TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 15: Tang Bà Nhài Và Nỗi Sợ Nhập Tràng
Ngày hai mươi bảy tháng Chạp, làng An Bài thức dậy trong tiếng trống tang trầm và đều từ phía xóm trong. Ông Lực tới nhà bà Nhài từ lúc trời chưa sáng…
Nội dung chương
Ngày hai mươi bảy tháng Chạp, làng An Bài thức dậy trong tiếng trống tang trầm và đều từ phía xóm trong. Ông Lực tới nhà bà Nhài từ lúc trời chưa sáng rõ, cùng đội phu đòn lo việc rạp, việc bàn ghế và việc đưa tiễn. Ông đã thức gần trọn hai đêm liền, mắt cay và lưng mỏi, nhưng đám tang đầu tiên của làng trong mùa hội này không cho phép ông vắng mặt. Quan tài của bà Nhài đã đóng từ sáng hôm trước theo lệ đóng quan sớm, đặt ngay ngắn ở gian giữa, hương khói không lúc nào tắt, cờ tang treo trước cổng, người ra vào viếng thăm đều cúi đầu rất thấp.
Tang lễ diễn ra yên ổn từ đầu tới cuối, và sự yên ổn ấy chính là điều khiến ông Lực để tâm nhất. Suốt buổi sáng, họ hàng, hàng xóm và các đoàn viếng của làng lần lượt tới thắp nhang, đọc điếu, chia buồn với gia đình. Con cháu bà Nhài đáp lễ đầy đủ, tiếng khóc có lúc dâng lên rồi lắng xuống theo nhịp lễ, không một tiếng động lạ nào vang lên từ phía quan tài, không một việc bất thường nào xảy ra trong gian nhà. Tới giờ đưa tiễn, đội phu đòn khiêng quan tài ra xe tang trong tiếng trống và tiếng kèn đều đặn, đoàn người đi bộ theo sau qua ngõ xóm trong, qua cổng đình, ra phía nghĩa địa của làng ở ven bãi sông. Ông Lực đi ngay bên cạnh xe tang, tay giữ một đầu đòn phụ, mắt nhìn thẳng về phía trước như mọi đám tang ông từng đưa tiễn trong đời.
Khi quan tài hạ huyệt và những nắm đất đầu tiên được thả xuống, người con trai cả của bà Nhài khóc thành tiếng một lần cuối rồi lặng đi. Cụ Thiệm làm lễ an táng ngắn gọn theo lệ làng, bà Vui đứng ở phía sau đoàn người với tư cách người của trạm tới tiễn một bệnh nhân lâu năm của mình. Mọi việc khép lại trong một buổi trưa lạnh và xám. Trên đường về, mấy người trong đoàn đưa tang nói khẽ với nhau rằng đêm qua nhiều người trong xóm đã không ngủ yên vì lo sợ chuyện nhập tràng mà dân gian vẫn đồn về những người chết mắt mở. Tới lúc này, khi tang lễ đã xong xuôi yên ổn, nỗi lo ấy mới thật sự tan đi. Một bà hàng xóm nói to hơn một chút, như nói cho chính mình nghe: đóng quan sớm theo lệ là phải, bà cụ đi yên lành, có gì đâu mà sợ. Mấy người khác gật đầu theo.
Ông Lực nghe những lời ấy mà không chen vào. Với ông, ý nghĩa của buổi sáng hôm nay nằm ở một dữ kiện rất rõ ràng: nỗi sợ nhập tràng suốt một ngày một đêm qua chỉ là nỗi sợ. Là nguy cơ người ta lo lắng trong đầu, chứ chưa từng thành một sự việc thật nào trong nhà bà Nhài. Người chết đã được khâm liệm, đóng quan, đưa tang và hạ huyệt trọn vẹn theo lệ. Ông tự ghi nhớ điều ấy như ghi một dòng vào sổ trong đầu, vì ông biết trong những ngày tới, nếu làng còn có thêm chuyện tương tự. Lời đồn sẽ lại nổi lên, và chỉ có những dữ kiện đã xảy ra thật như buổi tang hôm nay mới giữ được đầu óc người làng ở lại với sự bình tĩnh.
Giữa buổi tang, chị Hảo lo phần cơm nước cho đoàn đưa tang ở sân sau nhà bà Nhài. Chị kể với ông Lực trong lúc nghỉ tay rằng từ đêm qua tới giờ, người trong xóm tới viếng ai cũng hỏi một câu giống nhau về đôi mắt của bà cụ. Và chị đã phải trả lời không biết bao nhiêu lần rằng bà cụ mất vì bệnh già, trạm y tế đã ghi rõ, tang lễ của làng sẽ lo cho bà cụ yên nghỉ đàng hoàng. Chị nói dân làng sợ là sợ cái chưa từng thấy, vì cả làng bao nhiêu năm nay chưa có đám tang nào mà người chết vuốt mắt không nhắm như thế này. Ông Lực nghe, gật đầu, rồi bảo chị cứ giữ đúng cách trả lời ấy, điều gì làng chưa biết thì nói là chưa biết, không được thêm thắt một chữ nào cho câu chuyện nặng thêm.
Ông cũng để ý cách gia đình bà Nhài đối đãi với nỗi sợ của chính mình trong suốt buổi tang. Người con trai cả, sau những giờ hoảng hốt trong đêm khâm liệm, đã bình tĩnh lại hoàn toàn. Anh ta đứng đáp lễ từng đoàn viếng, giọng rõ ràng, và mỗi khi có người khách khẽ hỏi về đêm qua. Anh chỉ nói một câu ngắn gọn rằng mẹ anh mất vì tuổi già bệnh nặng, mọi việc trong nhà đều yên, cảm ơn bà con đã tới tiễn. Sự bình tĩnh ấy lan sang cả đoàn người đưa tang. Tới lúc hạ huyệt, không còn một lời xì xào nào về chuyện nhập tràng nữa, chỉ còn tiếng khóc, tiếng trống và tiếng đất rơi xuống nắp quan tài trong gió lạnh ven sông.
Buổi chiều, ông Lực quay về đình để cùng ban hội dọn dẹp và chốt sổ tang lễ. Hằng ghi vào sổ hội một mục ngắn về tang bà Nhài: ngày hai mươi bảy tháng Chạp, tang lễ hoàn tất, chôn cất tại nghĩa địa làng, mọi việc yên ổn, ban hội và đội phu đòn đã lo đủ phần việc của làng. Đức đọc lại mục ấy rồi dặn thêm rằng từ nay hễ nhắc tới đám tang này trước mặt dân làng, ban hội chỉ nói đúng những gì đã diễn ra. Không nhắc lại nỗi sợ đêm khâm liệm như một chuyện lạ để kể, vì gia đình bà Nhài còn đang trong những ngày tang và không đáng phải nghe lại nỗi hoảng sợ của chính mình qua miệng người khác. Kiên ngồi bên cạnh chép lại mục tang lễ ấy vào bản hồ sơ của hội, đóng dấu ngày tháng rõ ràng, rồi cất vào cặp giấy tờ của ban hội theo đúng thứ tự thời gian.
Chính trong buổi chiều ở đình ấy, ông Lực để ý một việc về con mèo mà ông không nói ra ngay. Từ sáng sớm, khi ông đi ngang qua sân đình để sang nhà bà Nhài, hốc ngói trên góc đao vẫn trống, không thấy bóng mèo trắng đâu. Tới gần trưa, khi đoàn đưa tang đi qua cổng đình, ông ngước lên mái theo thói quen và vẫn không thấy nó. Mãi tới đầu giờ chiều, khi ông đang quét lại sân đình sau buổi tang, con mèo mới xuất hiện ở phía sau mái, đi chậm từ phía bãi sông trở về, bụng lép hẳn đi so với dáng vẻ thường ngày, bước chân chậm và nặng. Nó leo lên góc đao, chui vào hốc ngói quen thuộc, cuộn người lại và nằm yên.
Suốt phần còn lại của buổi chiều và cả buổi tối hôm ấy, con mèo không động đậy. Ông Lực đi lại trong đình nhiều lần, lần nào ngước lên mái cũng thấy nó nằm nguyên một tư thế trong hốc ngói, mắt nhắm, tai không vểnh, gọi cũng không đáp như những lần nó vẫn thò đầu ra nhìn người qua lại. Bà Mận từ kho đình đi ra, nhìn theo ánh mắt của ông, nói một câu thản nhiên rằng mèo nhà nào đi đêm về cũng ngủ ngày như chết, con này chắc đêm qua lang thang ở đâu xa nên nay mới mệt lử. Ông Lực gật đầu cho qua chuyện, nhưng trong lòng ông, hình ảnh ấy ở lại rất lâu: một con mèo trở về mái đình rất muộn sau đêm bà Nhài tắt thở, bụng lép, và ngủ li bì suốt cả ngày trong hốc ngói không động đậy.
Trước khi trời tối, cụ Thiệm gọi ông Lực vào nhà ngang uống chén trà nóng sau một ngày dài. Cụ hỏi ông về buổi tang, nghe ông kể lại từng việc yên ổn, rồi gật đầu nói rằng lệ đóng quan sớm của làng đã qua bao đời. Giữ được cho người chết yên và người sống yên, đám tang hôm nay là một bằng chứng nữa cho cả làng thấy. Cụ dặn ông những ngày tới phải giữ sức, vì trong sổ của trạm vẫn còn ba người già nữa đang nằm chờ, và ban hội chưa thể gọi mùa hội này là yên được. Ông Lực nghe lời dặn ấy trong im lặng. Ba người còn lại, ông Thụ, bà Sen và ông Lựu, ba cái tên ông đã thuộc lòng từ hôm hai mươi mốt tháng Chạp. Giờ đây sau đám tang đầu tiên bỗng trở thành ba mái nhà mà ông sẽ phải để mắt tới trong những đêm sắp tới, mỗi mái nhà là một ngọn đèn canh có thể tắt bất cứ đêm nào.
Đêm hai mươi bảy tháng Chạp, ông Lực ghi việc ấy vào sổ trực của mình bằng mấy dòng khô khan đúng như lời cụ Thiệm dặn từ đêm ông Táo: ngày tang bà Nhài, tang lễ yên ổn, không có việc lạ nào xảy ra trong tang lễ. Chiều cùng ngày con mèo trở về hốc ngói muộn, ngủ li bì tới tối không động đậy. Ông ghi xong, đọc lại, rồi gấp sổ lại mà không thêm một lời suy đoán nào. Ông biết mình chưa có gì trong tay ngoài một dãy sự việc nằm cạnh nhau theo thứ tự thời gian: một đêm mèo rời mái, một người già tắt thở với đôi mắt mở, một buổi sáng mèo vắng mặt và một buổi chiều mèo ngủ như chết. Nối chúng lại thành một kết luận vào lúc này, với ông, vẫn là quá sớm và quá liều. Nhưng ông cũng biết, từ hôm nay, mỗi lần làng có việc gì trong đêm, ông sẽ nhìn lên mái đình đầu tiên, và mỗi lần nhìn lên ấy. Ông sẽ nhớ tới buổi chiều con mèo trở về với cái bụng lép và giấc ngủ dài không động đậy trong hốc ngói lạnh. Một giấc ngủ mà ông sẽ còn gặp lại trong trí nhớ mỗi khi làng bước vào một đêm canh mới trong những ngày giáp Tết còn lại này, khi ba ngọn đèn canh khác trong làng vẫn đang cháy.