TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 17: Tất Niên Ở Đình

Ngày hai mươi tám tháng Chạp, đình An Bài làm lễ tất niên. Từ sáng sớm, sân đình đã được quét sạch, lá khô và tro vàng mã của những ngày trước được dồn…

Nội dung chương

Ngày hai mươi tám tháng Chạp, đình An Bài làm lễ tất niên. Từ sáng sớm, sân đình đã được quét sạch, lá khô và tro vàng mã của những ngày trước được dồn vào một góc và đốt gọn, khói bay lên mỏng và thơm mùi giấy cháy. Bà Mận mở kho từ sớm, mang ra thêm chân đèn, bình hoa và những bó nhang lớn dành riêng cho lễ cuối năm. Hằng kê bàn ở hiên nhà ngang, mở sổ hội tới trang của ngày tất niên, ghi sẵn các mục việc: lễ ở hậu cung, cơm tất niên của ban tế, lịch canh đình đêm hai mươi tám và danh sách người trực ở nhà ông Thụ.

Ông Lực tới đình với bộ áo dài đã giặt sạch, tay xách theo chiếc đèn dầu của nhà mình để góp cho nhà ngang trong những đêm canh cuối năm. Ông phụ nhóm trai làng treo lại dãy đèn lồng trước sân, kiểm tra dây buộc của cờ hội ở cổng đình, rồi vào hậu cung giúp cụ Thiệm lau chùi bàn thờ Thành Hoàng. Bát hương ở hậu cung hôm nay được nén tro mới, mặt tro phẳng và đầy, cắm dày nhang hơn mọi ngày thường để chuẩn bị cho buổi lễ chiều. Ông nhìn mặt tro phẳng ấy một lúc, nhớ lại những lần tro vơi trong các đêm trước, rồi lẳng lặng quay ra làm tiếp việc của mình.

Trước buổi lễ, ban hội còn dành một phần đầu giờ chiều để chốt lại việc của hai ngày cuối năm. Đức đọc danh sách trực: đêm hai mươi tám canh đình do ông Lực và một thanh niên trong đội phu đòn phụ trách. Ngày hai mươi chín lo cúng rước ông bà ở các gia đình và treo cờ hội sớm ở cổng đình, đêm giao thừa mở cửa đình cho cả làng thắp nhang. Chị Hảo báo phần cơm tất niên đã sẵn sàng, bà Mận báo nhang đèn cho ba ngày cuối năm đã đủ, Kiên báo hồ sơ hội đã chép xong tới hết ngày hai mươi bảy. Mọi việc đều vào sổ, đều có người chịu trách nhiệm, và ông Lực nghe tới đâu thấy lòng yên tới đó. Vì một ngôi làng đang có tang và có người hấp hối càng cần những buổi họp rạch ròi như thế này để không việc nào bị bỏ sót trong những ngày bận rộn nhất năm.

Đức cũng nhắc lại việc ở nhà ông Thụ trong buổi chốt việc ấy. Người của ban hội đã ghé nhà ông cụ sáng nay, ông cụ vẫn thở dốc, ăn uống không được, gia đình vẫn canh bên sập không rời. Bà Vui sẽ ghé nhà ông Thụ thêm một lần vào sáng mai, ngày cuối năm, để xem lại tiên lượng. Ban hội nghe xong đều im lặng một lúc. Ai cũng hiểu buổi lễ tất niên chiều nay, dù đông vui tới đâu, vẫn diễn ra trong một ngôi làng còn một người già đang nằm đếm từng đêm ở xóm ngoài. Và lời khấn cuối năm của cụ Thiệm vì thế sẽ mang một phần dành riêng cho những mái nhà đang sáng đèn canh như thế.

Buổi chiều, dân làng kéo tới đình dự lễ tất niên đông hơn mọi lễ thường trong tháng. Người mang theo mâm cỗ nhỏ, người mang theo bó nhang, người chỉ mang theo con cháu tới thắp một nén nhang cuối năm cho Thành Hoàng và cho tổ tiên làng. Khói nhang từ hậu cung bay ra dày đặc, quẩn quanh hiên đình, tràn xuống sân và bốc lên mái ngói thành từng lớp mỏng chồng lên nhau. Tiếng lễ, tiếng khấn và tiếng trẻ con gọi nhau quyện vào làn khói ấy, tạo nên không khí đặc quánh chỉ riêng ngày tất niên mới có ở đình làng.

Cụ Thiệm chủ trì buổi lễ trong áo tế trang trọng, giọng đọc văn khấn chậm rãi và rõ ràng, tạ ơn Thành Hoàng đã phù hộ cho làng qua một năm. Tấu trình việc hội làng tháng Giêng sắp tới, và không quên khấn cho những người già đang nằm bệnh trong làng được yên ổn qua những ngày cuối năm. Khi cụ nhắc tới phần ấy, cả sân đình yên lặng hẳn một nhịp. Ai cũng biết cụ đang nói tới ông Thụ đang thở dốc ở xóm ngoài, tới bà Sen và ông Lựu vẫn nằm trong danh sách của trạm, và tới bà Nhài vừa được đưa ra nghĩa địa hôm qua. Ông Lực đứng trong hàng ban tế, nghe những lời khấn ấy mà lòng nặng trĩu, mắt vô thức nhìn lên phía mái đình qua làn khói đang bốc lên.

Con mèo trắng ngồi ở góc đao như mọi ngày, ngay giữa đường khói từ hậu cung bốc lên mái. Nó ngồi yên, lông trắng ngả vàng dưới ánh chiều và khói nhang, đầu hơi cúi về phía sân đình như đang nghe buổi lễ. Ông Lực nhìn nó qua làn khói, và chính trong giây phút ấy, ông thấy đốm đỏ giữa trán nó sáng lên. Ánh sáng vàng rất rõ, rõ hơn một vệt lông phản nắng, rõ hơn bất kỳ lần nào ông từng thoáng thấy từ xa trong những ngày trước. Nó sáng đều một lúc giữa làn khói dày, rồi mờ dần khi gió đổi hướng và khói tản ra, để lại đốm đỏ trở về dáng vẻ một vệt lông tròn thường ngày.

Ông Lực đứng yên, tay nắm chặt mép áo tế. Ông nhớ ngay tới đêm ông Táo hôm hai mươi ba tháng Chạp, đêm mà sau lễ, cụ Thiệm từng ở lại hậu cung tới cuối cùng. Khi ấy ông ở nhà ngang, không thấy quầng sáng nào trên mái, và cụ cũng không nói một lời nào về điều ấy với ban hội. Hôm nay, giữa ban ngày ban mặt của buổi lễ tất niên, trước mặt cả sân đình đông người, chính mắt ông đã thấy đốm đỏ sáng vàng rõ ràng như thế. Ông quay sang phía cụ Thiệm, định bụng khi lễ xong sẽ hỏi cụ một câu, và bắt gặp cụ cũng đang nhìn lên góc đao với vẻ mặt mà ông chưa từng thấy ở người giữ đình này: yên lặng. Căng thẳng, và như đang xác nhận một điều cụ đã thấy từ trước mà không dám chắc.

Sau buổi lễ, khi dân làng đã ra về gần hết và sân đình chỉ còn ban hội ở lại dọn dẹp, ông Lực tới bên cụ Thiệm ở hiên hậu cung. Ông nói khẽ, chỉ đủ cho hai người nghe, rằng lúc khói nhang dày nhất, ông đã thấy đốm đỏ trên trán con mèo sáng vàng rõ ràng trên mái. Cụ Thiệm im lặng một lúc lâu, rồi gật đầu rất chậm. Cụ nói đêm ông Táo, ở lại sau cùng trong hậu cung giữa khói nhang, cụ cũng đã thoáng thấy một quầng sáng vàng rất mờ ở đúng chỗ ấy. Mờ tới mức cụ tự cho là mắt mình hoa vì khói và tuổi già, nên cụ chỉ ghi vào sổ tay riêng của mình và không nói với ai, sợ làm rối lòng ban hội trong những ngày giáp Tết.

Hai người đàn ông già đứng yên bên nhau ở hiên đình, cùng nhìn lên góc đao đang tối dần trong chiều cuối năm. Con mèo đã chui vào hốc ngói, đốm đỏ khuất hẳn, mái đình trở lại dáng vẻ yên tĩnh thường ngày. Cụ Thiệm nói chậm rãi rằng hai lần thấy sáng, một lần mờ ở đêm ông Táo và một lần rõ hơn hôm nay. Đều xảy ra khi khói nhang ở đình dày nhất, và đều chỉ ở mức một quầng sáng trên mái, chưa có việc gì khác đi kèm để mà kết luận. Cụ dặn ông Lực cứ ghi đúng như mắt thấy vào sổ trực, ngày tháng rõ ràng, mức sáng rõ ràng, không thêm một chữ suy đoán nào, và tạm thời chỉ hai người biết với nhau cho tới khi ban hội có thêm dữ kiện chắc chắn hơn. Vì dân làng lúc này đang lo tang và lo Tết, một lời nói chưa chắc chắn về con mèo của đình có thể làm cả làng hoang mang trong đêm tất niên.

Ông Lực đồng ý với cách làm ấy, vì đó cũng là cách ông đã tự dặn mình từ đêm canh nhà bà Nhài. Tối hôm ấy, sau bữa cơm tất niên gọn nhẹ của ban hội ở nhà ngang, ông ghi vào sổ trực của đình một mục được Hằng chép lại vào sổ hội ngay trong đêm: ngày hai mươi tám tháng Chạp, lễ tất niên. Khói nhang dày, đốm đỏ trên trán con mèo sáng vàng rõ hơn đêm ông Táo một bậc, hai người cùng thấy là cụ Thiệm và ông Lực, ngoài quầng sáng ấy không có việc gì khác xảy ra ở đình. Hằng ghi xong, ngẩng lên nhìn ông nội một lúc như muốn hỏi thêm, rồi lại cúi xuống đóng sổ, vì cô đã quen với quy định ghi đúng việc thấy, không hỏi thêm điều chưa tới lúc hỏi.

Sau khi ghi sổ, ông Lực còn đi một vòng quanh đình kiểm tra cửa nẻo như lệ canh đêm. Cửa hậu cung cài then chắc, bát hương sau lễ tro vẫn đầy, mặt tro chỉ lõm nhẹ quanh chân nhang mới cắm, không có dấu chân mèo nào quanh bàn thờ trong buổi chiều đông người này. Cửa kho khóa chặt, sân đình sau lễ đã được quét sạch, dãy đèn lồng trước hiên được hạ xuống một nửa để tiết kiệm dầu cho đêm giao thừa. Ông ghi thêm những việc kiểm tra ấy vào cuối mục sổ trực, để người trực đêm sau biết rõ đình đã được bàn giao trong tình trạng nào. Đó là thói quen của một người canh đình lâu năm, và cũng là cách ông giữ cho mọi đêm ở đình đều có chứng cứ rõ ràng nếu sau này cần xem lại.

Đêm tất niên, ông Lực ở lại canh đình tới khuya. Khói nhang trong hậu cung vẫn còn thơm nồng, đèn ở nhà ngang cháy sáng, tiếng pháo trẻ con nổ lốp đốp ở đầu ngõ xa xa. Ông ngồi nghe những âm thanh cuối năm ấy, thỉnh thoảng ngước nhìn lên góc đao tối sẫm. Trong đầu ông, hai quầng sáng cách nhau năm đêm nằm cạnh nhau như hai dòng chữ trong cùng một cuốn sổ: một dòng mờ của đêm ông Táo do một người thấy và tự phủ định. Một dòng rõ hơn của chiều tất niên do hai người cùng thấy và cùng ghi lại. Ông chưa biết hai dòng chữ ấy sẽ dẫn tới điều gì, nhưng ông biết từ hôm nay, chuyện đốm đỏ phát sáng không còn là hoa mắt của riêng ai nữa. Nó đã có tên trong sổ của làng.

Chương khác

Xem thêm