TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 8: Đêm Ăn Tro Uống Sương
Đêm hai mươi hai tháng Chạp, ông Lực ở lại đình muộn hơn thường lệ. Ban ngày, đội thanh niên quét vôi quanh sân và gốc cây, mùi vôi còn nồng trong không…
Nội dung chương
Đêm hai mươi hai tháng Chạp, ông Lực ở lại đình muộn hơn thường lệ. Ban ngày, đội thanh niên quét vôi quanh sân và gốc cây, mùi vôi còn nồng trong không khí lạnh. Buổi tối, ban hội họp thêm một lúc ở nhà ngang để chốt danh sách mượn nồi niêu và bàn ghế cho ngày gói bánh chưng hai mươi bốn tháng Chạp. Họp xong, mọi người lần lượt ra về, chỉ còn ông Lực nán lại thu dọn nhà ngang, xếp lại ghế, tắt bớt đèn và kiểm cửa nẻo trước khi khóa đình về nhà.
Trời đêm tháng Chạp tối và lạnh. Sông Cầu ngoài đê không nhìn thấy mặt nước, chỉ nghe tiếng nước chảy rất khẽ và tiếng một con thuyền đi qua trong sương. Sân đình vắng, những vệt vôi trắng mới quét còn sáng lên dưới ánh đèn dầu hắt ra từ nhà ngang. Ông Lực cầm đèn, đi một vòng quanh đình theo thói quen của người giữ việc: nhìn cửa kho, nhìn nhà ngang, nhìn bậc thềm hậu cung.
Khi ông đi tới hành lang bên hông hậu cung, ông nghe một tiếng động rất nhẹ trên mái. Tiếng động nhẹ tới mức nếu ông đang nói chuyện với ai, ông đã không nhận ra. Đó là tiếng móng chân chạm lên ngói, từng bước ngắn, chậm, rồi dừng lại. Ông đứng yên, tắt bớt bấc đèn cho ánh sáng dịu xuống, ngẩng đầu nhìn lên mái hiên phía sau hậu cung, nơi ngói thấp và gần tầm mắt nhất.
Con mèo trắng đang đi trên mái.
Nó đi từ phía góc đao xuống, bốn chân đặt lên ngói một cách thận trọng, thân hình to lớn di chuyển nhẹ nhàng tới bất ngờ. Trong bóng tối, lông trắng của nó nổi lên mờ mờ, đốm đỏ giữa trán chỉ là một vệt lông sẫm màu, không hề phát sáng. Nó không nhìn ông Lực. Nó đi tới mép mái hiên, dừng lại, cúi đầu nghe ngóng một lúc, rồi nhảy xuống sân sau hậu cung nhẹ như một chiếc lá rơi. Không một tiếng kêu, không một tiếng động mạnh. Nó đứng trong sân một thoáng, quay đầu nhìn quanh, rồi đi thẳng vào cửa hậu cung đang hé mở.
Ông Lực đứng nép ở hành lang, giữ nguyên ánh đèn thấp, không lên tiếng. Ông biết cửa hậu cung hé là do cụ Thiệm để hé cho thoáng khí sau buổi lễ chiều, theo lệ vẫn làm mỗi tối trước khi khóa hẳn. Ông cũng biết mình nên ho lên một tiếng để xua con mèo đi, theo phản xạ của người giữ đình. Nhưng ông không làm thế. Một phần vì chín năm qua con mèo vẫn xuống hậu cung như vậy mà không xảy ra chuyện gì, phần khác vì ông muốn tận mắt thấy điều mà bà Mận và cụ Thiệm đã kể: nó ăn tro nhang ra sao.
Ông nhẹ bước tới gần cửa hậu cung hơn, nhìn qua khe cửa hé.
Trong hậu cung, đèn dầu trên bàn thờ cháy nhỏ, ánh sáng vàng phủ lên bàn thờ Thành Hoàng một quầng ấm. Con mèo đã nhảy lên bàn thờ. Nó đứng trên bốn chân, ngay ngắn, ngay trước bát hương lớn. Nó cúi đầu xuống miệng bát hương, liếm và ăn tro nhang từng chút một. Động tác của nó chậm, đều, không vội vã, không làm tro vương vãi nhiều. Thỉnh thoảng nó ngẩng đầu lên, liếm mép, tro xám bám quanh miệng nó thành một vệt mờ. Rồi nó lại cúi xuống ăn tiếp. Bát hương trước mặt nó, chân đèn và bình hoa hai bên, tất cả đều yên nguyên, không một vật nào bị nó chạm làm nghiêng đổ.
Ông Lực nhìn cảnh ấy qua khe cửa, trong lòng vừa lạ vừa yên. Lạ vì một con mèo ăn tro nhang như ăn một món ăn quen thuộc, yên vì nó không hề phá phách, không hề làm điều gì hung dữ. Nó chỉ ăn, lặng lẽ, như một kẻ sống nhờ đình đã quen với phần ăn ít ỏi và kỳ quặc của mình.
Ăn một lúc lâu, con mèo rời bàn thờ, nhảy xuống nền gạch không một tiếng động. Nó đi ra cửa hậu cung, ngang qua chỗ ông Lực đứng nép mà không dừng lại, chỉ liếc ông bằng đôi mắt vàng nhạt trong một nhịp rất ngắn, rồi đi tiếp ra sân sau như thể ông cũng chỉ là một chiếc cột ở hành lang. Nó tới mái hiên thấp ở phía sau, nơi trên những chiếc lá dong và lá chuối người làng để sẵn cho ngày gói bánh còn đọng sương đêm. Nó cúi đầu, liếm sương trên mặt lá, từng giọt, từng giọt, kiên nhẫn. Lưỡi nó chạm lên lá nghe những tiếng rất khẽ. Uống sương xong, nó ngẩng đầu, nhìn ra phía sông một lúc, rồi quay lại, nhảy lên mái hiên, trèo dần lên phía góc đao và mất hút vào hốc ngói trong bóng tối.
Toàn bộ cảnh ấy diễn ra trong im lặng gần như tuyệt đối. Không tiếng kêu, không tiếng gầm gừ, không một dấu hiệu hung dữ nào. Đốm đỏ giữa trán nó, suốt từ lúc nó đi trên mái, ăn tro trên bàn thờ, tới lúc nó liếm sương ngoài hiên, vẫn chỉ là một vệt lông mờ chưa phát sáng, sẫm màu trong đêm. Ông Lực nhìn kỹ điều ấy, vì ông nhớ lời ông Trí kể đốm đỏ lớn dần theo năm, và ông muốn biết trong đêm nó có gì khác ban ngày không. Đêm nay, nó không khác. Nó vẫn chỉ là một đốm lông đỏ tròn, nhắm nghiền và yên lặng.
Ông đứng ở hành lang thêm một lúc lâu sau khi con mèo đã khuất. Hậu cung trở lại tĩnh lặng, mặt tro trong bát hương lại lõm xuống một chút ở chính giữa, như ban ngày Hằng từng đo. Ông bước vào, nhìn bát hương một lần nữa, rồi khép cửa hậu cung lại, cài then cẩn thận. Ông ghi nhớ giờ giấc trong đầu: đêm hai mươi hai tháng Chạp, ông ở lại dọn đình muộn và tận mắt thấy mèo xuống ăn tro, uống sương. Việc này ông sẽ kể lại cho cụ Thiệm vào sáng mai, và bảo Hằng ghi vào sổ như một quan sát trực tiếp, khác với những dòng ghi theo lời kể trước đây.
Trước khi rời đình, ông Lực còn làm thêm một việc mà ông không ghi vào kế hoạch buổi tối: ông đi vòng ra phía sau đình. Kiểm lại đống lá dong và lá chuối chuẩn bị cho ngày gói bánh, phủ thêm tấm bạt cho khỏi sương ướt, rồi mới quay vào sân trước. Sân đình sau khi quét vôi trắng lên nhiều hơn, bước chân ông đi trên nền gạch nghe rõ từng tiếng trong đêm vắng. Ông dừng lại ở giữa sân, ngẩng đầu nhìn lên góc đao lần cuối. Hốc ngói tối om, không thấy bóng con mèo đâu nữa. Nó đã vào sâu trong chỗ nằm của mình, có lẽ đã ngủ, sau bữa ăn đêm lặng lẽ bằng tro nhang và sương. Ông bỗng nghĩ rằng đời sống của nó, đêm nào cũng vậy, lặp lại đúng một vòng: xuống hậu cung, ăn tro, ra hiên uống sương, rồi trở về hốc ngói. Chín năm, bao nhiêu đêm như thế đã đi qua mà không một ai trong làng đứng ở hành lang như ông đêm nay để nhìn trọn vòng đời ấy từ đầu tới cuối. Ông là người đầu tiên, và điều ấy làm ông thấy mình vừa biết thêm một điều về đình An Bài mà trước đây ông chỉ nghe kể lại.
Sáng hôm sau, ông sẽ kể lại, nhưng ngay trong đêm nay, khi còn đứng một mình giữa sân đình, ông giữ cảnh ấy cho riêng mình thêm một lúc nữa. Gió sông thổi qua làm ngọn đèn dầu trong tay ông chao nghiêng, bóng mái đình đổ dài trên sân vôi trắng, và tiếng nước sông Cầu chảy ngoài đê nghe rõ hơn ban ngày, đều đặn và xa xăm.
Trên đường về nhà qua ngõ làng tối, ông Lực đi chậm, đèn dầu trong tay đung đưa theo bước chân. Làng đã ngủ gần hết, chỉ vài nhà còn sáng đèn vì có người già yếu cần người trực đêm. Ông đi ngang qua đầu xóm Đình, thấy nhà bà Nhài còn sáng đèn và có bóng người ngồi bên cửa sổ. Ông không ghé vào, chỉ đi chậm lại một nhịp rồi đi tiếp. Đêm ăn tro uống sương của con mèo trên mái đình, và những ngọn đèn thức trong những ngôi nhà có người hấp hối, cùng tồn tại trong một đêm làng quê yên tĩnh. Chưa hề chạm vào nhau, và ông Lực lúc ấy chỉ thấy chúng là hai phần của cùng một làng đang bước vào những ngày cuối năm bận rộn và lạnh giá.
Về tới nhà, ông kể lại vắn tắt cho Hằng nghe trong lúc cô còn thức kẻ sổ. Hằng nghe xong, mở sổ hội ra, ghi thêm một dòng cho ngày hai mươi hai tháng Chạp: ban đêm. Ông Bùi Văn Lực chứng kiến trực tiếp mèo xuống hậu cung ăn tro nhang và ra hiên liếm sương, đốm đỏ không phát sáng, mèo tránh người và không kêu. Cô đọc lại dòng ghi ấy cho ông nghe, ông gật đầu cho cô giữ nguyên văn như thế, không thêm một chữ suy đoán nào. Với ông, thấy sao ghi vậy là đủ. Đêm đã khuya, hai ông cháu tắt đèn đi ngủ, để lại sân đình và mái đình cho bóng tối, cho sương xuống dần trên những phiến ngói cũ, và cho con mèo trắng đang ngủ yên trong hốc ngói trên góc đao cao nhất của đình làng.
Ông Lực nằm nghe tiếng gió một lúc lâu mới ngủ được. Trong đầu ông, hình ảnh con mèo cúi đầu vào bát hương cứ trở đi trở lại, chậm và đều, như một nghi lễ nhỏ chỉ diễn ra trong đêm vắng. Ông nghĩ về chín năm qua, bao nhiêu nén nhang đã thắp ở hậu cung, bao nhiêu tro đã vơi đi trong bát hương mà không ai đếm, và bao nhiêu giọt sương đã đọng trên mái ngói cho một con mèo vô chủ uống trong im lặng. Những ý nghĩ ấy không làm ông sợ, chỉ làm ông thấy đình An Bài còn nhiều góc khuất mà người giữ việc như ông, dù đã qua lại nơi này gần hết đời người, vẫn chưa hề biết hết cho tới đêm nay.