TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 7: Bốn Người Già Yếu Trong Làng
Ngày hai mươi mốt tháng Chạp, bà Nguyễn Thị Vui, trưởng trạm y tế xã, tới đình An Bài vào giữa buổi sáng. Bà Vui năm mươi bảy tuổi, mặc áo blouse trắng…
Nội dung chương
Ngày hai mươi mốt tháng Chạp, bà Nguyễn Thị Vui, trưởng trạm y tế xã, tới đình An Bài vào giữa buổi sáng. Bà Vui năm mươi bảy tuổi, mặc áo blouse trắng bên ngoài áo len, tay xách chiếc túi y tế đã cũ và một tập sổ theo dõi bệnh nhân kẹp trong bìa hồ sơ. Bà tới đình không phải để khám bệnh cho ai, mà để báo cho ban hội một việc cần được ghi nhận trước Tết và trước hội làng: trong làng hiện có bốn người già bệnh nặng lâu ngày đang nằm hấp hối. Được trạm y tế theo dõi tại nhà, và cả bốn người đều được tiên lượng chỉ còn tính bằng ngày.
Buổi báo cáo diễn ra ở nhà ngang, với sự có mặt của trưởng thôn Trần Minh Đức, cụ từ Đoàn Văn Thiệm, ông Lực và Hằng ghi sổ. Bà Vui mở tập sổ theo dõi của trạm, đặt lên bàn, giọng nói rõ ràng và chậm rãi như khi bà thông báo tình hình bệnh cho người nhà bệnh nhân. Bà nói trước một điều quan trọng: đây là danh sách đầy đủ. Ngoài bốn người này, trong làng An Bài hiện không có ca bệnh nặng nào khác đang ở giai đoạn cuối. Các ca ốm thông thường của mùa đông, cảm cúm, viêm phế quản ở trẻ nhỏ và người già, đều đang được điều trị và không thuộc nhóm nguy cấp này.
Người thứ nhất là bà Đỗ Thị Nhài, tám mươi tám tuổi, ở xóm Đình, cách đình chỉ một quãng ngắn. Bà Nhài yếu đã lâu, nằm liệt giường từ mùa thu, ăn uống rất ít, con cháu thay nhau chăm sóc ngày đêm. Trạm y tế ghé thăm bà hằng ngày, đo dấu hiệu sinh tồn và ghi vào sổ. Theo tiên lượng của bà Vui, bà Nhài là người yếu nhất trong bốn người, hơi thở đã không đều, thời gian còn lại chỉ đếm từng ngày.
Người thứ hai là ông Trần Văn Thụ, tám mươi bốn tuổi, ở xóm Bến, gần bến sông Cầu. Ông Thụ bệnh tim và phổi nhiều năm, mùa rét này trở nặng rõ rệt, phải thở oxy hỗ trợ tại nhà theo hướng dẫn của trạm. Ông còn tỉnh táo, nói được, nhưng sức đã kiệt, mỗi lần trở mình đều phải có người đỡ. Bà Vui nói ông Thụ cũng chỉ còn tính bằng ngày, dù thứ tự cụ thể không ai dám nói chắc.
Người thứ ba là bà Ngô Thị Sen, chín mươi mốt tuổi, cao tuổi nhất làng, ở xóm Giữa. Bà Sen lẫn nhiều, nằm nhiều hơn ngồi, con cháu từ các nơi đã được báo tin để về tề tựu. Bà là bệnh nhân lâu năm nhất của trạm trong danh sách này, hồ sơ theo dõi dày nhất, và tình trạng của bà đã ổn định ở mức yếu trong nhiều tuần. Nhưng bà Vui nhấn mạnh rằng ở tuổi chín mươi mốt, bất kỳ một đêm lạnh nào cũng có thể là đêm cuối.
Người thứ tư là ông Nguyễn Văn Lựu, tám mươi hai tuổi, ở xóm Bãi, gần bãi sông. Ông Lựu yếu sau một đợt tai biến nhẹ từ đầu mùa đông, đi lại phải có người dìu, ăn uống giảm sút từng ngày. Ông là người còn tỉnh táo nhất trong bốn người, vẫn dặn dò con cháu chuyện nhà cửa, ruộng vườn, nhưng theo sổ theo dõi, các chỉ số của ông đang xuống đều và trạm đã xếp ông vào nhóm hấp hối cần theo dõi sát.
Bốn cái tên, bốn độ tuổi, bốn ngôi nhà trong cùng một làng. Hằng ghi từng tên vào sổ hội làng, ghi rõ tuổi và xóm ở, ghi rõ người báo là bà Nguyễn Thị Vui, trưởng trạm y tế xã, ngày báo là hai mươi mốt tháng Chạp. Cô ghi chậm, đọc lại từng dòng cho bà Vui nghe để đối chiếu, vì cô hiểu những dòng này không giống những dòng về cờ xí hay cơm nước. Đây là danh sách những con người đang ở những ngày cuối cùng của đời mình, và ban hội cần biết để lo liệu nhiều việc: thăm hỏi. Hỗ trợ gia đình, chuẩn bị tinh thần cho những đám tang có thể xảy ra ngay trước hoặc trong những ngày hội.
Đức nghe xong, trầm ngâm một lúc rồi nói ban hội sẽ phân công người tới thăm từng nhà, động viên gia đình, và nếu có nhà nào cần hỗ trợ người trực đêm hay phương tiện đưa đi bệnh viện, thôn sẽ lo. Anh cũng nói rõ một điều tế nhị: hội làng vẫn tổ chức theo lịch đã chốt, vì đó là lệ của cả làng, nhưng ban hội phải ứng xử sao cho trọn tình với bốn gia đình đang có người hấp hối. Việc hội và việc tang, nếu chẳng may gặp nhau, phải được lo liệu chu đáo cả hai bên, không để gia đình nào thấy mình bị bỏ mặc trong những ngày làng vui hội.
Cụ Thiệm bổ sung phần việc của đình: từ nay, mỗi buổi lễ ở đình, cụ sẽ thắp thêm nhang cầu an cho bốn người già yếu trong làng. Cụ nói điều ấy bằng giọng nhẹ nhàng, không bi lụy, như một lệ thường của đình làng mỗi khi trong làng có người bệnh nặng.
Ông Lực ngồi nghe từ đầu tới cuối, ít nói. Ông biết cả bốn người. Bà Nhài là người cùng thế hệ với ông, ngày trẻ từng gánh nước ở cùng một bến sông. Ông Thụ từng là bạn khiêng kiệu với ông trong những mùa hội xưa, trước khi bệnh tim làm ông ấy phải bỏ đòn kiệu. Bà Sen là người cao tuổi nhất làng, mỗi dịp hội đều ngồi ở hiên nhà ngang xem rước kiệu đi qua. Ông Lựu là người ít tuổi hơn ông một chút, từng làm nghề chài lưới trên sông Cầu. Bốn con người ấy, giờ nằm trong bốn ngôi nhà, hơi thở tính từng ngày, trong khi ở đình, ban hội đang lo cờ xí và lịch rước kiệu. Sự đối nghịch ấy làm buổi sáng ở nhà ngang nặng hẳn xuống, dù ngoài sân nắng vẫn lên và tiếng thanh niên dựng cột rạp vẫn vang đều.
Bà Vui khép sổ, dặn thêm rằng trạm y tế sẽ tiếp tục ghé từng nhà mỗi ngày, có thay đổi gì lớn bà sẽ báo ngay cho Đức và ban hội. Bà cũng đề nghị các gia đình giữ liên lạc thường xuyên với trạm, đặc biệt vào ban đêm, khi người bệnh nặng hay trở yếu bất ngờ. Nói xong, bà chào mọi người, xách túi y tế đi về phía xóm Đình để bắt đầu vòng thăm bệnh buổi sáng, bắt đầu từ nhà bà Nhài.
Hằng đóng sổ hội sau khi ghi đủ danh sách bốn người già hấp hối. Cô nhìn lại trang sổ một lần nữa: bốn cái tên viết ngay ngắn, mỗi tên kèm một tuổi đời dài gần trọn một thế kỷ của làng. Từ hôm nay, danh sách ấy nằm chính thức trong sổ của ban hội, được xác lập bằng hồ sơ y tế rõ ràng, trước bất kỳ chuyện gì khác có thể xảy ra trong những ngày tới. Ông Lực ra sân đình, ngẩng lên nhìn mái ngói theo thói quen. Con mèo trắng vẫn ngủ trong hốc ngói, yên lặng và xa cách. Chiều hôm ấy, theo phân công, ông Lực cùng chị Hảo tới thăm nhà bà Nhài trước. Ngôi nhà nhỏ ở xóm Đình lợp ngói đã cũ, sân lát gạch, trong nhà thoang thoảng mùi thuốc và mùi dầu xoa. Bà Nhài nằm trên giường tre kê sát tường, người gầy nhỏ, chăn đắp tới ngực, hơi thở mỏng và không đều. Con gái bà ngồi bên giường, tay cầm khăn ấm lau mặt cho mẹ, thấy khách tới thì đứng dậy mời nước. Ông Lực ngồi ở mép ghế, nói mấy câu hỏi thăm chậm rãi, không dám nói to. Bà Nhài mở mắt nhìn ông một thoáng, ánh mắt mệt mỏi, rồi lại nhắm lại. Chị Hảo đặt giỏ quà của ban hội gồm ít đường sữa và hoa quả lên bàn, ghi lại lời cảm ơn của gia đình vào cuốn sổ nhỏ mang theo.
Rời nhà bà Nhài, hai người đi tiếp tới nhà ông Thụ ở xóm Bến khi trời đã xế chiều. Ông Thụ nằm dựa cao trên giường, ống thở đặt bên cạnh, tiếng máy hỗ trợ kêu đều đều trong gian nhà yên tĩnh. Ông còn nhận ra ông Lực, khẽ gật đầu và cố nói một câu về mùa hội năm nay, hỏi đội kiệu đã đủ người chưa. Ông Lực nắm bàn tay gầy của bạn già, đáp rằng đội kiệu đủ người, ông Thụ cứ yên tâm dưỡng bệnh, ngày Rằm nếu khỏe thì con cháu sẽ đỡ ông ra hiên xem kiệu đi qua bến sông. Ông Thụ nghe, mắt nhìn ra cửa sổ về phía sông, không nói thêm gì nữa. Trên đường về đình, chị Hảo đi lặng lẽ bên ông Lực rất lâu mới lên tiếng, rằng nhìn bốn người già yếu như thế, chị thấy ngày hội năm nay vui thế nào cũng không vui trọn được. Ông gật đầu, đồng ý với chị bằng sự im lặng của một người đã tiễn nhiều bạn già trong đời.
Ông nhìn nó một thoáng rồi quay đi, cùng Đức bàn việc phân công thăm hỏi bốn gia đình, bắt đầu ngay từ chiều hôm nay.
Đêm ấy, ông Lực ngồi ở hiên nhà mình rất lâu sau bữa cơm tối. Hằng đã ngủ, ngõ làng yên tĩnh, chỉ còn tiếng chó sủa xa và tiếng gió qua vườn chuối sau nhà. Ông nghĩ về bốn người già trong danh sách của bà Vui, nghĩ về những mùa hội xưa khi cả bốn người còn khỏe và cùng ông đứng ở sân đình xem tế lễ. Đời người ở làng quê đi qua như thế: trẻ gánh nước ở bến sông, lớn khiêng kiệu ở sân đình, già nằm trong nhà nghe tiếng trống hội từ xa vọng lại. Ông không sợ điều ấy cho mình, vì ông đã bảy mươi mốt tuổi và hiểu lệ đời. Ông chỉ mong những ngày cuối của bốn người bạn già được yên ổn, trong vòng tay con cháu, không thêm một sự xáo động nào trong những ngày làng đang chuẩn bị hội và chuẩn bị Tết như lúc này ở quê nhà.