TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 9: Đêm Ông Táo Đốm Đỏ Hé Sáng

Đêm hai mươi ba tháng Chạp là đêm đưa ông Táo về trời. Từ chập tối, khắp làng An Bài nhà nào cũng thắp nhang, đốt vàng mã, khói hương bay lên trên những…

Nội dung chương

Đêm hai mươi ba tháng Chạp là đêm đưa ông Táo về trời. Từ chập tối, khắp làng An Bài nhà nào cũng thắp nhang, đốt vàng mã, khói hương bay lên trên những mái nhà thấp trong sương lạnh. Ở đình, lễ cúng ông Táo và lễ cuối năm được gộp làm một buổi lễ trang trọng. Ban tế có mặt đông đủ, dân làng tới thắp nhang từ sớm, sân đình đông người hơn mọi ngày trong tháng Chạp. Khói nhang trong đình vì thế dày đặc hơn hẳn thường lệ, nhất là ở hậu cung, nơi nhang thắp liên tục từ chiều không lúc nào tắt.

Ông Lực có mặt ở đình từ đầu buổi lễ. Việc của đội phu đòn hôm ấy nhẹ, chủ yếu phụ ban tế sắp xếp sân bãi, kê bàn ghế cho dân làng ngồi chờ lễ và giữ trật tự ở cổng đình. Ông đứng phần lớn thời gian ở sân trước, nhìn dòng người ra vào, nghe tiếng khấn nhỏ và tiếng chuông mõ từ hậu cung vọng ra. Trời tối dần, đèn dầu và đèn điện trong đình cùng thắp sáng, khói nhang quyện với sương đêm thành một lớp mờ phủ lên sân.

Con mèo trắng hôm ấy cũng ở trên mái như thường lệ. Từ sân nhìn lên, ông Lực thấy nó ngồi ở góc đao, không nằm cuộn như ban ngày mà ngồi thẳng, quay mặt về phía sân đình đông người. Lông trắng của nó nổi lên trong ánh đèn hắt lên từ sân, đốm đỏ giữa trán nhìn từ xa chỉ là một chấm sẫm. Nó ngồi yên rất lâu, như đang nhìn xuống buổi lễ của làng, không hề tỏ ra sợ tiếng người hay mùi khói.

Trước buổi lễ, ban hội dành cả buổi chiều để chuẩn bị. Sân đình được quét lại, bàn ghế mượn từ các nhà trong làng được kê thành hàng ở nhà ngang và ngoài hiên. Chị Hảo lo phần chè nước và mâm lễ phụ, Hằng kiểm danh sách các dòng họ đăng ký thắp nhang buổi tối, còn cụ Thiệm tự tay lau lại toàn bộ đồ tế khí ở hậu cung. Ông Lực phụ kê lại chiếc bàn dài ở sân trước, nơi dân làng sẽ xếp hàng chờ vào thắp nhang. Ông làm việc chậm rãi, thỉnh thoảng ngẩng lên nhìn trời: mây thấp, gió nhẹ, sương xuống sớm, một đêm cuối năm điển hình ở làng quê ven sông.

Khi lễ bắt đầu, tiếng mõ của cụ Thiệm vang lên đều đặn từ hậu cung. Dân làng vào thắp nhang theo từng đợt, mỗi đợt vài người, khấn nhỏ rồi lùi ra, nhường chỗ cho đợt sau. Nhiều người mang theo trẻ nhỏ, nhiều cụ già chống gậy tới đình lần cuối trong năm. Ông Lực đứng ở bậc thềm, nhắc mọi người đi chậm vì nền gạch có sương trơn, và đỡ tay cho hai cụ già bước lên bậc cao. Trong dòng người ấy, ông thấy cả những người nhà của bốn người già yếu trong làng tới thắp nhang cầu an. Họ thắp nhang lâu hơn người khác, khấn cũng lâu hơn, rồi lặng lẽ ra về trong bóng tối đầu ngõ. Ông nhìn theo họ, lòng nặng xuống, nhưng việc ở đình không cho phép ông đứng lâu ở một ý nghĩ.

Khói nhang dày dần theo từng đợt người vào lễ. Từ sân nhìn vào hậu cung qua cửa mở, chỉ thấy ánh đèn dầu vàng mờ sau lớp khói trắng xám cuộn chậm. Mùi trầm, mùi bồ kết từ bếp nhà ngang và mùi sương lạnh ngoài sân trộn vào nhau. Hằng đứng ghi sổ ở bàn nhỏ gần cửa, thỉnh thoảng phải đưa tay dụi mắt vì khói tạt ra. Cô ghi số lượt người tới lễ, ghi các mâm lễ của từng dòng họ, và ghi cả giờ bắt đầu và giờ kết thúc từng phần lễ theo lời cụ Thiệm đọc từ trong hậu cung vọng ra.

Buổi lễ kéo dài tới gần nửa đêm. Dân làng thắp nhang xong lần lượt ra về, sân đình thưa dần. Ban tế ở lại dọn dẹp hậu cung, kiểm lại đồ lễ và chuẩn bị khóa đình. Cụ Thiệm là người ở lại sau cùng trong hậu cung, tự tay sắp lại bát hương, chân đèn và mâm lễ sau một buổi tối nhiều nhang khói. Ông Lực lúc ấy đang ở nhà ngang cùng Hằng chốt sổ buổi lễ, không có mặt ở hậu cung vào giây phút quan trọng nhất của đêm ấy. Điều ông biết về giây phút ấy là do sau này ông suy ra từ những gì cụ Thiệm không nói, và từ sự thay đổi rất nhỏ trong cách cụ nhìn lên mái đình từ đêm hôm đó trở đi. Ngay trong đêm hai mươi ba, không một ai kể cho ông nghe chuyện gì đã xảy ra trong làn khói ở hậu cung.

Trong hậu cung lúc ấy, khói nhang dày tới mức ánh đèn dầu cũng mờ đi. Cụ Thiệm lau xong chiếc chân đèn cuối cùng, đứng dậy, ngẩng đầu nhìn qua làn khói ra phía cửa sổ nhỏ thông lên mái sau. Qua ô cửa ấy, cụ thấy con mèo đang ngồi trên mái, ngay giữa làn khói nhang từ hậu cung bay lên và quẩn quanh góc đao. Và cụ thấy một điều chưa từng thấy trong chín năm giữ đình: đốm đỏ giữa trán con mèo phát ra một quầng sáng vàng rất mờ.

Quầng sáng ấy không mạnh, không chói. Nó chỉ là một vầng vàng nhạt, nhỏ, bao quanh đốm đỏ, như ánh lửa của một con đom đóm lớn, lúc rõ lúc mờ theo làn khói trôi qua. Con mèo vẫn ngồi yên, hai mắt nhắm hờ, đầu hơi ngẩng lên trong khói. Trong một nhịp ngắn, quầng sáng vàng rõ lên, đủ để cụ Thiệm nhìn thấy rõ hình tròn của đốm đỏ sáng lên giữa trán nó, rồi khói dày lại che khuất và quầng sáng mờ đi, tắt hẳn như chưa từng xuất hiện.

Cụ Thiệm đứng yên trong hậu cung, tay còn cầm chiếc khăn lau đồ lễ. Tim cụ đập nhanh hơn thường lệ. Cụ chớp mắt mấy lần, dụi mắt, rồi nhìn lại. Trên mái, con mèo vẫn ngồi đó, đốm đỏ lại là một vệt lông sẫm bình thường trong bóng tối và khói nhang. Không còn quầng sáng nào nữa.

Cụ tự nhủ rằng mắt mình đã hoa vì khói nhang. Cụ đã bảy mươi tám tuổi, ở trong hậu cung ngột ngạt khói suốt cả buổi tối, mắt cay vì khói là chuyện thường. Một người giữ đình chín năm, chưa từng thấy đốm đỏ phát sáng, nay thấy một quầng mờ trong khói thì điều dễ tin nhất là mình nhìn nhầm. Cụ gấp chiếc khăn lại, đặt lên khay đồ lễ, thắp thêm một nén nhang cho yên lòng, rồi khép cửa hậu cung và ra nhà ngang như không có chuyện gì xảy ra.

Ở nhà ngang, ông Lực và Hằng đang chờ cụ để cùng khóa đình. Hằng hỏi cụ có mệt không sau buổi lễ dài. Cụ đáp là hơi cay mắt vì khói, ngoài ra không sao. Cụ không kể chuyện quầng sáng vàng trên mái. Không phải cụ cố ý giấu một việc lớn, mà vì chính cụ cũng không tin điều mình vừa thấy là thật. Một điều mà người thấy còn tự phủ định, thì nói ra chỉ làm ban hội thêm bàn tán trong những ngày làng đang bận rộn chuẩn bị Tết và hội. Cụ chọn im lặng, và sự im lặng ấy được giữ nguyên suốt đêm hôm đó.

Ba người khóa đình ra về khi đã quá nửa đêm. Ngoài sân, khói nhang còn vương trong không khí lạnh, mùi trầm thơm vẫn rõ. Ông Lực đi sau cùng, ngẩng lên nhìn góc đao theo thói quen. Con mèo vẫn ngồi trên mái, trong sương và khói còn sót lại, lông trắng mờ mờ. Ông không thấy quầng sáng nào. Đốm đỏ giữa trán nó, dưới mắt ông đêm ấy, vẫn tối và yên như mọi đêm trước. Ông quay đi, cùng mọi người ra cổng, tiếng khóa đình vang lên khô khốc trong đêm đưa ông Táo của làng An Bài.

Đêm ấy, về tới nhà, cụ Thiệm không ngủ ngay. Cụ ngồi ở hiên nhà sau đình rất lâu, nghe tiếng gió qua vườn và tiếng gà của nhà hàng xóm gáy sớm lạc nhịp. Hình ảnh quầng sáng vàng mờ quanh đốm đỏ cứ trở lại trong đầu cụ mỗi khi cụ nhắm mắt. Cụ đã giữ đình hơn ba mươi năm, từng thấy nhiều chuyện lạ nhỏ trong đình vào những đêm lễ đông khói: bóng đèn dầu hắt lên tường thành những hình thù kỳ dị. Tiếng ngói co lại trong rét kêu răng rắc như có người đi trên mái, tiếng chuông tự rung khẽ khi gió lùa qua nhà ngang. Lần nào cụ cũng tìm được một cách giải thích bình thường, và lần nào làng cũng yên ổn sau đó. Lần này cụ cũng tự giải thích như thế: khói dày, mắt cay, tuổi già. Nhưng cụ vẫn mở cuốn sổ tay riêng của mình, ghi một dòng rất ngắn về đêm hai mươi ba tháng Chạp, về làn khói và quầng sáng mà cụ cho là do hoa mắt. Ghi xong, cụ khép sổ, cất vào ngăn tủ, và quyết định không nói chuyện ấy với ai cho tới khi chính cụ chắc chắn hơn về điều mình đã thấy.

Điều duy nhất khác lạ của đêm ấy, nếu có ai tinh ý, là cụ Thiệm trên đường về đã hai lần dừng lại và quay đầu nhìn lên mái đình, lâu hơn thường lệ. Ông Lực đi bên cạnh, thấy vậy mà không hỏi. Ông chỉ nghĩ cụ già rồi, sau một buổi lễ dài, quay lại kiểm tra cửa nẻo trong đầu là chuyện thường. Ông không hề biết rằng trên mái đình sau lưng họ, trong làn khói nhang dày nhất của năm, đốm đỏ trên trán con mèo trắng vừa hé sáng lần đầu tiên ở mức nền rất mờ. Chỉ một người thoáng thấy, và người ấy đã tự cho là mắt mình hoa vì khói nhang nên không nói với bất kỳ ai trong ban hội hay trong làng vào đêm cuối năm bận rộn và lạnh giá ấy ở đình An Bài ven sông Cầu này. Dù quầng sáng ấy cứ trở lại trong đầu cụ suốt đêm dài lạnh giá và đầy khói nhang hôm ấy.

Chương khác

Xem thêm