TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 30: Ông Lựu Xin Về Nhà
Cũng trong ngày mùng sáu tháng Giêng, ở trạm y tế xã, ông Nguyễn Văn Lựu nói với bà Vui một câu mà ông đã nhắc đi nhắc lại từ sáng: ông muốn về nhà. Ông…
Nội dung chương
Cũng trong ngày mùng sáu tháng Giêng, ở trạm y tế xã, ông Nguyễn Văn Lựu nói với bà Vui một câu mà ông đã nhắc đi nhắc lại từ sáng: ông muốn về nhà. Ông Lựu đã được gia đình đưa lên trạm nằm theo dõi sát từ chiều mùng bốn, theo lời dặn của bà Vui sau buổi mở sổ cho ban hội xem. Vì sức ông xuống đều và trạm muốn giữ ông ở gần người của trạm trong những ngày làng liên tiếp có tang. Hai ngày nằm ở trạm, ông ăn uống được rất ít, ngủ chập chờn, và mỗi lần tỉnh lại, câu đầu tiên ông hỏi người con trai đang trực bên giường luôn là bao giờ thì được về nhà mình. Sáng mùng sáu, nghe tin bà Sen đã mất trong đêm, ông nằm yên rất lâu, rồi gọi bà Vui tới bên giường, nói rõ ràng từng chữ dù hơi thở đã yếu: ông biết tình trạng của mình. Ông không muốn nằm lại ở trạm thêm nữa, ông muốn về nằm ở gian buồng của nhà mình, nơi ông đã sống cả một đời, và mọi việc sau này của ông, ông muốn nó diễn ra ở nhà.
Bà Vui ngồi xuống bên giường, khám lại cho ông một lượt đầy đủ, rồi xem lại trang hồ sơ của ông trong cuốn sổ theo dõi. Bà nói với ông và người con trai rằng về mặt y tế, ở trạm hay ở nhà lúc này không còn khác nhau nhiều, vì trạm không còn can thiệp nào làm thay đổi được diễn biến của bệnh già ở giai đoạn này. Điều quan trọng nhất với ông bây giờ là được nằm ở nơi ông muốn, có con cháu quanh giường, và gia đình canh chừng đúng cách. Bà đồng ý cho ông về nhà ngay trong ngày, với điều kiện gia đình giữ đúng lịch canh đêm, cho ông uống nước và thuốc giảm khó chịu theo giờ bà ghi. Và bất cứ khi nào hơi thở ông thay đổi hẳn thì cho người sang gọi trạm ngay, ngày cũng như đêm. Bà ghi vào sổ trạm một mục rõ ràng: ngày mùng sáu tháng Giêng, bệnh nhân Nguyễn Văn Lựu xin về nhà theo nguyện vọng của chính ông, trạm đồng ý, tiên lượng của ông hiện tính bằng ngày, trạm sẽ ghé thăm mỗi ngày như với ba ca trước.
Trước khi gia đình làm thủ tục đón ông về, bà Vui còn dành một lúc dặn riêng người con trai cả của ông Lựu ở phòng làm việc của trạm. Bà nói diễn biến của ông cụ từ nay sẽ giống như ba ca trước mà gia đình đã nghe kể: sức xuống từng ngày. Những lúc tỉnh sẽ ít dần, hơi thở sẽ thưa dần về cuối, và trạm sẽ ghé mỗi ngày để ghi nhận và ở bên gia đình về mặt y tế. Bà dặn gia đình đừng vì cả làng đang nhìn về phía nhà mình mà sinh hoang mang hay nghe theo bất kỳ lời đồn nào ngoài đường. Việc duy nhất gia đình cần làm là canh bên giường ông cụ cho chu đáo và báo trạm, báo ban hội khi có thay đổi lớn. Người con trai nghe xong, ký vào sổ của trạm xác nhận đã nghe rõ lời dặn, rồi mới quay vào buồng đỡ cha dậy chuẩn bị về nhà. Bà Vui đứng ở cửa trạm nhìn theo, và sau này bà ghi lại trong sổ của mình rằng trong bốn ca hấp hối của làng, ông Lựu là người tỉnh táo nhất ở thời điểm quyết định nơi nằm cuối cùng của mình.
Ban hội nhận được tin ông Lựu xin về nhà ngay trong buổi họp ở nhà ngang. Đức cho ghi vào sổ hội một mục riêng về việc này, cử chị Hảo phụ trách phần thăm hỏi hằng ngày cho nhà ông Lựu từ ngày mai. Và dặn Kiên báo cho các xóm trưởng biết để người làng tới thăm ông cụ có thứ tự, tránh kéo tới đông cùng lúc làm mệt người bệnh và gia đình. Cụ Thiệm nói thêm rằng đình sẽ thắp thêm một nén nhang mỗi ngày cầu cho ông cụ được yên ổn trong những ngày ở nhà, như cách đình vẫn làm cho những người già nằm bệnh lâu ngày trong làng. Ông Lực ngồi trong buổi họp ấy, nghe từng phần việc được phân công quanh cái tên cuối cùng của danh sách, và thấy cả bộ máy của làng, từ trạm y tế tới ban hội, đang tự sắp xếp lại quanh một chiếc giường bệnh ở đầu làng.
Buổi trưa, con cháu đón ông Lựu về nhà bằng chiếc xe của trạm, đi chậm qua đường làng. Người làng biết tin đứng ở hai bên ngõ nhìn theo, có người chắp tay chào ông qua cửa xe. Gian buồng ở nhà ông đã được con cháu dọn sẵn từ hôm trước theo đúng lời ông dặn từ lúc còn ở trạm: chiếc giường gỗ kê lại hướng cũ của ông. Bàn nhỏ đầu giường để ấm nước và đèn dầu, ảnh thờ và đồ hậu sự chuẩn bị kín đáo ở gian trong, không phô ra trước mặt ông. Ông được đỡ nằm xuống chiếc giường của mình, mắt nhìn quanh gian buồng quen thuộc một vòng, rồi khẽ gật đầu, nói một câu ngắn với con trai rằng về tới nhà là ông yên tâm rồi. Cả nhà nghe câu ấy mà rưng rưng, vì ai cũng hiểu ông cụ đang nói tới điều gì: một người già tám mươi hai tuổi. Sau khi đã chứng kiến ba người bạn già trong cùng một danh sách ra đi trong mười ngày, đang tự chọn cho mình nơi nằm xuống cuối cùng.
Buổi chiều, lúc tỉnh táo hiếm hoi, ông Lựu gọi con cháu lại quanh giường và dặn dò từng việc bằng giọng yếu nhưng rành rọt. Ông dặn việc nhà chia nhau thế nào, dặn con cháu hòa thuận, dặn dù nhà có việc của ông cũng phải cử người sang phụ việc hội làng như lệ của nhà mình bao năm nay. Và dặn hậu sự của ông cứ làm theo lệ làng, gọn gàng, không phô trương. Người con trai ghi lại từng lời dặn của cha vào một cuốn sổ nhỏ của gia đình, đọc lại cho ông nghe, ông gật đầu xác nhận từng mục. Bà Vui ghé nhà ông vào cuối buổi chiều, kiểm tra lại một lần sau khi ông di chuyển, dặn thêm gia đình cách trở mình và cách giữ ấm cho ông trong những đêm sắp tới, rồi ra về với lời hẹn ngày mai trạm sẽ ghé sớm.
Ông Lực cùng Đức và chị Hảo sang thăm ông Lựu vào đầu giờ tối, theo phần thăm hỏi mà ban hội đã tăng lên mỗi ngày một lần kể từ buổi họp chiều nay. Ông Lực ngồi bên giường bạn già một lúc lâu. Hai người đã quen nhau cả một đời ở làng này, đã cùng nhau khiêng kiệu, dựng rạp, lo không biết bao nhiêu đám tang và mùa hội. Ông Lựu nắm lấy tay ông Lực, nói khẽ rằng ông biết mình là người cuối cùng còn lại trong danh sách bốn người mà trạm đọc tên hôm hai mươi mốt tháng Chạp, cả làng giờ nhìn về phía nhà ông. Ông không sợ, ông chỉ mong những ngày còn lại của mình ở nhà được yên, và mong hội làng tháng Giêng năm nay, dù nhà ông có việc gì, cũng cứ diễn ra trọn vẹn cho cả làng. Ông Lực nắm chặt tay bạn, nói ban hội sẽ ở bên gia đình ông từng ngày, trạm sẽ ghé đều, và việc hội vẫn có người lo chu đáo, ông cứ yên tâm nằm nghỉ ở nhà mình. Đức thay mặt ban hội xác nhận lại lời ấy trước mặt con cháu ông Lựu, để gia đình biết mọi việc đã có người chịu trách nhiệm rõ ràng.
Rời nhà ông Lựu, chị Hảo ở lại thêm một lúc giúp gia đình sắp xếp phần cơm nước cho người trực đêm, còn Đức ghé qua nhà tang bà Sen kiểm lại phần việc của ngày mai trước khi về đình. Ba nơi trong làng cùng sáng đèn trong tối mùng sáu: nhà tang ở xóm trong, nhà ông Lựu ở đầu làng, và nhà ngang đình nơi người trực đêm đang ngồi với cuốn sổ mở. Ông Lực đi qua cả ba vùng sáng ấy trong đầu mình khi bước trên đường làng, và ông nhận ra làng An Bài đã thay đổi hẳn sau mười ngày: từ một làng vừa gói bánh chưng vừa lo hội trong tiếng cười. Nay là một làng đi lại nói khẽ, nhà nào cũng biết tên bốn người già trong danh sách của trạm, và người nào đi ngang sân đình cũng có một nhịp ngước nhìn lên mái.
Trên đường về đình trong tối mùng sáu, ông Lực đi chậm qua sân đình. Rạp hội đứng yên trong đèn, tấm lưới ngâm vôi còn phơi ở hiên sau kho chờ sáng mai cuộn lại, và trên góc đao, con mèo trắng nằm ngủ trong hốc ngói sau một ngày gần như không động đậy. Ông mở cuốn sổ tay của mình ra dưới ánh đèn nhà ngang, nhìn lại danh sách bốn cái tên mà Hằng đã ghi vào sổ hội từ ngày hai mươi mốt tháng Chạp. Ba cái tên đầu đã được gạch bằng những dòng ghi tang lễ rõ ràng: bà Nhài đêm hai mươi sáu tháng Chạp, ông Thụ đêm hai mươi chín tháng Chạp, bà Sen đêm mùng năm tháng Giêng. Cái tên thứ tư, Nguyễn Văn Lựu, tám mươi hai tuổi, từ hôm nay nằm ở gian buồng của nhà mình theo đúng nguyện vọng của chính ông, với tiên lượng của trạm tính bằng ngày. Danh sách hấp hối của làng An Bài giờ chỉ còn một người. Ông Lực gấp sổ lại, ngước nhìn lên mái đình tối sẫm, và biết rằng những đêm canh sắp tới của mình sẽ không còn là những đêm canh cho một danh sách nữa. Mà là những đêm canh cho một con người cụ thể đang nằm ở đầu làng với ngọn đèn canh cháy suốt đêm bên giường. Cho một ngôi đình đang tiến dần về ngày hội lớn nhất năm, và cho một câu hỏi vẫn nằm nguyên trong sổ trực của làng chưa có lời đáp sau ba đêm tắt thở.