TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 18: Ngày Cuối Năm Ở Làng

Ngày hai mươi chín tháng Chạp, ngày cuối cùng của năm, làng An Bài dậy sớm trong một thứ bận rộn rất riêng mà chỉ ngày này trong năm mới có. Khói bếp từ…

Nội dung chương

Ngày hai mươi chín tháng Chạp, ngày cuối cùng của năm, làng An Bài dậy sớm trong một thứ bận rộn rất riêng mà chỉ ngày này trong năm mới có. Khói bếp từ các mái nhà bay lên cùng lúc, mùi thịt kho, mùi bánh chưng hâm lại và mùi nhang mới thắp quyện vào nhau trong ngõ. Nhà nào cũng dọn dẹp lần cuối: quét sân, lau bàn thờ, thay nước bình hoa, chuẩn bị mâm cúng rước ông bà về ăn Tết. Trẻ con chạy theo người lớn xin được giao một việc nhỏ, người già ngồi ở hiên nhìn con cháu đi lại, thỉnh thoảng nhắc một câu về lệ cúng cuối năm không được quên.

Ông Lực dành buổi sáng cho nhà mình, cho đình và cho những người hàng xóm già cả neo đơn quanh nhà ông mà ông vẫn ghé thăm vào ngày cuối năm theo thói quen nhiều năm nay. Ở nhà, ông cùng Hằng lau lại bàn thờ gia tiên, thay cát trong bát hương, kiểm tra mâm ngũ quả cháu gái đã bày từ hôm qua. Ở đình, ông giúp nhóm trực treo cờ hội sớm ở cổng đình theo lịch đã chốt từ buổi tất niên: dãy cờ ngũ sắc được kéo lên dọc hai bên cổng, vải cờ còn mới, bay phần phật trong gió lạnh cuối năm. Dân làng đi qua cổng đình đều dừng lại ngước nhìn một lúc, có người nói năm nay cờ treo sớm hơn mọi năm, có người chỉ lặng lẽ gật đầu rồi đi tiếp về phía chợ cuối năm. Sân đình hôm nay không đông như hôm tất niên, nhưng việc nào cũng gấp: dọn nhà ngang cho đêm giao thừa, kiểm lại đèn dầu, chuẩn bị nhang cho người làng tới thắp nén nhang đầu năm bên sông Cầu.

Ở các xóm, việc cuối năm diễn ra theo một nhịp đã quen thuộc qua bao thế hệ. Xóm trong dọn lại đường ngõ và treo thêm đèn ở đầu ngõ, xóm ngoài kê lại bàn ghế ở nhà văn hóa nhỏ để đêm giao thừa ai đi qua cũng có chỗ dừng chân thắp nhang. Các bà các chị chia nhau gói thêm một nồi bánh nhỏ cho những nhà neo người. Chị Hảo đi một vòng qua các xóm với sổ hậu cần trên tay, kiểm lại phần cơm nước cho đội trực đêm giao thừa ở đình. Ghé từng nhà có người già yếu để hỏi thăm và ghi lại gia đình nào cần ban hội để mắt thêm trong đêm chuyển năm. Cô ghé nhà bà Sen và nhà ông Lựu lâu hơn cả, trở về đình báo lại với ông Lực rằng hai ông bà vẫn nằm yên theo dõi. Hơi thở tuy yếu nhưng chưa đổi sang giai đoạn đứt quãng dài như ông Thụ, trạm vẫn ghé thăm đều theo lịch.

Kiên ở lại nhà ngang suốt buổi sáng để chép lại toàn bộ sổ hội của năm cũ thành một bản lưu riêng, đóng bìa và cất vào tủ hồ sơ của đình. Anh nói với ông Lực rằng hồ sơ càng ghi rõ ràng bao nhiêu, những ngày đầu năm ban hội càng đỡ phải nhớ miệng bấy nhiêu, nhất là khi việc hội và việc tang đang chồng lên nhau như lúc này. Ông Lực nghe, gật đầu, và càng tin rằng mùa hội năm nay của làng, dù có bao nhiêu chuyện xảy ra, vẫn đang được giữ bằng những cuốn sổ rõ ràng và những con người làm việc có trách nhiệm.

Giữa buổi sáng, bà Vui ghé nhà ông Thụ lần thăm đã hẹn và gọi ông Lực sang cùng, như những lần trước. Ông Thụ nằm trên sập ở gian giữa, hơi thở đã khác hẳn hôm hai mươi bảy. Nếu hôm ấy hơi thở của ông cụ còn dốc và gấp theo từng cơn, thì sáng nay hơi thở ấy đã đứt quãng từng hồi dài: thở vào mấy hơi ngắn dồn dập. Rồi ngừng một quãng rất lâu, lâu tới mức người ngồi bên sập phải nhìn nhau, rồi mới thở tiếp một đợt nữa yếu hơn đợt trước. Bà Vui khám xong, ngồi lại bên sập một lúc lâu hơn thường lệ, rồi nói với gia đình những lời cuối cùng của phần y tế trong ca này.

Bà nói ông cụ đã bước vào đêm hấp hối cuối cùng. Theo sổ theo dõi của trạm và theo diễn biến hơi thở sáng nay, ông cụ khó qua được đêm nay, đêm cuối năm này. Gia đình phải canh bên sập không rời nửa bước, người này mệt thì người khác thay ngay, không được để ông cụ nằm một mình trong bất kỳ giây phút nào. Khi ông cụ tắt thở, cứ theo đúng trình tự đã làm quen từ nhà bà Nhài: báo trạm, báo ban hội, lo khâm liệm theo lệ làng. Bà nói những lời ấy chậm rãi, rõ ràng, có ông Lực của ban hội ngồi bên chứng kiến, và ghi thêm một dòng tiên lượng mới vào sổ của trạm ngay tại bàn thờ nhà ông Thụ trước khi ra về.

Gia đình ông Thụ nghe xong, không ai khóc to. Người con trai cả gật đầu, nói gia đình đã sẵn sàng từ mấy hôm nay, hậu sự đã chuẩn bị đủ, con cháu ở xa đã về gần hết từ tối qua, đêm nay cả nhà sẽ thức trọn bên sập của ông cụ. Người con dâu mang ra một ấm trà mới pha mời bà Vui và ông Lực, tay đã vững hơn những ngày đầu ông cụ trở bệnh. Như thể sự chuẩn bị chu đáo và lời tiên lượng rõ ràng của y tế đã cho gia đình một điểm tựa để đi qua đêm khó khăn nhất này trong bình tĩnh. Ông Lực uống chén trà, dặn gia đình rằng ban hội và đội phu đòn trực tang vẫn giữ nguyên như đã chia từ hôm hai mươi bảy. Chỉ cần gia đình gọi một tiếng là người của làng sẽ có mặt, bất kể đêm cuối năm bận rộn tới đâu.

Sau buổi thăm ở nhà ông Thụ, ông Lực ghé qua đình báo lại tình hình cho cụ Thiệm và Đức ngay tại nhà ngang. Đức nghe xong, quyết định giữ nguyên kế hoạch đêm giao thừa ở đình, đồng thời tăng thêm một người của ban hội trực sẵn ở xóm ngoài gần nhà ông Thụ. Để khi gia đình gọi thì có người tới ngay trong đêm chuyển năm đông người và bận rộn. Cụ Thiệm gật đầu với cách chia ấy và dặn thêm rằng dù đêm nay có việc tang xảy ra, lễ giao thừa ở đình vẫn phải giữ cho trang nghiêm và gọn gàng. Vì cả làng đang trông vào đình trong thời khắc chuyển năm, và một ngôi làng biết lo chu đáo cả việc vui lẫn việc buồn trong cùng một đêm mới là một ngôi làng giữ được lệ của mình.

Buổi chiều, làng bước vào những việc cuối cùng của năm cũ. Các gia đình lần lượt cúng rước ông bà, khói nhang bay lên từ mọi mái nhà, tiếng khấn khẽ khẽ trong từng gian thờ. Ở đình, cụ Thiệm kiểm lại đồ tế khí cho đêm giao thừa, bà Mận kiểm lại nhang đèn trong kho. Hằng chốt sổ hội của năm cũ tới hết ngày hai mươi chín, ghi rõ những việc còn dở sẽ chuyển sang sổ của năm mới: hội làng tháng Giêng. Lịch canh đình tăng cường sau giao thừa sẽ bàn trong buổi họp ngắn ngay sau thời khắc chuyển năm, và hai ca hấp hối còn lại trong danh sách của trạm là bà Sen và ông Lựu vẫn đang được theo dõi ở nhà.

Ông Lực dành phần cuối buổi chiều để sang nhà ông Thụ một lần nữa cùng tốp phu đòn trực tang. Căn nhà ở xóm ngoài lúc ấy đã mang dáng vẻ của một đêm canh cuối cùng: đèn thắp sáng từ sân vào gian giữa, con cháu ngồi quanh sập theo từng nhóm nhỏ, mâm cơm cuối năm dọn ra ở gian ngoài mà không ai buồn động đũa nhiều. Ông Thụ nằm yên, hơi thở đứt quãng từng hồi dài như buổi sáng, thỉnh thoảng mở mắt nhìn một vòng quanh nhà rồi lại nhắm lại, ánh mắt đã mờ và xa. Ông Lực ngồi xuống chiếc ghế ở đầu sập, nói với người con trai cả mấy câu ngắn gọn về việc tang sẽ lo thế nào nếu đêm nay ông cụ đi. Rồi ngồi yên canh cùng gia đình một lúc lâu trước khi trở về đình nhận ca trực đêm giao thừa.

Khi ông rời nhà ông Thụ, người con trai cả tiễn ông ra tận đầu ngõ, đứng lại một lúc trong gió lạnh và nói rằng gia đình cảm ơn làng nhiều lắm, vì từ hôm ông cụ trở bệnh tới nay. Đêm nào cũng có người của ban hội ghé qua, và chính sự có mặt ấy làm cho những người canh giường như anh ta bớt thấy mình đơn độc trong những đêm dài nhất của đời mình. Ông Lực đặt tay lên vai anh ta, không nói gì nhiều, chỉ dặn có việc cứ gọi thẳng sang đình, người của làng sẽ tới ngay, rồi mới quay bước.

Trên đường về đình khi trời đã tối hẳn, ông Lực đi qua những ngõ làng đang sáng đèn cúng cuối năm. Nhà nào cũng ấm, cũng thơm mùi nhang, cũng có tiếng người nói cười chuẩn bị đón giao thừa. Chỉ riêng trong lòng ông, ngày cuối năm năm nay mang hai lớp cảm xúc nằm chồng lên nhau không tách ra được: một lớp là Tết đang tới với cờ hội đã treo ở cổng đình, với bánh chưng, với đêm giao thừa bên sông Cầu. Và một lớp là chiếc sập ở xóm ngoài nơi một người già tám mươi bốn tuổi đang thở những hơi thở đứt quãng cuối cùng, với một gia đình đang thức trắng và một cuốn sổ y tế đã ghi rõ đêm nay là đêm cuối. Ông về tới đình, ghi vào sổ trực một dòng ngắn của ngày hai mươi chín: làng lo việc cuối năm xong. Cờ hội đã treo sớm ở cổng đình, nhà ông Thụ canh giường không rời, hơi thở của ông cụ đứt quãng từng hồi dài, tiên lượng đêm nay là đêm cuối theo sổ trạm. Rồi ông ngồi vào chỗ canh của mình ở nhà ngang, pha một ấm trà đặc, chờ đêm giao thừa tới trong một ngôi làng vừa sáng đèn đón năm mới. Vừa sáng đèn canh một người sắp đi, và nghe tiếng sông Cầu chảy đều ngoài bãi trong gió lạnh của đêm cuối năm.

Chương khác

Xem thêm