TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 14: Người Già Chết Mắt Mở Thứ 1

Đêm hai mươi sáu tháng Chạp trôi về gần sáng thì hơi thở của bà Nhài đổi hẳn. Ông Lực đang ngồi ở ghế đẩu cuối giường, lưng mỏi nhừ sau một đêm thức…

Nội dung chương

Đêm hai mươi sáu tháng Chạp trôi về gần sáng thì hơi thở của bà Nhài đổi hẳn. Ông Lực đang ngồi ở ghế đẩu cuối giường, lưng mỏi nhừ sau một đêm thức trắng, bỗng thấy căn buồng yên đi một cách lạ thường. Hơi thở vừa rồi còn thưa từng đợt, nay ngừng lại lâu hơn mọi quãng ngừng trước đó. Người con dâu đặt tay lên ngực bà cụ, chờ, rồi ngẩng lên nhìn chồng bằng ánh mắt hoảng hốt không thành lời. Người con trai cả cúi sát xuống mặt mẹ, gọi khẽ hai tiếng, rồi lại gọi thêm một lần nữa to hơn. Bà Nhài không đáp. Ngực bà cụ không còn phập phồng. Một hơi thở cuối cùng đã rời khỏi thân thể gầy guộc ấy nhẹ tới mức không ai trong buồng kịp nhận ra đúng giây phút của nó.

Bà Đỗ Thị Nhài đã tắt thở trong đêm, hưởng thọ tám mươi tám tuổi, đúng trong khoảng tiên lượng mà bà Vui đã nói thẳng với gia đình từ hôm hai mươi lăm tháng Chạp và ghi rõ trong sổ của trạm y tế. Người nhà khóc òa lên, tiếng khóc nén suốt mấy đêm canh bỗng vỡ ra cùng lúc. Ông Lực đứng dậy, đỡ người con trai cả đang khuỵu xuống bên giường, rồi lặng lẽ lui ra gian ngoài để gia đình có một khoảng riêng bên bà cụ trong những phút đầu tiên. Đồng thời cử người cháu nội chạy sang đình báo tin cho cụ Thiệm và ban hội, và chạy tiếp tới trạm y tế gọi bà Vui như đã hẹn.

Việc tiếp theo diễn ra trong căn buồng sáng đèn ấy đã khiến nỗi buồn của gia đình biến thành một nỗi sợ rõ rệt. Theo lệ, người con dâu vuốt mắt cho bà cụ để bà nhắm mắt yên nghỉ. Cô đặt hai ngón tay lên mí mắt của mẹ chồng, vuốt nhẹ từ trên xuống như đã làm cho người thân trước đây. Mí mắt khép xuống, rồi từ từ mở ra trở lại. Cô vuốt lần thứ hai, giữ tay lâu hơn. Mí mắt lại mở. Đôi mắt của bà Nhài vẫn mở trừng, nhìn thẳng lên trần nhà, không nhắm lại được dù người nhà thay nhau vuốt nhiều lần, dù đã lấy khăn ấm chườm lên mặt bà cụ theo cách các cụ già trong họ chỉ dạy.

Căn buồng chìm vào một sự yên lặng khác hẳn yên lặng của lúc canh bệnh. Người con trai cả nhìn đôi mắt mở của mẹ, mặt tái đi. Một người họ hàng đứng ở cửa buồng lùi lại một bước, miệng lẩm bẩm hai chữ nhập tràng rồi im bặt. Nỗi sợ mà dân làng vẫn truyền miệng nhau từ đời này sang đời khác bỗng có mặt thật trong căn nhà này: người chết mắt mở trừng là người chết không yên. Là cái xác dễ bị quỷ nhập vào, là điều mà bất kỳ gia đình nào trong làng cũng kiêng kỵ nhất trong giờ khâm liệm. Không ai dám nói to điều ấy thành câu, nhưng ai cũng nghĩ tới nó, và chính sự không dám nói ấy làm cho nỗi sợ càng nặng.

Ông Lực quay vào buồng, nhìn đôi mắt mở của bà Nhài một lúc lâu. Ông đã đi qua nhiều đám tang, đã thấy nhiều người chết trong làng, người nào trước khi khâm liệm cũng được vuốt mắt nhắm lại yên lành. Đây là lần đầu tiên ông đứng trước một đôi mắt chết mà vuốt thế nào cũng không nhắm. Trong ngực ông, mối nghi về con mèo trên mái đình trỗi dậy mạnh hơn mọi lần trước, đi kèm với câu kể của Hằng lúc chạng vạng về con mèo rời mái đi về phía xóm này. Ông không nói một lời nào về điều ấy trong căn buồng này. Ông hiểu rằng trước một gia đình đang đau buồn và hoảng sợ, mọi lời đoán mò về nguyên nhân đều là tàn nhẫn và vô ích. Và dữ kiện chắc chắn duy nhất lúc này vẫn là sổ y tế: bà Nhài là người bệnh già hấp hối đã được tiên lượng tắt thở trong chính đêm nay.

Bà Vui tới nhà rất nhanh, áo khoác còn chưa cài hết cúc. Bà vào buồng, kiểm tra mạch, nghe tim, soi đèn vào mặt bà cụ, rồi ghi giờ chết vào sổ của trạm ngay tại bàn ở gian ngoài. Bà nói rõ với gia đình và ông Lực cùng nghe: nguyên nhân chết là bệnh già, sức kiệt, hoàn toàn khớp với quá trình theo dõi nhiều tuần của trạm, không có dấu hiệu gì khác trên thân thể bà cụ. Riêng đôi mắt không nhắm lại được, bà nói thẳng là bà không giải thích được bằng y tế thường ngày, bà ghi nhận đúng như mắt thấy vào sổ. Và bà khuyên gia đình cứ lo hậu sự theo lệ làng cho chu tất, đừng vì một điều chưa rõ mà để bà cụ nằm lâu trong nhà.

Cụ Thiệm và Đức cũng tới nơi ngay sau đó. Cụ Thiệm đứng bên giường bà Nhài, chắp tay niệm một bài lễ ngắn, rồi nói với gia đình bằng giọng trấn an của người giữ đình lâu năm. Cụ nói lệ làng từ xưa đã có cách lo cho những trường hợp người chết chưa nhắm mắt: làm lễ khâm liệm sớm, đóng quan sớm trong ngày, để người chết được yên trong quan tài và con cháu được yên lòng. Cụ nhấn mạnh đó là lệ có sẵn của làng, không phải việc gì mới bày ra trong hoảng loạn, và từ xưa tới nay những đám tang đóng quan sớm trong làng đều diễn ra yên ổn, không hề có chuyện gì xảy ra sau đó. Lời của cụ làm người con trai cả bình tĩnh lại thấy rõ. Gia đình quyết định ngay trong buổi sáng: khâm liệm và đóng quan sớm theo lệ, tang lễ làm gọn mà chu đáo, đúng như dự định đã bàn từ đêm canh.

Ông Lực cùng đội phu đòn đỡ việc khâm liệm và khiêng áo quan vào vị trí chính giữa gian nhà. Trước khi nắp quan đóng lại, người con dâu vuốt mắt cho bà cụ một lần cuối cùng, lâu và chậm, mà đôi mắt vẫn mở. Cô khóc, lấy khăn phủ nhẹ lên mặt bà cụ theo lời cụ Thiệm dặn, rồi lùi lại để nắp quan được đóng xuống trong tiếng lễ và tiếng khóc tiễn biệt. Nắp quan đóng lại yên ổn. Không có tiếng động lạ nào, không có việc gì bất thường xảy ra trong gian nhà ngoài đôi mắt không nhắm ấy, và nỗi sợ nhập tràng, sau khi quan tài đã đóng, cũng dịu xuống thành một nỗi buồn lặng lẽ như mọi đám tang khác trong làng.

Hằng tới nhà bà Nhài vào lúc trời vừa sáng, mang theo sổ hội làng. Cô ghi vào sổ một mục được cả ban hội đọc lại và xác nhận tại chỗ: trong sổ hội, ca này được ghi đúng thứ tự là người già chết mắt mở thứ 1 của làng trong mùa hội này. Họ tên Đỗ Thị Nhài, tám mươi tám tuổi, chết đêm hai mươi sáu tháng Chạp, nguyên nhân bệnh già theo ghi nhận của trạm y tế, mắt mở không nhắm lại được là điều chưa ai giải thích được. Đức ký xác nhận bên cạnh mục ghi ấy. Cụ Thiệm dặn Hằng giữ nguyên cách ghi rạch ròi như thế cho mọi việc về sau: điều gì rõ thì ghi rõ, điều gì chưa rõ thì ghi là chưa rõ, không thêm một lời đồn nào vào sổ của làng.

Trước khi rời nhà bà Nhài, ông Lực còn cùng Đức đi một vòng quanh sân và ngõ để dặn dò việc tang lễ trong ngày. Hàng xóm đã bắt đầu kéo tới, người mang theo vòng hoa, người mang theo nải chuối và bó nhang, ai vào sân cũng hạ giọng xuống và đi nhẹ chân. Đức thay mặt ban hội nhận lời giúp đỡ của các xóm, chia người dựng rạp nhỏ trước sân, chia người lo nước nôi cho khách tới viếng. Và nhắc đi nhắc lại một điều với bất kỳ ai hỏi tới đôi mắt của bà cụ: việc ấy ban hội đã ghi vào sổ đúng như mắt thấy. Nguyên nhân chết đã có trạm y tế ghi nhận rõ ràng, bà con cứ lo thắp nhang tiễn bà cụ cho trọn tình làng nghĩa xóm, đừng truyền miệng thêm điều gì làm gia đình đang tang tóc phải khổ tâm thêm. Ông Lực đứng bên cạnh nghe, thấy cách nói ấy là phải, và tự dặn mình cũng sẽ giữ đúng cách nói ấy nếu có ai gặng hỏi ông trong những ngày tới.

Ông cũng ghé vào gian buồng lần cuối, nơi chiếc giường tre của bà Nhài đã được dọn gọn, chăn chiếu xếp lại, chỉ còn mùi dầu gió và mùi khăn ấm vương trong không khí. Người con dâu ngồi ở mép giường cũ của mẹ chồng, tay vân vê mép khăn, kể cho ông nghe rằng những ngày cuối bà cụ vẫn còn tỉnh táo đôi lúc, vẫn nhận ra con cháu và vẫn dặn dò việc nhà bằng những câu rất ngắn. Nghe tới đó, ông Lực càng tin chắc vào điều bà Vui đã ghi trong sổ: bà Nhài ra đi là ra đi của một người bệnh già đã đi hết phần sức của mình. Điều không yên duy nhất còn lại chỉ là đôi mắt mở kia, và ông tự hứa sẽ tìm hiểu điều ấy bằng mắt nhìn và sổ sách của làng, chứ không bằng lời đồn.

Trời sáng hẳn, sương tan trên mặt ao đầu xóm, tiếng gà gáy rộ lên khắp làng. Nhà bà Nhài treo cờ tang, khói hương từ gian giữa bay ra ngõ. Ông Lực về ngang qua đình, ngước nhìn lên góc đao theo thói quen. Hốc ngói trống. Con mèo trắng đêm nay chưa trở về mái đình, hoặc đã trở về vào lúc nào ông không hay. Ông đứng yên dưới sân đình lạnh một lúc lâu, trong đầu hiện lên đôi mắt mở trừng của bà Nhài và dòng chữ vừa ghi trong sổ hội. Một người già đã đi, đúng như y tế tiên lượng, mà đôi mắt của bà lại mở ra một câu hỏi không ai trong làng trả lời được. Ông khóa cổng đình, đi về nhà nghỉ một lát trước giờ tang lễ, mang theo câu hỏi ấy như mang theo một hòn đá nhỏ trong túi áo, nặng và lạnh.

Chương khác

Xem thêm