TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 12: Bà Nhài Hấp Hối

Ngày hai mươi lăm tháng Chạp, trời rét đậm hơn hôm trước. Gió từ mặt sông Cầu thổi qua bãi, luồn vào các ngõ nhỏ của làng An Bài mang theo hơi nước lạnh…

Nội dung chương

Ngày hai mươi lăm tháng Chạp, trời rét đậm hơn hôm trước. Gió từ mặt sông Cầu thổi qua bãi, luồn vào các ngõ nhỏ của làng An Bài mang theo hơi nước lạnh buốt. Ông Lực dậy sớm, quét sân nhà mình, rồi qua đình xem nồi bánh còn lại trước khi cùng ban hội đi thăm các gia đình như lịch đã định. Ở đình, cụ Thiệm đang kiểm lại sổ kho với bà Mận, Hằng đã có mặt với cuốn sổ hội trên tay. Mọi việc của đình hôm nay được giao lại cho nhóm trực ban ngày, vì từ giữa buổi sáng, ông Lực sẽ theo bà Vui tới nhà bà Đỗ Thị Nhài theo lời mời của gia đình bà cụ.

Người nhà bà Nhài tới trạm y tế từ sớm tinh mơ. Con trai cả của bà cụ nói với bà Vui rằng đêm qua bà cụ thở ngắt quãng nhiều lần, có lúc ngừng một hồi dài khiến cả nhà tưởng bà đã đi, rồi lại thoi thóp trở lại. Người nhà đã chuẩn bị sẵn hậu sự từ mấy hôm trước: áo quan đặt ở gian giữa phủ vải điều, hương đèn sẵn sàng, con cháu ở xa cũng đã được báo tin để kịp về. Họ mời bà Vui tới nhà lần cuối, không phải để chữa trị thêm, mà để bà xác nhận cho gia đình yên lòng về giờ giấc và cách chăm sóc trong những giờ còn lại. Bà Vui nghe xong gật đầu, xách túi đồ nghề, gọi ông Lực đi cùng với tư cách người của ban hội, để gia đình có thêm một người làng chứng kiến và để ban hội nắm được tình hình mà lo việc thăm hỏi.

Nhà bà Nhài nằm ở xóm trong, cuối một ngõ đất nhỏ, mái ngói đã cũ, sân gạch phủ rêu ở góc giếng. Ông Lực bước vào sân mà nghe rõ sự yên lặng khác thường: không tiếng gà, không tiếng trẻ con, chỉ có tiếng ho khẽ của người nhà và mùi thuốc bắc, mùi dầu gió thoảng trong gian buồng. Bà Nhài nằm trên giường tre ở gian trong, người gầy chỉ còn da bọc xương, tóc bạc thưa buộc gọn sau đầu, hai tay đặt ngay ngắn trên chăn mỏng. Bà đã tám mươi tám tuổi, bệnh nặng kéo dài nhiều tháng, từ đầu tháng Chạp tới nay gần như không ăn được gì, chỉ thỉnh thoảng nhấp một thìa nước cháo loãng do con dâu bón.

Bà Vui ngồi xuống mép giường, bắt mạch, nghe nhịp thở, xem sắc mặt bà cụ một lúc lâu. Ông Lực đứng ở cuối giường cùng con trai cả của bà cụ, không nói một lời. Hơi thở của bà Nhài lúc ấy đúng như người nhà kể: thở vào một hơi ngắn, ngừng một hồi, rồi lại thở ra khẽ khẽ như gió qua khe cửa. Có đợt ngừng dài tới mức ông Lực phải nín thở theo, mắt nhìn vào ngực bà cụ chờ một cử động rất nhẹ. Bà Vui đặt ống nghe xuống, gấp túi đồ nghề lại, rồi nói thẳng với gia đình bằng giọng chậm và rõ, không vòng vo và cũng không gieo hy vọng hão.

Bà nói bà cụ đã vào giai đoạn cuối, hơi thở ngắt quãng như thế là dấu hiệu thân thể đã kiệt. Theo kinh nghiệm theo dõi ca này từ nhiều tuần nay và theo sổ của trạm, bà cụ khó qua được một hai đêm nữa. Đêm nay hoặc đêm mai, gia đình phải có người thức canh liên tục bên giường, không được để bà cụ nằm một mình lúc nào. Bà dặn cách lau người bằng nước ấm, cách thấm môi bằng bông ướt, cách kê gối cho bà cụ dễ thở hơn trong những giờ cuối, và dặn khi bà cụ tắt thở thì cử người báo ngay cho trạm và cho ban hội. Bà sẽ tới ghi nhận giờ chết và nguyên nhân theo đúng thủ tục như mọi ca bệnh già trong làng.

Con trai cả của bà Nhài nghe xong, mắt đỏ hoe, cúi đầu cảm ơn bà Vui. Con dâu của bà cụ ngồi bên giường nắm tay mẹ chồng, khẽ gọi mẹ mấy lần nhưng bà Nhài không đáp, chỉ có mí mắt rung nhẹ một cái rồi yên. Người nhà kể với ông Lực rằng từ hôm qua bà cụ đã không còn nhận ra ai, thỉnh thoảng mở mắt nhìn lên trần nhà một lúc rồi lại nhắm, miệng mấp máy không thành tiếng. Họ đã chia nhau lịch canh: con trai canh đầu đêm, con dâu canh giữa đêm, cháu nội canh gần sáng, không lúc nào giường bà cụ vắng người. Mọi thứ cho hậu sự đều đã sẵn, chỉ còn chờ giờ của bà cụ mà thôi.

Ông Lực đi một vòng quanh nhà, xem gian giữa nơi đặt áo quan, gật đầu với cách chuẩn bị chu đáo và lặng lẽ của gia đình. Ông nói với con trai cả rằng ban hội đã ghi nhà bà Nhài vào danh sách thăm hỏi đầu tiên, bánh chưng của đình đã mang tới từ chiều qua. Những ngày tới ban hội sẽ cử người ghé mỗi ngày, và khi việc không may xảy ra, ban hội và đội phu đòn sẽ có mặt để giúp gia đình lo tang lễ theo lệ làng. Ông nói những lời ấy bằng giọng của một người đã đi qua nhiều đám tang trong làng, không hứa hẹn điều gì quá phận, chỉ hứa phần việc của làng thì làng sẽ không thiếu.

Trước khi rời nhà bà Nhài, bà Vui còn mở cuốn sổ theo dõi của trạm ngay tại bàn thờ gian giữa cho ông Lực và con trai cả của bà cụ cùng xem. Trang sổ của ca này ghi dày đặc: ngày bắt đầu theo dõi, từng đợt thăm khám trong tháng Chạp, nhịp thở và mạch của bà cụ xấu dần theo từng tuần, và dòng tiên lượng gần nhất ghi đúng hai chữ tắt thở kèm theo khoảng đếm bằng đêm. Bà Vui chỉ vào từng dòng, nói rành rọt rằng mọi điều bà vừa nói với gia đình đều có chữ trong sổ này từ trước, không phải lời đoán miệng trong lúc thăm bệnh. Con trai cả của bà cụ xem sổ xong, gật đầu lia lịa, nói gia đình hoàn toàn yên tâm về phần y tế, chỉ xin trạm và ban hội ở bên gia đình trong những giờ cuối cùng này.

Bà Vui gấp sổ lại, cho vào túi, rồi quay vào buồng dặn thêm người con dâu một lần nữa về cách canh chừng hơi thở. Bà nói khi hơi thở của bà cụ thưa tới mức đếm được từng quãng ngừng dài, gia đình cứ bình tĩnh, đó là diễn biến thường thấy ở người bệnh già trong đêm cuối, không phải dấu hiệu gì bất thường cần hoảng hốt. Người con dâu nghe, nước mắt chảy mà vẫn gật đầu, tay vẫn nắm chặt bàn tay gầy guộc của mẹ chồng không rời. Ông Lực đứng ở cửa buồng nhìn cảnh ấy, trong lòng trào lên một nỗi thương khó tả cho những gia đình phải đi qua đêm canh cuối cùng như thế này, một đêm mà ai trong làng rồi cũng sẽ có lần phải thức.

Trên đường về đình, bà Vui đi chậm lại và nói riêng với ông Lực một điều mà ông ghi nhớ rất kỹ. Bà nói ca của bà Nhài là ca rõ ràng nhất trong bốn ca hấp hối của làng: bệnh già, sức kiệt. Tiên lượng tắt thở trong một hai đêm tới là điều y tế có thể nói chắc trên sổ sách, không cần tới bất kỳ chuyện lạ nào để giải thích. Ba ca còn lại, ông Thụ, bà Sen và ông Lựu, cũng đều nằm trong cùng một tình trạng theo dõi như vậy, chỉ khác nhau ở chỗ ai tới trước ai tới sau. Bà dặn ông Lực, với tư cách người của ban hội, phải giữ cho dân làng hiểu rõ điều ấy: người già bệnh nặng lâu ngày thì ra đi, đó là việc của tuổi tác và bệnh tật. Ban hội lo phần lễ nghi và thăm hỏi, trạm lo phần ghi nhận, không ai được đem chuyện này ra bàn tán thành những lời đồn làm các gia đình thêm khổ.

Ông Lực gật đầu. Ông hiểu ý bà Vui, và ông cũng hiểu vì sao bà nói điều ấy vào lúc này. Từ đêm ông Táo tới nay, trong làng đã có vài lời xì xào rất khẽ về con mèo trên mái đình, về đốm đỏ giữa trán nó, những lời chưa thành hình và chưa ai dám nói to. Ông là người đã tận mắt thấy mèo ăn tro nhang trong hậu cung đêm hai mươi hai, ông mang trong lòng một mối nghi riêng chưa nói hết với ai, nhưng trước dữ kiện rõ ràng của sổ y tế hôm nay. Ông tự dặn mình phải phân biệt cho rạch ròi: bà Nhài sắp ra đi vì bà đã hấp hối từ lâu và được tiên lượng hẳn hoi trước mặt gia đình, trước mặt ông, trong một buổi thăm bệnh có ghi chép đầy đủ.

Về tới đình, Hằng ghi vào sổ hội một mục mới của ngày hai mươi lăm tháng Chạp: bà Vui đã tới nhà bà Nhài lần thăm cuối. Xác nhận bà cụ thở ngắt quãng, khó qua được một hai đêm nữa, gia đình đã chuẩn bị sẵn hậu sự và chia lịch canh bên giường. Cụ Thiệm đọc mục ấy, thở dài, dặn ban hội từ đêm nay phải để ý ngõ xóm trong, nhà nào có đèn sáng suốt đêm thì người trực đình cũng ghi nhớ, để khi gia đình bà Nhài báo tin thì làng tới kịp. Ông Lực nhận phần để ý ấy vào lịch canh của mình.

Đêm hai mươi lăm tháng Chạp, ông Lực trực ở nhà ngang đình tới khuya. Từ sân đình nhìn về phía xóm trong, ông thấy một vệt đèn dầu vàng mờ hắt ra từ ngõ nhà bà Nhài, cháy suốt không tắt. Ông ngồi yên nhìn vệt đèn ấy rất lâu, nghe tiếng gió lùa qua mái ngói và tiếng sông Cầu vỗ bờ xa xa. Trong sổ trực, ông ghi ngắn gọn: nhà bà Nhài đèn canh sáng suốt đêm, bà cụ vẫn còn thoi thóp theo lời người nhà ghé đình báo lại lúc đầu giờ tối, mọi việc ở đình yên. Trang sổ khép lại, mà vệt đèn ở xóm trong vẫn cháy, như một con mắt nhỏ của làng thức cùng gia đình bà cụ trong đêm áp chót của một đời người.

Chương khác

Xem thêm