TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 16: Ông Thụ Trở Bệnh
Cũng ngày hai mươi bảy tháng Chạp, khi tang lễ bà Nhài vừa khép lại và đoàn đưa tang còn chưa kịp thay hết áo tang, tin từ nhà ông Trần Văn Thụ đã tới…
Nội dung chương
Cũng ngày hai mươi bảy tháng Chạp, khi tang lễ bà Nhài vừa khép lại và đoàn đưa tang còn chưa kịp thay hết áo tang, tin từ nhà ông Trần Văn Thụ đã tới đình. Người cháu của ông Thụ chạy sang nhà ngang, thở hổn hển, nói với Đức và ông Lực rằng từ trưa nay ông cụ trở bệnh nặng hẳn: bỏ ăn hoàn toàn, thở dốc từng cơn. Người nóng ran rồi lại lạnh toát, gọi hỏi chỉ đáp được nửa câu rồi lịm đi. Gia đình đã cho người sang trạm mời bà Vui, đồng thời nhờ ban hội cử người tới nhà, vì trong nhà lúc này toàn người già và phụ nữ, việc gì cần quyết cũng cần có thêm một người làng có tuổi đứng bên.
Ông Lực thay vội bộ áo còn vương mùi khói hương tang lễ buổi sáng, cùng Đức đi sang nhà ông Thụ ngay trong buổi chiều lạnh giá ấy. Nhà ông Thụ nằm ở xóm ngoài, gần đường ra bến sông, sân rộng, có cây bưởi già trước hiên và một giàn trầu leo kín góc tường. Khác với không khí tang lễ ở nhà bà Nhài buổi sáng, nhà ông Thụ chiều nay mang một sự lo lắng còn tươi nguyên: người ra vào dồn dập, tiếng gọi nhau khẽ mà gấp, mùi thuốc và mùi lá xông xộc lên từ gian bếp. Ông Thụ nằm trên sập ở gian giữa, chăn đắp tới ngực, khuôn mặt hốc hác hơn hẳn lần ông Lực gặp ông cách đây ít lâu trong buổi thăm hỏi của ban hội. Ông đã tám mươi bốn tuổi, bệnh phổi và bệnh tim đeo đẳng nhiều năm, nằm liệt giường từ đầu mùa đông tới nay.
Bà Vui tới nơi gần như cùng lúc với ông Lực. Bà khám cho ông Thụ rất kỹ: nghe phổi, bắt mạch, đo huyết áp, xem sắc môi và đầu ngón tay của ông cụ. Ông Lực đứng ở đầu sập, nhìn nhịp thở của ông Thụ mà lòng chùng xuống. Hơi thở của ông cụ dốc và gấp, vào thì ngắn, ra thì khò khè, thỉnh thoảng dồn lên thành một cơn thở dốc khiến cả thân người gầy guộc rung lên, rồi lại rơi xuống thoi thóp. Bà Vui khám xong, nói với gia đình những lời gần như đã nói ở nhà bà Nhài, chỉ khác ở chỗ lần này giọng bà còn thận trọng hơn. Bà nói ông Thụ đã trở bệnh rõ rệt so với đợt thăm trước, tiên lượng từ nay chỉ còn tính bằng vài đêm. Gia đình phải chia lịch canh bên sập không lúc nào vắng người, trạm sẽ ghé mỗi ngày một lần và bất cứ khi nào gia đình gọi trong đêm.
Người con dâu của ông Thụ bưng lên một khay nước mời bà Vui và ban hội, tay còn run vì cả buổi chiều chạy đôn chạy đáo. Cô kể rằng từ sáng nay ông cụ đã không nuốt nổi cháo, thuốc uống vào cũng trào ra, người nhà phải thay nhau xoa ngực và quạt nhẹ cho ông cụ qua từng cơn thở dốc. Có lúc ông cụ tỉnh táo hẳn lên một quãng ngắn, nhận ra con cháu quanh sập, nắm tay người con trai dặn dò mấy câu về ruộng vườn và về việc giữ gìn bàn thờ tổ tiên, nói xong lại lịm đi như ngủ. Nghe cô kể, ông Lực nhớ lại dáng vẻ tỉnh táo ngắn ngủi ấy ở nhiều người bệnh già ông từng biết: một quãng sáng cuối cùng trước khi ngọn đèn dầu của một đời người bước vào những đêm cháy leo lét. Ông không nói ý nghĩ ấy ra, chỉ dặn gia đình ghi lại những lời dặn của ông cụ khi ông tỉnh, vì đó là những lời người ở lại sẽ cần trong nhiều năm sau này.
Bà Vui còn mở sổ theo dõi của trạm ngay tại nhà ông Thụ cho gia đình xem, như bà đã làm ở nhà bà Nhài. Trang sổ của ông Thụ cũng ghi dày đặc không kém: bệnh phổi mạn tính, từng đợt thở dốc trong tháng Chạp, và dòng tiên lượng mới nhất vừa được bà cập nhật sau buổi khám chiều nay. Bà nói rõ từng chữ trong sổ đều là dữ kiện y tế, gia đình cứ theo đó mà lo, trạm chịu trách nhiệm về phần ghi nhận của mình từ đầu tới cuối. Cách làm việc rạch ròi ấy khiến người con trai của ông Thụ yên tâm thấy rõ, anh ta cảm ơn bà Vui rồi quay vào sập ngồi xuống bên cha, bắt đầu ca canh đầu tiên của gia đình trong đêm nay.
Con trai của ông Thụ nghe xong, im lặng một lúc lâu rồi hỏi thẳng bà Vui một câu mà cả nhà đều muốn hỏi: liệu ông cụ có qua được Tết không. Bà Vui đáp rành rọt rằng bà không dám nói trước điều gì ngoài sổ sách, chỉ biết với diễn biến hôm nay. Việc ông cụ ra đi trước ngày hội là điều gia đình phải chuẩn bị tinh thần, chuẩn bị hậu sự dần từ bây giờ như nhà bà Nhài đã làm, để tới lúc việc xảy ra không bị động và hoảng loạn. Nghe tới tên bà Nhài, mấy người trong nhà nhìn nhau. Tang lễ buổi sáng còn chưa ráo mồ hôi trên áo người đưa tang, mà buổi chiều một mái nhà khác trong làng đã bước vào cùng một đoạn đường.
Trên đường từ nhà ông Thụ về đình, Đức đi chậm lại và nói với ông Lực điều mà ban hội sẽ phải bàn ngay trong tối nay: Tết này làng có thể có thêm một đám tang nữa ngay trước ngày hội. Việc hội làng đã lên lịch từ ngày hai mươi tháng Chạp, mọi khâu chuẩn bị đều đang chạy, nhưng ban hội không thể chỉ lo việc hội mà quên việc tang. Đức nói anh sẽ chia lại nhân lực của ban hội thành hai phần rõ ràng trong sổ: một phần giữ việc đình và việc hội. Một phần trực sẵn cho việc tang ở nhà ông Thụ, đội phu đòn cũng chia làm hai tốp để khi cần thì việc nào cũng có người, không việc nào phải chờ việc nào. Ông Lực gật đầu và nhận phần đứng đầu tốp phu đòn trực cho nhà ông Thụ, như ông đã làm với nhà bà Nhài.
Trước khi rời nhà ông Thụ, ông Lực còn ra sân sau xem gia đình chuẩn bị hậu sự tới đâu. Áo quan của ông cụ đã được người con trai đặt sẵn ở gian buồng phía đông theo ý ông cụ dặn từ lúc còn tỉnh, vải liệm và đồ khâm liệm xếp gọn trong rương, đèn dầu và hương thẻ để sẵn trên bàn nhỏ. Mọi thứ đều lặng lẽ và chu đáo, giống hệt cách nhà bà Nhài đã chuẩn bị, khiến ông Lực vừa yên tâm vừa se lòng. Hai gia đình trong cùng một làng, cách nhau một đám tang và một buổi chiều, cùng đi qua một trình tự chuẩn bị mà không gia đình nào muốn phải dùng tới, mà gia đình nào tới tuổi ấy cũng phải dùng tới.
Buổi tối ở nhà ngang đình, ban hội họp ngắn ngay sau bữa cơm. Hằng mở sổ, ghi thêm một mục của ngày hai mươi bảy tháng Chạp: ông Trần Văn Thụ trở bệnh nặng, bỏ ăn, thở dốc, bà Vui xác nhận tiên lượng chỉ còn tính bằng vài đêm. Vẫn nằm trong danh sách bốn ca hấp hối đã ghi từ ngày hai mươi mốt tháng Chạp, và là ca thứ hai trong danh sách ấy bước vào giai đoạn cuối sau bà Nhài. Cụ Thiệm nghe Hằng đọc xong, thở dài, nói rằng mùa hội năm nay làng phải đi qua trong một tay lo Tết, một tay lo tang, việc nào cũng là việc của làng, không việc nào được xem nhẹ. Cụ dặn lịch canh đình vẫn giữ nguyên, đồng thời từ đêm nay ban hội cử thêm người ghé nhà ông Thụ mỗi tối một lần, hỏi thăm và xem gia đình cần gì, để gia đình thấy làng ở bên cạnh mình trong những đêm canh sắp tới. Chị Hảo nhận phần chuẩn bị sẵn một suất cơm nước và một phần nhang đèn của đình cho nhà ông Thụ, Kiên chép danh sách trực tang ấy vào hồ sơ hội để sáng mai dán ở nhà ngang cho các xóm cùng biết.
Ông Lực ở lại đình tới khuya theo lịch canh. Trước khi khóa cửa nhà ngang, ông ra sân nhìn về phía xóm ngoài. Đèn ở nhà ông Thụ sáng vàng qua hàng cây bưởi, một vệt sáng mới trong đêm của làng, nối tiếp vệt sáng ở xóm trong vừa tắt sau đám tang. Trên mái đình, con mèo trắng đã tỉnh sau giấc ngủ dài ban ngày, ngồi ở mép góc đao nhìn xuống sân, đốm đỏ giữa trán nằm yên trong bóng tối như một vệt lông thường. Ông Lực nhìn nó một lúc. Ông chưa nói với ban hội một lời nào về dãy sự việc ông ghi trong sổ trực của riêng mình, về đêm mèo rời mái, về buổi chiều mèo ngủ li bì. Ông biết lời của một phu đòn già về một con mèo, nói ra giữa lúc làng đang lo tang và lo Tết, sẽ bị nghe như chuyện mê tín làm rối thêm lòng người, và ông càng biết mình chưa có trong tay điều gì đủ chắc để nói. Ông cũng nghĩ tới hai người còn lại trong danh sách, bà Sen và ông Lựu, những người vẫn đang nằm ở nhà mình trong sự theo dõi của trạm. Và ông hiểu rằng sổ hội của mùa này sẽ còn phải ghi thêm những trang nặng nề nữa trước khi tiếng trống hội ngày Rằm vang lên. Ông chỉ ghi thêm vào sổ trực một dòng của đêm nay: nhà ông Thụ đèn canh sáng, ông cụ thở dốc, tiên lượng vài đêm, mọi việc ở đình yên. Rồi ông tắt bớt một cây đèn ở nhà ngang, ngồi vào chỗ canh của mình, nghe tiếng gió sông thổi qua mái ngói và tiếng trống tang xa xa còn vọng lại trong trí nhớ. Trong một đêm cuối năm chưa hề yên của làng An Bài ven sông Cầu, khi Tết đã rất gần mà tang tóc vẫn chưa chịu rời khỏi làng này.