người giữ đèn không nên làm giữa vở: hắn liếc xuống con rối thật ở phía trong màn, thay vì nhìn cái bóng của nó ở phía ngoài.
Hắn nhìn xuống cổ tay phải của con rối.
Đoạn tơ tằm ở đó là đoạn tơ cũ đã mục mà sư phụ hắn cố ý giữ nguyên từ sáng ngày tổng duyệt, qua buổi kiểm tra cuối cùng trong phòng chuẩn bị tối nay, không thay, dù hắn đã nhắc một lần và đã nhìn thấy sư phụ vuốt nhẹ lên nó như vuốt một vết sẹo cũ. Sợi tơ ấy bây giờ không còn nguyên như lúc mở màn nữa. Dưới sức kéo của những đường gươm nhanh và mạnh chưa từng thấy trong đêm nay, đoạn tơ mục đã xơ ra thêm một nửa. Từng sợi tơ nhỏ bung ra khỏi thân sợi như tóc người bị mục, và phần còn giữ được cánh tay phải của con rối với que điều khiển chỉ còn là vài sợi mỏng manh cuối cùng, căng ra, rung lên theo từng nhịp que, sẵn sàng đứt ở bất kỳ đường đao nào tiếp theo.
Tiểu Sơn ngẩng lên rất nhanh. Tay hắn vẫn đặt trên thân đèn, đèn vẫn sáng, và trước tấm màn, cái bóng nữ tướng vẫn đang đi những đường gươm đẹp nhất mà trấn Bình Dao từng được xem, không hề biết, hoặc biết rõ hơn ai hết, rằng một trong hai cánh tay của nó chỉ còn treo vào que của người điều khiển bằng vài sợi tơ mục cuối cùng.