TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 22: Bóng Đứng Hai Chân Trên Mái
Đêm mùng hai tháng Giêng, ông Lực trực ở nhà ngang đình An Bài cùng Hằng, theo lịch canh hai người mỗi đêm đã khóa từ đêm giao thừa. Rạp hội mới dựng ban…
Nội dung chương
Đêm mùng hai tháng Giêng, ông Lực trực ở nhà ngang đình An Bài cùng Hằng, theo lịch canh hai người mỗi đêm đã khóa từ đêm giao thừa. Rạp hội mới dựng ban ngày đứng sẫm trong sân, bạt căng thỉnh thoảng vỗ nhẹ vào gió sông, dãy cờ xí trước cổng bay rất khẽ. Hậu cung đã khóa cửa từ chập tối, bát hương chỉ còn một nén nhang tàn cháy đỏ trong bóng tối sau lớp cửa gỗ, kho đình khóa chặt, và trên góc đao. Con mèo trắng nằm trong hốc ngói như mọi đêm, nhìn từ dưới sân chỉ là một vệt sáng mờ của bộ lông lẫn vào nền ngói xám dưới trăng đầu năm.
Buổi tối đầu, hai ông cháu đi hai vòng kiểm tra quanh đình như lệ canh đêm. Vòng đầu lúc trời vừa tối hẳn: cửa hậu cung cài then chắc, cửa kho khóa nguyên, các chân cột rạp buộc chặt sau một ngày gió, không có việc gì khác thường. Vòng thứ hai gần nửa đêm: sân đình yên tĩnh, tiếng sông Cầu chảy ngoài bãi đều đều, vài tiếng chó sủa xa ở xóm trong rồi tắt. Hằng ghi vào sổ trực từng vòng kiểm tra, chữ viết đều và rõ, thỉnh thoảng dụi mắt vì cô đã thức gần như trọn hai đêm cuối năm ở hai nhà có tang, lại thêm một ngày dài ghi sổ dựng rạp. Ông Lực pha ấm nước chè mới, bảo cháu ngồi nghỉ ở hiên nhà ngang, phần vòng kiểm tra khuya để ông đi một mình cũng được. Nhưng Hằng lắc đầu, nói sổ trực là việc của cô, ông đi tới đâu cô ghi tới đó, hai người trực thì cả hai cùng thức.
Đầu buổi tối, Đức ghé qua nhà ngang một lúc trước khi về, kiểm lại lịch trực của cả tuần đầu năm. Anh nhắc hai ông cháu rằng từ đêm nay tới ngày hội, đêm nào cũng phải có đủ hai người ở đình, ai bận việc họ hàng thì báo trước để ban hội cử người thay, không được để đình trống người một đêm nào. Chị Hảo mang sang phần cơm tối cho người trực, dặn Hằng tranh thủ chợp mắt một lúc ở đầu buổi tối vì cô đã thức quá nhiều đêm liền. Hằng nghe lời, nằm nghỉ trên chiếc chõng tre ở nhà ngang chừng một canh giờ, nhưng giấc ngủ chập chờn, cứ chợp mắt là lại nghe tiếng bạt rạp vỗ và tiếng gió qua mái ngói. Ông Lực ngồi ngoài hiên suốt khoảng ấy, mắt không rời góc đao. Con mèo nằm yên trong hốc ngói, thỉnh thoảng trở mình, và ông ghi vào sổ tay riêng của mình đúng một dòng: đầu đêm mùng hai, mèo nằm yên trên mái, không xuống đình. Ông ghi những dòng như thế đã thành thói quen từ trước Tết, ghi việc yên cũng cẩn thận như ghi việc lạ. Vì ông hiểu một dãy đêm yên được ghi đủ cũng là một phần dữ kiện, tới lúc cần đối chiếu sẽ biết con mèo thường ở đâu vào những đêm không có việc gì xảy ra trong làng.
Tới vòng kiểm tra thứ hai, Hằng đã tỉnh hẳn nhờ ấm nước chè ông pha. Hai ông cháu đi chậm quanh sân, soi đèn vào từng chân cột rạp, từng mối dây chằng, rồi dừng lại ở bậc thềm hậu cung nghe ngóng một lúc. Sau lớp cửa gỗ đóng kín, hậu cung yên tĩnh, chỉ có mùi nhang tàn thoảng ra qua khe cửa. Hằng nói khẽ rằng từ ngày cô ghi sổ hội tới giờ, đêm nào ở đình cũng yên như thế này, và chính cái yên ấy làm cô khó tin rằng mái đình trên đầu mình có thể giấu điều gì. Ông Lực đáp rằng ông cũng đã ngồi canh ở đình này bao nhiêu năm, phần lớn các đêm đều yên như vậy, và ông chưa từng mong một đêm nào ở đình có việc. Hai ông cháu quay về nhà ngang, Hằng chép lại vòng kiểm tra vào sổ trực, đồng hồ treo trên vách nhà ngang chỉ gần nửa đêm.
Quá nửa đêm một lúc, Hằng cầm đèn ra sân kiểm tra lại dãy dây chằng của rạp nhỏ phía đội phu đòn, vì gió sông nửa đêm thổi mạnh hơn, cô nghe tiếng bạt vỗ không đều từ nãy. Ông Lực ở lại hiên nhà ngang, mắt vẫn hướng lên mái đình theo thói quen của người canh. Chính trong khoảng ngắn ấy, khi Hằng đi tới giữa sân và ngước nhìn lên góc đao để định hướng trong bóng tối, cô đứng khựng lại. Trên mép mái, ngay sát góc đao, có một cái bóng sẫm đứng thẳng lên, cao hơn hẳn dáng nằm cuộn quen thuộc, hai chân trước thu sát vào thân, cả thân bóng dựng đứng trên hai chân sau trong một nhịp rất ngắn. Trăng đầu năm mờ sau một lớp mây mỏng, bóng ấy chỉ là một vệt đen không rõ đường nét, không thấy lông, không thấy đốm đỏ, không thấy một ánh sáng nào. Rồi mây trôi, gió thổi qua, cái bóng hạ xuống và khuất hẳn sau góc đao, nhanh tới mức Hằng không kịp gọi ông nội một tiếng.
Cô đứng yên giữa sân một lúc lâu, tim đập mạnh, tay cầm đèn hơi run. Khi cô quay lại hiên nhà ngang, ông Lực nhìn mặt cháu là biết có việc. Ông hỏi chậm rãi, chỉ hỏi đúng những gì cô đã thấy: thấy ở đâu, lúc nào, được bao lâu, có thấy ánh sáng nào không. Hằng trả lời rành rọt từng câu: ở sát góc đao, ngay vừa rồi, chỉ một nhịp rất ngắn, không có ánh sáng, không thấy rõ là con gì, chỉ thấy một cái bóng dựng đứng rồi khuất. Nói xong, chính cô lại là người lắc đầu trước: hai đêm cuối năm cô thức gần trắng, cả ngày mùng hai lại ghi sổ không lúc nào chợp mắt. Mắt người thiếu ngủ nhìn bóng mái ngói trong đêm trăng mờ thì mười phần có tới chín phần là nhìn nhầm. Cô nói ông đừng ghi việc này thành chuyện, khéo lại làm ban hội thêm rối trong lúc làng đang lo hội và lo cho hai người già còn lại.
Ông Lực nghe cháu nói mà không đáp ngay. Ông cầm đèn đi ra giữa sân, đứng đúng chỗ Hằng vừa đứng, ngước nhìn lên góc đao một lúc lâu. Trên mái lúc ấy chỉ có con mèo trắng nằm cuộn tròn trong hốc ngói, bốn chân thu dưới thân, đầu gác lên chân trước, yên tĩnh như nó vẫn nằm suốt chín năm nay và suốt cả ngày hôm nay trước mắt cả làng. Không có bóng nào đứng, không có vệt sáng nào, mái đình trở lại dáng vẻ bình thường tới mức chính ông cũng phải tự hỏi cái bóng Hằng thấy có thật hay không. Ông quay lại hiên, ngồi xuống bên cuốn sổ trực đang mở, và nói với cháu một câu mà ông đã nói với chính mình nhiều lần trong những ngày qua: việc thấy thế nào thì ghi đúng thế ấy. Kể cả phần mình không chắc, vì sổ trực của làng không phải chỗ để ghi điều đã chắc chắn, nó là chỗ để giữ lại những gì mắt đã thấy cho tới ngày có thêm việc khác soi vào.
Hằng cầm bút, nghĩ một lúc, rồi ghi vào sổ trực đúng một dòng ngắn: đêm mùng hai tháng Giêng, quá nửa đêm. Người ghi sổ thoáng thấy trên mép mái sát góc đao một cái bóng dựng đứng rất ngắn rồi khuất, chưa rõ là vật gì, người ghi tự nghi mình nhìn nhầm vì thiếu ngủ. Cuối dòng, cô đặt một dấu hỏi. Ông Lực đọc lại dòng chữ ấy hai lần, không thêm một chữ, không bớt một chữ, rồi ký tên người trực bên cạnh. Ông nói dòng chữ có dấu hỏi thì cứ để dấu hỏi, chừng nào chưa có việc thứ hai giống thế này thì nó chỉ là một dòng có dấu hỏi trong sổ, không phải lời kết luận của bất kỳ ai.
Sau khi dòng chữ được ghi, hai ông cháu ngồi yên ở hiên nhà ngang một lúc lâu, không ai nói thêm lời nào về cái bóng. Ông Lực mở cuốn sổ trực của những ngày trước ra xem lại dưới ánh đèn, lật qua những trang đã ghi từ trước Tết: dấu chân mèo quanh bàn thờ. Mặt tro vơi trong bát hương, đêm con mèo rời mái đi về phía xóm bà Nhài, quầng sáng mờ đêm ông Táo và quầng sáng rõ hơn chiều tất niên. Những dòng chữ ấy nằm cạnh nhau theo thứ tự ngày tháng, mỗi dòng chỉ nói đúng một việc đã thấy, và không dòng nào trong số chúng nói tới một cái bóng đứng thẳng trên mái. Dòng chữ đêm nay là dòng đầu tiên thuộc loại ấy, lại là dòng duy nhất mang một dấu hỏi ở cuối và một lời tự nghi ngờ của chính người nhìn thấy. Ông Lực gấp sổ lại, tự dặn mình phải giữ đúng mức ấy: một chứng kiến chưa chắc, của một người thiếu ngủ, trong một đêm trăng mờ. Ông không cho phép mình nghĩ xa hơn, vì ông đã thấy rõ cái giá của việc nói chưa chắc chắn trong buổi họp đêm giao thừa, khi lời của ông được ghi nhận rồi để đó. Và vì ông hiểu nếu chính ông bắt đầu coi một cái bóng thoáng qua là bằng chứng, ông sẽ không còn giữ được sự tỉnh táo mà những đêm canh sắp tới đòi hỏi ở người trực đình.
Hằng rót thêm nước chè, hỏi ông có cần báo việc này cho Đức vào sáng mai không. Ông Lực nói sổ trực vẫn nộp về ban hội như mọi ngày, Đức đọc sổ sẽ thấy dòng chữ ấy như thấy mọi dòng khác, hai ông cháu không cần làm nó thành một câu chuyện riêng. Nếu Đức hỏi, Hằng cứ kể đúng như đã ghi, kể cả phần cô tự nghi mình nhìn nhầm. Cách làm ấy giữ cho dòng chữ ở đúng vị trí của nó: một ghi nhận chờ đối chiếu, không hơn không kém.
Phần còn lại của đêm mùng hai trôi qua yên tĩnh. Con mèo không rời hốc ngói lần nào mà hai ông cháu nhìn thấy, hậu cung không có tiếng động lạ, rạp hội đứng vững qua những đợt gió sông cuối đêm. Gần sáng, khi gà gáy đầu tiên ở xóm trong, Hằng đóng sổ trực, mắt đỏ vì thức, và hỏi ông nội một câu rất khẽ: nếu cái bóng ấy không phải cô nhìn nhầm thì sao. Ông Lực gấp cuốn sổ lại, đáp rằng nếu nó không phải nhìn nhầm, thì sẽ có một đêm khác nó hiện lại rõ hơn cho người tỉnh táo nhìn, còn đêm nay. Việc của hai ông cháu chỉ là giữ đúng một dòng chữ có dấu hỏi trong sổ trực của làng. Ngoài sân, rạp hội hiện dần trong sương sớm ngày mùng ba, và trên góc đao, con mèo trắng vẫn nằm cuộn tròn, ngủ yên như chưa từng có điều gì xảy ra trong đêm.