TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 13: Đêm Canh Bên Giường Bà Nhài

Ngày hai mươi sáu tháng Chạp bắt đầu bằng một buổi sáng xám và lạnh. Ông Lực tới đình từ sớm để giúp nhóm trực quét sân, thay nước bình hoa và kiểm lại…

Nội dung chương

Ngày hai mươi sáu tháng Chạp bắt đầu bằng một buổi sáng xám và lạnh. Ông Lực tới đình từ sớm để giúp nhóm trực quét sân, thay nước bình hoa và kiểm lại bát hương ở hậu cung. Tro trong bát hương lại vơi một khoảng như mọi đêm, dấu chân mèo nhỏ in mờ quanh chân bát. Ông nhìn những dấu chân ấy một lúc lâu hơn thường lệ, rồi nén lại mặt tro theo lời cụ Thiệm, không nói gì với ai. Trong lòng ông, chuyện tro vơi đã thành một nếp quen thuộc tới mức gần như nhàm, chỉ có điều hôm nay. Khi nhà bà Nhài đang bước vào đêm canh cuối cùng theo tiên lượng của bà Vui, mọi thứ liên quan tới con mèo bỗng mang một sức nặng khác.

Buổi chiều, ban hội chia nhau việc cuối ngày. Đức ở lại đình lo sổ sách và lịch tất niên ngày hai mươi tám. Chị Hảo mang thêm chăn và dầu thắp tới nhà bà Nhài, vì gia đình bà cụ cần đèn cháy suốt đêm. Ông Lực được phân công sang nhà bà Nhài từ đầu giờ tối, ngồi canh cùng gia đình trong vai người của ban hội, để khi có việc thì báo về đình ngay. Trước khi ông đi, Hằng từ sân đình chạy theo, tay còn cầm cuốn sổ hội, nói một câu rất ngắn mà lúc ấy cả hai ông cháu đều không để tâm.

Hằng nói lúc chạng vạng, khi cô mang sổ từ nhà ngang ra cổng đình, cô thấy con mèo trắng rời khỏi góc đao, men theo mái hiên phía sau rồi tụt xuống đất ở góc vườn sau đình, đi về phía ngõ dẫn ra xóm trong. Cô nói nó đi thong thả, không chạy, bóng trắng lẫn vào sương chiều rất nhanh rồi khuất hẳn sau hàng tre ở cuối ngõ. Cô chỉ kể như kể một chuyện thường ngày ở đình, vì con mèo vẫn hay rời mái vào lúc trời tối, và chính ông Lực cũng từng thấy nó xuống hậu cung ăn tro trong đêm. Ông gật đầu, dặn cháu ghi thêm một dòng vào sổ trực cho đủ lệ, rồi xách đèn dầu đi về phía xóm trong, đầu óc lúc ấy chỉ nghĩ tới giường bệnh của bà Nhài.

Nhà bà Nhài đêm ấy sáng đèn từ gian ngoài tới gian buồng. Áo quan ở gian giữa đã được kê ngay ngắn, vải điều phủ kín, hai cây đèn dầu đặt hai bên cháy đều. Con cháu trong nhà và mấy người họ hàng gần đã tề tựu đông đủ, ai cũng nói khẽ, đi nhẹ, thỉnh thoảng vào buồng nhìn bà cụ một lúc rồi lặng lẽ trở ra. Bà Nhài nằm yên trên giường tre, hơi thở thưa hơn hẳn hôm qua. Nếu hôm qua hơi thở của bà còn ngắt quãng theo từng hồi ngắn, thì đêm nay mỗi hơi thở cách nhau một quãng dài tới mức người ngồi canh phải đếm thầm trong bụng và không dám rời mắt khỏi ngực bà cụ.

Ông Lực ngồi ở chiếc ghế đẩu đặt cuối giường, cùng canh với con trai cả và người cháu nội của bà cụ. Đèn dầu trong buồng cháy nhỏ, bóng người in lên vách đất chập chờn. Thỉnh thoảng người con dâu mang khăn ấm vào lau mặt và tay cho bà cụ, thấm môi cho bà bằng bông ướt như lời bà Vui dặn. Bà Nhài không mở mắt lần nào trong suốt buổi tối. Có lúc môi bà mấp máy rất khẽ, người con trai ghé tai xuống nghe mà không nghe được tiếng nào, chỉ thấy một hơi thở mỏng thoát ra rồi tan ngay.

Đầu giờ tối, bà Vui ghé nhà bà Nhài một lần nữa trước khi về trạm. Bà xem lại mạch và hơi thở của bà cụ, gật đầu với gia đình rằng diễn biến đúng như tiên lượng đã ghi, đêm nay chính là đêm phải canh sát nhất. Bà dặn người nhà giữ đèn sáng, giữ cửa buồng mở cho thoáng, và khi thấy hơi thở của bà cụ đổi hẳn thì cử người chạy sang đình gọi ban hội, đừng để tới sáng mới báo. Nói xong bà ra về, bóng áo trắng khuất ở đầu ngõ, để lại căn buồng trong một sự yên lặng còn nặng hơn trước. Ông Lực tiễn bà ra sân, nghe bà nhắc lại một lần cuối rằng ca này đã nằm trong sổ của trạm từ lâu, gia đình cứ theo lời y tế mà lo, mọi việc còn lại làng sẽ đỡ đần.

Trong nhà, người họ hàng mang vào một mâm cơm tối muộn cho những người canh giường: cơm trắng, bát canh rau và mấy miếng đậu rán, đặt ở gian ngoài cho ai đói thì ăn tạm. Không ai ăn được nhiều. Người con trai cả bưng bát cơm lên rồi đặt xuống, mắt vẫn hướng vào buồng trong. Ông Lực ăn vài miếng cho có sức ngồi canh, lòng nghĩ tới những đêm canh người bệnh trong đời mình, đêm nào cũng dài như nhau và đêm nào mùi dầu đèn, mùi khăn ấm và tiếng thở thưa cũng giống nhau tới lạ. Điều khác biệt duy nhất của đêm nay là phía sau những dữ kiện quen thuộc ấy, trong đầu ông vẫn lởn vởn hình ảnh con mèo trắng trên mái đình và đốm đỏ giữa trán nó. Một hình ảnh ông cố gạt đi mà nó cứ trở lại mỗi khi căn buồng yên lặng quá lâu.

Tới khoảng giữa đêm, hơi thở của bà cụ thưa dần tới một mức khiến cả căn buồng nín lặng. Một hơi thở vào, một quãng ngừng dài, rồi một hơi thở ra yếu tới mức gần như không nghe thấy. Người cháu nội nắm chặt mép giường, mắt không chớp. Ông Lực đặt tay lên đầu gối, giữ cho mình ngồi yên, vì ông biết trong những giờ này, người canh giường cần nhất là sự yên lặng và bình tĩnh, để người ra đi được yên và người ở lại không hoảng loạn. Ngoài sân, gió thổi qua tàu lá chuối kêu xào xạc, tiếng chó sủa xa ở xóm ngoài vọng lại một hồi rồi tắt.

Trong lúc ngồi canh, ông Lực chợt nhớ lại câu kể của Hằng lúc chạng vạng về con mèo rời mái đình đi về phía xóm trong. Ý nghĩ ấy thoáng qua đầu ông như một tia lửa nhỏ rồi tắt, vì ngay lúc ấy bà Nhài lại thở một hơi dài hơn thường lệ và mọi người trong buồng đều nghiêng người về phía giường. Ông tự nhủ con mèo rời mái vào buổi tối là chuyện nó vẫn làm suốt chín năm nay, đình nào giữ được một con mèo ở yên trên mái suốt đêm. Và nhà bà Nhài đêm nay là nhà của một người bệnh già đang hấp hối theo đúng tiên lượng y tế đã ghi trong sổ từ hôm qua. Ông ép mình ở lại với những dữ kiện rõ ràng ấy, không để cho một câu kể chạng vạng vu vơ kéo đầu óc đi xa hơn.

Người con trai cả ghé vào tai ông Lực nói khẽ rằng gia đình đã bàn xong mọi việc: khi bà cụ tắt thở. Họ sẽ báo trạm y tế và ban hội ngay trong đêm, lễ tang sẽ làm gọn theo lệ làng, áo quan sẽ đóng sớm để bà cụ được yên và để con cháu an lòng. Ông Lực gật đầu, nói ban hội đã sẵn sàng, đội phu đòn sẽ có mặt ngay khi gia đình gọi, cụ Thiệm sẽ tới làm lễ theo lệ, bà Vui sẽ tới ghi nhận như đã hẹn. Ông nói chậm rãi từng việc một, để người con trai nghe rõ và yên tâm rằng trong đêm khó khăn nhất này, gia đình không phải lo một mình.

Càng về khuya, hơi thở của bà Nhài càng mỏng. Có những quãng ngừng dài tới mức người con dâu phải đặt tay lên ngực mẹ chồng để biết bà còn thở. Căn buồng yên tới mức nghe rõ tiếng bấc đèn dầu cháy lép bép và tiếng đồng hồ quả lắc ở gian ngoài gõ từng nhịp chậm chạp. Ông Lực nhìn khuôn mặt bà cụ dưới ánh đèn: gầy, yên, và xa dần theo từng hơi thở. Ông đã ngồi canh bên nhiều giường bệnh trong đời mình, của cha mẹ, của họ hàng, của những người làng cùng thế hệ, và ông biết rất rõ dáng vẻ này. Đây là dáng vẻ của một người đang đi nốt những bước cuối cùng, thong thả và không quay lại.

Có một lúc gần nửa đêm, người cháu nội ra sân lấy thêm dầu cho đèn thì quay vào nói nhỏ rằng ngoài ngõ rất yên, không một bóng người, chỉ có sương xuống trắng mặt ao ở đầu xóm. Ông Lực nghe vậy chỉ gật đầu. Ông không ra ngõ xem, vì chỗ của ông đêm nay là ở cuối giường bà cụ, và vì ông hiểu rằng trong một đêm canh như thế này. Bất kỳ tiếng động hay bóng dáng nào ngoài ngõ cũng dễ bị người đang lo lắng trong nhà gán cho một ý nghĩa nặng nề. Ông giữ cho căn buồng ở lại với những gì có thật: một người già đang hấp hối, một gia đình đang canh, một cuốn sổ y tế đã tiên lượng rõ ràng, và một ban hội đang sẵn sàng ở đình.

Đêm hai mươi sáu tháng Chạp trôi qua trong căn buồng ấy bằng những hơi thở thưa dần như thế. Ông Lực không rời ghế canh, chỉ thỉnh thoảng ra sân hít một hơi gió lạnh rồi quay vào. Vệt đèn ở nhà bà Nhài cháy suốt, hàng xóm quanh ngõ thỉnh thoảng hé cửa nhìn sang rồi khép lại, không ai nói to, cả xóm như cùng thức với gia đình bà cụ. Ở phía đình, con mèo trắng đêm nay không trở về góc đao như mọi đêm, nhưng điều ấy, trong đêm canh này, chưa một ai ở nhà bà Nhài hay ở đình nối lại thành một ý nghĩa nào. Nó chỉ là một chi tiết rời rạc nằm trong sổ trực của Hằng, chờ một ngày khác được nhớ lại, còn đêm nay thuộc về căn buồng sáng đèn. Về gia đình đang thức trắng bên giường, và về một hơi thở đang mỏng dần tới giới hạn cuối cùng của nó trong sự yên lặng của cả xóm.

Chương khác

Xem thêm