TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 25: Ba Đêm Canh Không Việc
Ngày mùng bốn tháng Giêng, ông Lực ngồi ở nhà ngang đình An Bài suốt buổi sáng, mở cuốn sổ trực của những ngày đầu năm ra xem lại từ đầu. Ba đêm canh…
Nội dung chương
Ngày mùng bốn tháng Giêng, ông Lực ngồi ở nhà ngang đình An Bài suốt buổi sáng, mở cuốn sổ trực của những ngày đầu năm ra xem lại từ đầu. Ba đêm canh đình gần nhất đã trôi qua mà không xảy ra việc gì. Đêm giao thừa, con mèo ngủ yên trong hốc ngói suốt từ lúc lễ bắt đầu tới rạng sáng mùng một, dòng ghi ấy ông đã viết ngay trong đêm. Đêm mùng hai, ngoài một dòng chữ có dấu hỏi của Hằng về cái bóng thoáng qua trên mép mái, phần còn lại của đêm yên tĩnh trọn vẹn, con mèo nằm cuộn trong hốc ngói không rời đi đâu mà hai ông cháu nhìn thấy. Đêm mùng ba, tốp trực của Đức và một thanh niên đội phu đòn ghi vào sổ một đêm yên khác: nửa đêm con mèo lặng lẽ xuống hậu cung một lúc. Sáng ra mặt tro trong bát hương vơi đi một lớp mỏng như lệ thường của nó suốt chín năm nay, rồi nó quay lên mái nằm ngủ tới sáng, không có việc gì thêm.
Ba đêm yên liên tiếp làm không khí trong làng nhẹ đi thấy rõ. Sáng mùng bốn, sân đình lại có tiếng cười của tốp trai làng đang hoàn thiện phần trang trí rạp, trẻ con chạy chơi quanh các chân cột, người già ngồi ở hiên nhà ngang uống nước chè và bàn chuyện khách khứa ngày hội. Ở hai đầu làng, đèn canh vẫn sáng ở nhà bà Sen và nhà ông Lựu. Nhưng ba đêm không thêm một đám tang nào khiến nhiều người bắt đầu tự nhủ rằng hai cái chết cuối năm có lẽ chỉ là chuyện bệnh già trùng nhau trong những ngày rét đậm. Và đôi mắt mở kia có lẽ là một điều khó hiểu thuộc về người già nằm lâu ngày mà dân làng ít thấy nên sợ. Ông Lực nghe những lời ấy ở hiên nhà ngang mà không tranh luận. Ông hiểu nỗi mong mỏi đằng sau chúng: ai cũng muốn tin những ngày yên này là thật, muốn hội làng tháng Giêng diễn ra trọn vẹn, và muốn hai người già còn lại ra đi theo cách bình thường nhất.
Phần ông, ba đêm yên không làm ông nhẹ lòng, chúng làm ông ngồi lại với cuốn sổ của mình lâu hơn. Ông lật ngược về những trang của tháng Chạp, đọc lại từng dòng theo thứ tự: đêm hai mươi sáu tháng Chạp. Hằng thấy con mèo rời mái đình đi về phía xóm bà Nhài, và đêm ấy bà Nhài tắt thở; chiều hôm sau, con mèo trở về mái rất muộn, bụng lép, ngủ li bì suốt một ngày. Đêm hai mươi chín tháng Chạp, ông Thụ tắt thở ở xóm ngoài, và trong cuốn sổ trực của đêm ấy, ông tìm mãi không thấy một dòng nào ghi con mèo ở đâu. Đêm cuối năm ấy, ông ở nhà ông Thụ gần như trọn đêm, người trực ở đình là tốp khác, và tốp ấy chỉ ghi một câu ngắn gọn là đêm yên. Không ghi gì về con mèo, vì với họ, con mèo nằm trên mái là việc thường ngày không đáng ghi. Ông Lực gấp sổ lại, ngồi yên rất lâu ở nhà ngang. Một câu hỏi bắt đầu thành hình trong đầu ông, rõ ràng tới mức ông nghe như có người vừa hỏi thành tiếng: trong những đêm có người chết, con mèo đã ở đâu.
Ông biết câu hỏi ấy chưa có đủ dữ kiện để trả lời. Đêm bà Nhài mất, có một dòng ghi nó rời mái đi về hướng xóm của bà cụ, nhưng không ai thấy nó vào nhà bà cụ. Không ai thấy nó làm gì, và sau đó nó ngủ li bì một ngày, điều mà chính mắt ông đã thấy và đã ghi. Đêm ông Thụ mất, không có dòng nào về nó cả, một khoảng trống hoàn toàn trong sổ. Còn ba đêm yên vừa qua, nó ở ngay trên mái đình, xuống ăn tro nhang như lệ thường rồi quay lên, trước mắt người trực. Ba đêm yên và hai đêm có người chết đặt cạnh nhau trong cùng một cuốn sổ, và điểm khác nhau lớn nhất mà ông chỉ ra được lúc này là ở những đêm yên. Con mèo ở yên trên mái đình, còn ở ít nhất một đêm có người chết, nó đã rời mái đi về phía nhà người hấp hối. Ông tự nhắc mình đó mới chỉ là một điểm khác nhau, chưa phải một lời giải thích, và mẫu hình ở trạm y tế chiều hôm qua vẫn đứng nguyên: chỉ người đã hấp hối mới chết, người khỏe không ai bị hại.
Cũng trong buổi sáng mùng bốn, Đức ghé nhà ngang đưa cho ông Lực xem lịch trực đã chép lại của cả tuần đầu tháng Giêng. Từ đêm giao thừa tới nay, đêm nào đình cũng có đủ hai người, sổ trực ghi đủ các vòng kiểm tra, và ngoài dòng chữ có dấu hỏi của Hằng, không một dòng nào trong sổ ghi việc bất thường. Đức nói anh đọc sổ mỗi sáng, thấy ba đêm yên liên tiếp là dấu hiệu tốt cho những ngày sắp tới, và anh mong từ nay tới ngày hội mọi đêm ở đình đều yên như vậy, để ban hội dồn sức cho phần lễ. Ông Lực gật đầu trước mặt trưởng thôn. Ông không giấu Đức điều gì đã có trong sổ, vì sổ vẫn nộp về ban hội mỗi ngày như lệ. Nhưng câu hỏi trong đầu ông sáng nay là một ý nghĩ riêng chưa thành dòng chữ nào, và ông giữ nó ở đúng chỗ của một ý nghĩ riêng, chờ những dòng chữ của các đêm sắp tới.
Ông cũng tranh thủ buổi sáng sang ghé nhà ông Lựu một lúc theo lời dặn thăm hỏi của ban hội. Ông Lựu nằm ở gian trong nhà mình, sức xuống đều như lời bà Vui nói ở trạm, hơi thở còn đều hơn bà Sen, thỉnh thoảng tỉnh lại nói được vài câu với con cháu. Con trai ông Lựu cho biết gia đình vẫn chia lịch canh đêm đầy đủ, trạm ghé thăm đều, và ông cụ những lúc tỉnh vẫn hỏi chuyện hội làng. Dặn con cháu dù nhà có việc gì cũng phải cử người sang phụ việc hội như lệ của nhà mình bao năm nay. Ông Lực ngồi bên giường một lúc, nghe ông bạn già thở đều trong giấc ngủ mỏng, và thấy lòng mình yên hơn ở nhà này so với nhà bà Sen: ở đây, thời gian hình như còn cho gia đình thêm nhiều ngày nữa. Ông ghi vào sổ tay một dòng ngắn về buổi thăm, rồi về đình trước giờ cơm trưa.
Buổi trưa, ông Lực cùng cụ Thiệm kiểm tra hậu cung như lệ những ngày gần hội. Bát hương được nén lại mặt tro sau đêm mùng ba, mặt tro mới phẳng và đầy. Cụ Thiệm nhìn mặt tro, nói khẽ rằng chín năm nay, đêm nào con mèo cũng xuống ăn tro ở bát hương này, nhiều hay ít tùy đêm. Và người giữ đình như cụ đã coi việc ấy là một phần của đình từ lâu, như tiếng dơi trong hốc ngói hay tiếng gió qua khe cửa. Cụ hỏi ông mấy hôm nay canh đình có thấy gì khác thường không. Ông Lực đáp đúng sự thật: ba đêm liền không việc gì, mèo vẫn sinh hoạt như lệ thường của nó. Ông không nhắc tới câu hỏi đang lớn dần trong đầu mình, vì ông biết một câu hỏi chưa có dữ kiện đi kèm, nói ra ở hậu cung lúc này, sẽ chỉ làm người giữ đình thêm một nỗi lo chưa tới lúc phải lo.
Trong lúc kiểm tra, cụ Thiệm còn mở tủ đồ tế khí cho ông Lực xem cùng. Bát hương phụ, chân đèn, bình hoa và các món đồ dành cho lễ rước ngày Rằm đều đã lau chùi từ trước Tết, bọc vải sạch, xếp ngay ngắn. Cụ nói tới gần ngày hội, ban hội sẽ còn một buổi bày toàn bộ đồ tế khí ra kiểm lại lần cuối theo lệ, và đêm trước ngày rước sẽ có việc lau lại đồ ở hậu cung cho trang trọng. Ông Lực nghe cụ nói mà ghi nhớ từng việc vào đầu, vì những việc lễ nghi ở hậu cung càng gần ngày hội càng nhiều. Và người canh đình như ông cần biết trước đêm nào hậu cung sáng đèn, đêm nào có người ra vào, để sổ trực của những đêm ấy ghi được rõ ràng. Cụ Thiệm khóa tủ lại, hai người già ra hiên ngồi uống nước, nhìn sân đình nắng trưa và con mèo đang ngủ yên trên góc đao, một cảnh yên tĩnh kéo dài đã ba ngày liền trong làng.
Chiều mùng bốn, bà Mận kiểm lại sổ kho và sổ trực cùng Hằng ở nhà ngang. Hằng đọc to các mục ghi của ba đêm qua cho bà Mận nghe, đọc tới dòng chữ có dấu hỏi của chính mình ở đêm mùng hai thì dừng lại một nhịp, rồi đọc tiếp bằng giọng đều như mọi dòng khác. Cô nói với ông nội rằng sau ba đêm yên, dòng chữ ấy trông càng giống một lần nhìn nhầm của người thiếu ngủ, và cô gần như đã yên tâm xếp nó vào loại việc không cần nhắc lại. Ông Lực không gật cũng không lắc. Ông nói một dòng chữ đã vào sổ thì nó ở yên trong sổ, yên tâm hay không là việc của người đọc. Còn việc của người ghi là giữ nó nguyên vẹn cho tới khi có thêm việc khác soi vào, dù việc khác ấy là một đêm yên nữa hay một đêm hoàn toàn khác.
Tối mùng bốn, ông Lực nhận phần trực ở đình cùng một thanh niên trong đội phu đòn. Trước khi trời tối hẳn, ông đi một vòng quanh sân, kiểm tra rạp, kiểm tra cửa kho, rồi đứng lại giữa sân nhìn lên góc đao. Con mèo nằm trong hốc ngói, dáng nằm cuộn tròn quen thuộc của những đêm yên. Ông ghi vào đầu sổ trực của đêm mùng bốn một dòng mở đầu rất ngắn: ba đêm canh liên tiếp không việc, mèo ở yên trên mái đình. Rồi ông ngồi xuống hiên nhà ngang, rót một chén nước chè, và để câu hỏi của buổi sáng nằm yên trong đầu mình như một dòng chữ chưa viết: những đêm có người chết, con mèo đã ở đâu. Ông quyết định từ đêm nay, dù trực ở đình hay ghé qua đình, ông cũng sẽ ghi thêm vào sổ một mục cố định mỗi đêm: con mèo ở đâu trong đêm ấy, thấy lúc nào, do ai thấy. Một câu hỏi muốn có ngày được trả lời thì trước hết phải có đủ dòng chữ để đối chiếu, và ông, người phu đòn già của làng này, sẽ bắt đầu gom những dòng chữ ấy từ đêm mùng bốn tháng Giêng.