TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 19: Người Già Chết Mắt Mở Thứ 2

Đêm hai mươi chín tháng Chạp, đêm cuối cùng của năm cũ, ông Lực nhận ca canh ở nhà ngang đình từ đầu giờ tối. Sân đình đã dọn sạch cho lễ giao thừa, dãy…

Nội dung chương

Đêm hai mươi chín tháng Chạp, đêm cuối cùng của năm cũ, ông Lực nhận ca canh ở nhà ngang đình từ đầu giờ tối. Sân đình đã dọn sạch cho lễ giao thừa, dãy cờ hội ở cổng đình bay nhẹ trong gió, đèn dầu trong nhà ngang và hậu cung đều đã châm đầy. Ông vừa ghi xong dòng sổ trực của ngày cuối năm thì người cháu của ông Thụ chạy vào sân đình, áo khoác còn chưa kịp cài. Nói gấp rằng ông cụ ở nhà thở yếu lắm rồi, hơi thở ngừng từng quãng dài hơn hẳn buổi chiều, gia đình xin ban hội sang ngay. Ông Lực không kịp thay áo, chỉ khoác thêm chiếc áo bông, dặn người trực cùng ở lại giữ đình, rồi đi nhanh theo người cháu về phía xóm ngoài trong bóng tối cuối năm.

Nhà ông Thụ sáng đèn rực hơn mọi nhà quanh ngõ. Con cháu đã tề tựu đông đủ quanh sập ở gian giữa, người đứng, người ngồi, không ai nói to. Ông Thụ nằm yên, chăn đắp tới ngực, khuôn mặt chìm trong ánh đèn dầu vàng vọt. Hơi thở của ông cụ lúc ấy đúng như lời người cháu kể: mấy hơi ngắn dồn dập, rồi một quãng ngừng dài tới mức cả gian nhà nín thở theo, rồi lại một đợt thở nữa mỏng hơn, yếu hơn. Ông Lực ngồi xuống chiếc ghế ở đầu sập, đặt tay lên thành sập, ở lại với gia đình trong những giờ cuối cùng ấy như ông đã ở lại với nhà bà Nhài ba đêm trước.

Gia đình đã chuẩn bị cho giờ này từ nhiều ngày trước, nên mọi việc trong nhà dù đau buồn vẫn diễn ra có thứ tự. Người cháu nội mang ra bộ đồ khâm liệm đã xếp sẵn trong rương, người con dâu thứ hai đun sẵn nồi nước lá thơm ở bếp, đèn dầu dự phòng được châm đầy và đặt ở các góc nhà. Ông Lực nhìn những chuẩn bị lặng lẽ ấy mà nhớ lại nhà bà Nhài trong đêm hai mươi sáu, hai gia đình khác nhau mà cùng một sự chu đáo đau lòng như nhau. Ông tự hỏi trong lòng, không dám nói ra, rằng liệu hai gia đình còn lại trong danh sách của trạm, nhà bà Sen và nhà ông Lựu. Có rồi cũng phải đi qua những đêm chuẩn bị như thế này trong tháng Giêng đang tới hay không, và ông biết câu trả lời theo sổ y tế là có, chỉ chưa biết đêm nào.

Thời gian trong gian nhà trôi rất chậm. Tiếng đồng hồ ở gian ngoài gõ từng nhịp, tiếng gió lùa qua giàn trầu ngoài sân, tiếng người con dâu khẽ gọi cha mỗi khi quãng ngừng kéo dài quá lâu. Có lúc ông Thụ mở mắt, nhìn một vòng quanh nhà bằng ánh mắt mờ đục, môi mấp máy như muốn dặn thêm điều gì, mà không thành tiếng. Người con trai cả ghé tai xuống sát mặt cha, nghe một lúc rồi ngẩng lên lắc đầu với cả nhà, mắt đỏ hoe. Rồi quãng ngừng tiếp theo tới, dài hơn mọi quãng ngừng trước đó, dài tới mức người con dâu đặt tay lên ngực ông cụ và giữ nguyên ở đó, chờ đợi trong vô vọng.

Ông Trần Văn Thụ tắt thở trong đêm cuối năm, hưởng thọ tám mươi bốn tuổi, đúng trong đêm mà bà Vui đã tiên lượng là đêm cuối và ghi rõ trong sổ của trạm y tế vào buổi sáng cùng ngày. Tiếng khóc trong nhà dâng lên, đầu tiên là người con dâu, rồi tới người con trai, rồi lan ra khắp gian nhà và sân trước. Ông Lực đứng dậy, đỡ người con trai cả đang ôm lấy thành sập, rồi lui ra gian ngoài cử người chạy sang đình báo tin cho cụ Thiệm và Đức. Và chạy tiếp tới trạm gọi bà Vui theo đúng trình tự cả làng đã quen từ đêm bà Nhài ra đi.

Rồi việc mà ông Lực đã lo sợ trong lòng từ lúc bước vào gian nhà này đã xảy ra lần thứ hai. Người con dâu vuốt mắt cho ông Thụ để ông nhắm mắt yên nghỉ. Cô vuốt một lần, mí mắt khép xuống rồi từ từ mở ra. Cô vuốt lần thứ hai, giữ tay lâu hơn, nước mắt rơi xuống mu bàn tay. Mí mắt lại mở. Đôi mắt của ông Thụ vẫn mở trừng, nhìn thẳng lên xà nhà, không nhắm lại được dù người nhà thay nhau vuốt nhiều lần, dù đã đổi sang khăn ấm, dù cụ già trong họ được mời sang làm theo cách của người xưa. Gian nhà vừa chìm trong tiếng khóc bỗng yên lặng hẳn đi, một sự yên lặng mà ông Lực đã từng nghe đúng một lần, trong căn buồng của bà Nhài vào đêm hai mươi sáu tháng Chạp.

Hai người già trong cùng một làng, chết cách nhau đúng ba đêm, cùng một kiểu mắt mở không nhắm lại được. Ý nghĩ ấy hiện lên trong đầu mọi người có mặt trong gian nhà này cùng một lúc, dù không ai nói thành lời ngay. Người họ hàng đứng ở cửa buồng lùi lại, một bà hàng xóm vừa tới nơi đã khẽ kêu lên rồi bịt miệng lại. Nỗi sợ nhập tràng, thứ nỗi sợ vừa mới dịu xuống sau tang lễ yên ổn của bà Nhài, bỗng trở lại trong đêm cuối năm này nặng hơn lần trước gấp nhiều lần, vì lần này nó không còn là chuyện của một nhà nữa. Nó đã thành một mẫu hình lặp lại trước mắt cả làng.

Ông Lực nhìn đôi mắt mở của ông Thụ rất lâu. Trong đầu ông, những dòng sổ trực của chính mình xếp lại theo thứ tự không thể chối cãi: đêm hai mươi sáu con mèo rời mái đình về phía xóm trong. Bà Nhài tắt thở với đôi mắt mở, chiều hôm sau con mèo trở về bụng lép và ngủ li bì suốt một ngày. Đêm nay là đêm cuối năm, và ông chưa biết con mèo đang ở đâu trong đêm nay, trên mái đình hay ở một nơi nào khác trong làng. Ông ép mình không nói ra dãy sự việc ấy trong gian nhà đang tang tóc này, vì lời nói của ông lúc này, dù đúng dù sai, cũng chỉ làm gia đình thêm hoảng loạn và làm nỗi sợ của cả làng bùng lên trong đêm giao thừa. Điều chắc chắn duy nhất ông có thể bám vào vẫn là cuốn sổ của trạm: ông Thụ là người bệnh già hấp hối đã được tiên lượng tắt thở trong chính đêm nay, trước mặt gia đình, trước mặt ông, với đầy đủ ghi chép từ nhiều tuần trước.

Bà Vui tới nơi, khám và ghi giờ chết vào sổ của trạm ngay tại nhà ông Thụ. Bà nói rõ trước mặt gia đình và ban hội: nguyên nhân chết là bệnh già, bệnh phổi và bệnh tim kéo dài, hoàn toàn khớp với hồ sơ theo dõi của trạm. Không có dấu hiệu bất thường nào khác trên thân thể ông cụ ngoài đôi mắt không nhắm lại được, là điều bà ghi nhận đúng như mắt thấy, như bà đã ghi ở ca bà Nhài. Cụ Thiệm và Đức tới nơi ngay sau đó. Cụ Thiệm làm lễ ngắn bên sập, rồi khuyên gia đình giữ đúng lệ đã làm với bà Nhài: khâm liệm và đóng quan sớm trong đêm, để ông cụ được yên và để con cháu an lòng. Gia đình đồng ý ngay, vì lệ ấy đã chứng tỏ sự yên ổn của nó chỉ mới ba đêm trước trong cùng một làng.

Trong lúc chờ bà Vui và cụ Thiệm tới, ông Lực còn làm một việc nhỏ mà ông cho là cần thiết cho sự bình tĩnh của cả gian nhà. Ông đi ra sân, nói rõ ràng với những người hàng xóm đang tụ lại ở cổng rằng ông cụ đã mất vì bệnh già theo tiên lượng của trạm. Ban hội và trạm y tế đang có mặt lo việc, bà con cứ vào thắp nhang tiễn ông cụ theo tình làng nghĩa xóm, ngoài ra không có việc gì khác xảy ra trong nhà cần phải bàn tán. Giọng ông chậm, rõ và dứt khoát, và đám đông ở cổng yên lặng nghe theo, lần lượt vào sân với vẻ mặt nghiêm trang của người đi viếng tang, không một lời xì xào nào lan ra ngõ trong đêm ấy. Ông Lực biết mình không giữ được miệng người làng mãi, nhưng giữ được một đêm cuối năm yên ổn cho gia đình ông Thụ cũng đã là một việc đáng làm.

Đội phu đòn do ông Lực đứng đầu đỡ việc khâm liệm ngay trong đêm. Trước khi nắp quan đóng lại, người con trai cả vuốt mắt cho cha một lần cuối, lâu và chậm, mà đôi mắt vẫn mở. Anh ta khóc, phủ khăn lên mặt cha theo lời cụ dặn, rồi lùi lại để nắp quan đóng xuống trong tiếng lễ trầm và tiếng khóc tiễn biệt của cả nhà. Nắp quan đóng lại yên ổn, không có việc gì bất thường xảy ra ngoài đôi mắt mở ấy, như đêm ở nhà bà Nhài. Nhưng khi ông Lực bước ra sân nhà ông Thụ trong gió lạnh cuối năm, ông biết nỗi sợ trong làng từ đêm nay sẽ không còn dịu xuống dễ dàng như lần trước nữa.

Hằng tới nhà ông Thụ với sổ hội làng ngay trong đêm, ghi mục mới có Đức ký xác nhận tại chỗ: trong sổ hội, ca này được ghi đúng thứ tự là người già chết mắt mở thứ 2 của làng. Họ tên Trần Văn Thụ, tám mươi bốn tuổi, chết đêm hai mươi chín tháng Chạp, nguyên nhân bệnh già theo ghi nhận của trạm y tế, mắt mở không nhắm lại được giống hệt ca thứ nhất. Ông Lực đứng bên cạnh nhìn cháu gái ghi từng chữ, lòng nghĩ tới con số hai vừa thành chữ trong sổ. Một lần còn có thể gọi là lạ, hai lần cách nhau ba đêm đã thành một điều cả làng phải đối diện. Ông cùng ban hội trở về đình khi đêm đã khuya, phía trước là lễ giao thừa đang chờ, và phía sau là một ngôi nhà ở xóm ngoài vừa treo cờ tang trong đêm cuối cùng của năm cũ.

Chương khác

Xem thêm