TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 27: Người Già Chết Mắt Mở Thứ 3
Đêm mùng năm tháng Giêng, ông Lực và Kiên trực ở nhà ngang đình An Bài trong ánh đèn sáng suốt như lời Đức dặn. Hai vòng kiểm tra đầu đêm đều yên: cửa…
Nội dung chương
Đêm mùng năm tháng Giêng, ông Lực và Kiên trực ở nhà ngang đình An Bài trong ánh đèn sáng suốt như lời Đức dặn. Hai vòng kiểm tra đầu đêm đều yên: cửa hậu cung cài then, cửa kho khóa chặt, rạp hội đứng vững trong gió nhẹ, mặt tro trong hậu cung sau lớp cửa gỗ không nhìn thấy được nhưng mùi nhang tàn vẫn thoảng ra đều. Ở mục ghi cố định mà ông tự đặt ra từ đêm mùng bốn, ông Lực viết rõ: đầu đêm mùng năm, con mèo nằm trong hốc ngói trên góc đao, dáng cuộn tròn, do ông và Kiên cùng nhìn thấy lúc kiểm tra vòng đầu. Kiên ngồi chép hồ sơ ở đầu bàn bên kia, thỉnh thoảng ra hiên nhìn về phía ngõ xóm trong, nơi đèn canh nhà bà Sen vẫn sáng, dù từ đình không trông rõ được tới tận nơi.
Quá nửa đêm, hai người đi vòng kiểm tra thứ ba. Sân đình vắng và lạnh, sương xuống dày trên bạt rạp, tiếng sông Cầu chảy ngoài bãi nghe rõ hơn ban ngày. Khi đi tới giữa sân, ông Lực theo thói quen ngước nhìn lên góc đao, và bước chân ông chậm lại. Hốc ngói trống. Vệt lông trắng quen thuộc đã nằm ở đó suốt từ đầu đêm, suốt cả ngày mùng năm và suốt nhiều ngày trước, giờ không còn ở chỗ cũ. Ông đứng yên nhìn một lúc, bảo Kiên cùng nhìn lại lần nữa cho chắc: mái ngói tối sẫm, góc đao trống, không thấy con mèo ở bất kỳ vị trí nào trên mái mà hai người trông tới được từ dưới sân. Kiên ghi vào sổ tay của mình giờ của vòng kiểm tra, nói khẽ rằng có thể nó xuống hậu cung ăn tro như mọi đêm. Ông Lực không đáp, hai người đi tiếp vòng kiểm tra: cửa hậu cung vẫn cài then từ bên ngoài theo lệ khóa đêm, không có dấu hiệu nào cho thấy có gì ra vào, và trong đình hoàn toàn yên tĩnh. Ông ghi vào sổ trực đúng những gì đã thấy: vòng kiểm tra quá nửa đêm, hốc ngói trên góc đao trống, không thấy con mèo trên mái, cửa hậu cung vẫn khóa, chưa rõ nó ở đâu.
Chưa đầy một canh giờ sau, từ ngõ xóm trong có tiếng chân người chạy gấp và tiếng gọi khẽ ở cổng đình. Người cháu nội của bà Sen tới, mặt còn nguyên vẻ bàng hoàng, báo một tin ngắn gọn: bà cụ vừa tắt thở. Cả nhà đang chờ trạm y tế và ban hội sang. Ông Lực nghe tin mà tay nắm chặt mép sổ trực. Kiên lập tức cho người sang gọi Đức và báo về các xóm theo danh sách phân công đã ghi sẵn từ ngày mùng ba, còn ông Lực khóa sổ trực lại. Khoác áo, đi thẳng sang nhà bà Sen trong đêm, bước chân gấp qua con ngõ mà ông đã đi lại không biết bao nhiêu lần trong những ngày qua.
Căn buồng nhà bà Sen sáng đèn, con cháu quây quanh giường, tiếng khóc nén lại rất khẽ. Bà Sen nằm yên trên giường, hơi thở đã tắt hẳn sau một quãng ngừng dài cuối cùng mà người con gái kể lại là dài hơn mọi quãng ngừng trong buổi chiều. Điều làm cả gian buồng chết lặng nằm ở gương mặt của bà cụ: đôi mắt bà mở trừng, nhìn thẳng lên trần nhà, và người con trai cả đã vuốt đi vuốt lại nhiều lần, đôi mắt ấy vẫn không nhắm lại được. Ông Lực đứng ở chân giường, nhìn đôi mắt mở ấy rất lâu. Đây là lần thứ ba ông đứng trước một cảnh như thế này trong vòng mười ngày: bà Nhài đêm hai mươi sáu tháng Chạp. Ông Thụ đêm hai mươi chín tháng Chạp, và đêm nay là bà Sen, người già chín mươi mốt tuổi của xóm trong, ra đi đúng đêm mà trạm y tế đã tiên lượng là đêm sát nhất.
Bà Vui tới ngay sau đó, khám và ghi nhận giờ chết vào sổ của trạm. Bà nói với gia đình bằng giọng trầm và chắc: bà cụ mất vì bệnh già và suy kiệt, diễn biến đúng hoàn toàn với hồ sơ theo dõi và tiên lượng đã ghi. Riêng đôi mắt không nhắm lại được, trạm ghi nhận như một hiện tượng chưa giải thích được, giống hệt hai ca trước. Cụ Thiệm và Đức cũng tới nơi trong đêm. Cụ trấn an gia đình theo lệ làng, nói người già ra đi trong vòng tay con cháu, hậu sự cứ làm đúng lệ, đóng quan sớm như hai nhà trước cho yên lòng cả nhà lẫn cả làng. Gia đình làm theo lời cụ ngay trong đêm: khâm liệm chu đáo, đóng quan sớm theo lệ. Mọi việc diễn ra yên ổn, không có chuyện gì khác xảy ra trong căn nhà ấy ngoài nỗi đau của con cháu và một đôi mắt đã được tấm vải liệm che lại theo đúng cách nhà tang vẫn làm.
Hằng tới nhà bà Sen cùng tốp ghi sổ của ban hội khi trời còn tối. Cô mở sổ hội, ghi mục của đêm mùng năm tháng Giêng bằng nét chữ đều và rõ. Có Đức ký xác nhận ngay tại nhà tang: người già chết mắt mở thứ 3 là bà Ngô Thị Sen, chín mươi mốt tuổi, tắt thở tại nhà trong đêm, đúng tiên lượng của trạm y tế. Ông Lực đứng bên cạnh nhìn dòng chữ ấy thành hình, thấy con số trong sổ của làng đã tăng thêm một, theo đúng thứ tự mà không một ai trong căn buồng này mong muốn. Ông cũng ghi bổ sung vào sổ trực của đình hai mục đối chiếu của đêm nay: giờ nhà bà Sen báo tin tắt thở, và mục ghi trước đó về hốc ngói trống ở vòng kiểm tra quá nửa đêm. Hai mục nằm cạnh nhau theo thứ tự thời gian, ông không viết thêm một chữ suy đoán nào giữa chúng.
Gần sáng, khi việc khâm liệm đã xong và quan tài đã đóng, ông Lực quay lại đình một mình để kiểm tra vòng cuối trước khi bàn giao ca trực. Trời còn tối, sân đình phủ sương, rạp hội đứng yên trong ánh đèn nhà ngang. Ông ngước nhìn lên góc đao theo thói quen, và thấy con mèo trắng đã nằm lại trong hốc ngói, cuộn tròn, ngủ sâu không động đậy, ở đúng vị trí quen thuộc của nó. Ông đứng giữa sân rất lâu. Nó đã trở về vào lúc nào trong đêm, bằng đường nào, không một ai trong ca trực mỏng người đêm nay nhìn thấy. Vì khoảng trống trong sổ trực giữa vòng kiểm tra quá nửa đêm và lúc gần sáng này là một khoảng trống thật sự, không ai lấp được bằng suy đoán. Ông ghi vào sổ đúng một dòng cuối của đêm mùng năm: gần sáng, con mèo đã nằm lại trong hốc ngói, ngủ sâu; giờ nó trở về không ai thấy.
Việc tang ở nhà bà Sen được ban hội lo ngay từ lúc trời chưa sáng hẳn. Đội phu đòn do ông Lực đứng đầu nhận phần lễ nghi, chị Hảo lo phần thăm hỏi và cơm nước cho gia đình, Kiên giữ phần giấy tờ và danh sách người làng tới viếng. Con cháu bà Sen, sau một đêm thức trắng bên giường, vẫn thay nhau túc trực bên quan tài đóng kín, tiếp họ hàng và người làng tới thắp nhang. Người con trai cả nói với Đức rằng gia đình làm hậu sự cho mẹ đúng theo lời bà dặn từ lúc còn tỉnh táo. Và nhờ ban hội ghi vào sổ rằng bà cụ ra đi yên ổn trong vòng tay con cháu, đúng tiên lượng của trạm, không có điều gì bất thường ngoài đôi mắt mà cả làng đều đã biết. Đức gật đầu, dặn người ghi sổ viết đúng như vậy, không thêm một lời đồn nào vào hồ sơ của một đám tang.
Trước khi rời nhà bà Sen, ông Lực còn ngồi lại một lúc với cuốn sổ trực của mình ở hiên nhà tang. Ông mở ra ba mục ghi của ba đêm có người chết mà ông giữ được đầy đủ nhất: đêm hai mươi sáu tháng Chạp, một dòng ghi con mèo rời mái đi về phía xóm bà Nhài; đêm hai mươi chín tháng Chạp. Một khoảng trống không có dòng nào về con mèo; và đêm nay, mùng năm tháng Giêng, một dòng ghi hốc ngói trống ở vòng kiểm tra quá nửa đêm, rồi một dòng ghi con mèo đã nằm lại trong hốc lúc gần sáng, ngủ sâu. Ba đêm, ba kiểu ghi khác nhau, và điểm chung duy nhất ông dám chỉ ra cho chính mình là: trong cả hai đêm mà sổ trực ghi được vị trí của con mèo, nó đều không ở yên trên mái đình trong những giờ người già tắt thở. Ông gấp sổ lại. Đó vẫn chưa phải một kết luận, và ông biết ban hội sẽ cần nhiều hơn thế, nhưng từ đêm nay. Ông không còn là người duy nhất trong làng tự hỏi về con mèo nữa, vì cả làng đã bắt đầu nhìn lên mái đình bằng ánh mắt của người đang tự hỏi.
Sáng mùng sáu tháng Giêng, tin bà Sen mất lan khắp làng An Bài cùng với một thay đổi mà ai cũng nhận ra. Dân làng đi qua sân đình không còn bước nhanh như những ngày trước nữa. Người ta dừng lại, ngước nhìn lên góc đao mái đình, nhìn con mèo trắng đang ngủ yên trong hốc ngói, rồi nhìn nhau không nói. Ba người già, ba đêm tắt thở, ba đôi mắt không nhắm lại được, và cả ba đều nằm trong một danh sách mà trạm y tế đã đọc tên từ trước Tết. Sau hai cái chết đầu tiên, làng còn có thể tự nhủ là trùng hợp. Sau đêm mùng năm, không còn ai trong làng dùng hai chữ trùng hợp nữa. Đức cho người sang báo ban hội họp ngay trong ngày mùng sáu ở nhà ngang đình, và ông Lực, trên đường từ nhà bà Sen về đình trong sương sớm mùng sáu, biết rằng từ hôm nay. Mọi lời ông nói về con mèo sẽ được làng nghe bằng một đôi tai khác hẳn những ngày trước, dù cái giá của sự lắng nghe ấy là một người già nữa của làng vừa ra đi trong đêm.