TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 28: Lời Đồn Đinh Bạc
Ngày mùng sáu tháng Giêng, sau buổi sáng lo việc tang ở nhà bà Sen, ban hội họp ở nhà ngang đình An Bài theo lời triệu tập của Đức từ lúc trời chưa sáng.…
Nội dung chương
Ngày mùng sáu tháng Giêng, sau buổi sáng lo việc tang ở nhà bà Sen, ban hội họp ở nhà ngang đình An Bài theo lời triệu tập của Đức từ lúc trời chưa sáng. Người tới họp đông hơn mọi buổi họp từ đầu năm tới nay: cụ Thiệm, ông Lực, chị Hảo, bà Mận, ông Trí, Kiên. Hằng ghi sổ, và thêm mấy xóm trưởng được mời tới để nghe trực tiếp quyết định của ban hội, tránh lời đồn đi qua nhiều miệng mà sai lệch. Trên góc đao ngoài sân, con mèo trắng nằm ngủ trong hốc ngói, sâu và yên tới mức suốt buổi sáng người làng đi qua sân đình đều nhận xét nó ngủ khác hẳn mọi ngày, gần như không động đậy một lần nào từ lúc trời sáng. Ông Lực ghi việc ấy vào sổ trực trước khi vào họp, đúng như cách ông đã ghi lần nó ngủ li bì suốt ngày sau tang bà Nhài.
Buổi sáng ngày mùng sáu ở làng An Bài trôi đi trong một không khí khác hẳn những ngày đầu năm. Nhà bà Sen dựng rạp tang ở đầu ngõ xóm trong, tiếng kèn trống của đám tang vang trầm qua các mái nhà, người làng tới viếng đi thành từng tốp nhỏ, vào thắp nhang rồi ra ngay, ai cũng nói khẽ. Ở các đầu ngõ còn lại, những câu chuyện ngày Tết đã nhường chỗ cho một câu chuyện duy nhất được kể đi kể lại bằng nhiều giọng khác nhau: ba người già, ba đôi mắt. Có người kể thêm chi tiết không có thật, có người quả quyết những điều chưa ai chứng kiến. Và Đức trên đường tới đình đã phải dừng lại hai lần để nhắc người làng chỉ nói những gì mình biết chắc, đừng thêm thắt vào nỗi sợ của nhau trong ngày làng có tang. Chính vì những lời đồn đang lớn nhanh ấy, buổi họp ở nhà ngang chiều nay mới đông người và nặng nề hơn mọi buổi họp trước.
Đức mở đầu buổi họp bằng việc chốt lại tình hình của làng bằng những câu ngắn và rõ. Ba người già trong danh sách của trạm y tế đã ra đi trong vòng mười ngày, cả ba đều chết vì bệnh già theo ghi nhận của trạm, cả ba đều có một điểm chung chưa ai giải thích được là đôi mắt không nhắm lại được. Tang lễ của bà Sen đang được lo theo lệ, hội làng vẫn giữ đúng lịch đã khóa. Anh nói ban hội họp hôm nay để bàn hai việc: giữ cho làng yên trong những ngày sắp tới, và thống nhất cách làm của làng trước những lời đồn đang bắt đầu lan ra sau cái chết thứ ba. Anh nhắc lại nguyên tắc đã giữ từ đầu: việc gì có dữ kiện thì ghi sổ và bàn ở ban hội, việc gì chưa rõ ràng thì không ai được tự ý làm, dù là làm với ý tốt.
Mấy xóm trưởng lần lượt nói lên nỗi lo của xóm mình. Người làng từ sáng đã bắt đầu tránh đi ngang sân đình một mình vào lúc trời tối, có nhà dặn con cháu không ngước nhìn lên mái đình lâu. Có người hỏi ban hội liệu có nên làm một lễ gì đó lớn hơn thường lệ để trấn an làng trước ngày hội không. Cụ Thiệm đáp phần lễ nghi sẽ do ban tế bàn riêng theo lệ của đình, còn việc trấn an làng trước hết nằm ở cách ban hội nói đúng sự thật: ba người già ra đi đều là người đã hấp hối lâu ngày. Trạm y tế đã tiên lượng trước từng người, và tang lễ nào trong làng cũng đã diễn ra yên ổn trọn vẹn. Cụ nói dân làng sợ là điều dễ hiểu, nhưng sợ mà làm bừa thì cái sợ ấy sẽ sinh thêm việc, còn sợ mà giữ được lệ làng thì làng sẽ đi qua được những ngày này như đã đi qua bao nhiêu năm khó khăn khác.
Giữa buổi họp, ông Nguyễn Hữu Trí ngồi ở cuối bàn chậm rãi lên tiếng. Ông nói ông có nghe được một lời đồn từ nơi khác, do người đi chợ xa kể lại, rằng ở đâu đó người ta truyền nhau một cách làm với mèo ma: dùng đinh bạc phong vào con mắt thứ ba trên trán nó thì nó hết phép. Ông nói ông nhắc lại ở đây chỉ vì dân làng đang sợ, và vì ông nghĩ một lời đồn đang lan ngoài chợ thì ban hội nên nghe tận nơi để liệu cách, thay vì để nó đi hết làng trong những lời kể không đầu không cuối. Ông nói xong, cả nhà ngang yên lặng hẳn. Mấy xóm trưởng nhìn nhau, có người khẽ gật đầu như vừa nghe được một lối thoát, có người nhìn xuống bàn không nói.
Cụ Thiệm là người lên tiếng trước, giọng chậm rãi nhưng dứt khoát tới mức không còn chỗ cho một lời bàn thêm nào chen vào. Cụ nói người giữ đình phải nói rõ ở đây: lệ của đình An Bài từ đời trước tới nay không có việc làm một cách chưa rõ ràng lên vật đang ở trên mái đình. Càng không có việc lấy một lời đồn nghe từ chợ xa về làm phép cho đình của làng mình. Con mèo ấy ở mái đình chín năm, là một phần của đình mà cả làng quen mặt, và cho tới hôm nay. Dữ kiện chắc chắn nhất của làng vẫn là cuốn sổ của trạm y tế: nó chưa từng làm hại một người khỏe mạnh nào được ghi nhận. Cụ nói thêm, trong làng này không nhà nào có cây đinh nào như lời đồn ấy nói, và đình cũng không giữ một vật như thế trong kho. Nên lời đồn ấy dù nghe có vẻ là một lối thoát, thực chất là một việc không có căn cứ, không có vật dụng, và không thuộc về lệ của làng này.
Đức tiếp lời cụ Thiệm ngay, với tư cách trưởng thôn và trưởng ban tổ chức hội làng. Anh nói quyết định của ban hội là gạt bỏ lời đồn ấy tại buổi họp này: làng không mời thầy pháp ở đâu tới, không tìm cách làm theo một lời truyền miệng không rõ nguồn gốc. Và không một ai trong làng được tự ý làm bất cứ việc chưa rõ ràng nào lên con mèo trên mái đình, dù là nhân danh lo cho làng. Anh nói ai làm trái quyết định này sẽ phải chịu trách nhiệm trước ban hội và trước cả làng. Vì một hành động bừa bãi lúc này có thể làm làng thêm rối, làm đình mất thanh tịnh, và làm chính người làm phải gánh hậu quả không lường được. Hằng ghi quyết định ấy vào sổ hội thành một mục riêng, đọc lại to cho cả buổi họp nghe: lời đồn đã được nhắc tới một lần trong buổi họp ngày mùng sáu tháng Giêng. Đã bị cụ từ và trưởng thôn gạt bỏ ngay tại chỗ, và ban hội thống nhất không bàn lại, không làm theo, không truyền nó ra ngoài buổi họp này. Đức ký xác nhận, cụ Thiệm ký bên cạnh, các xóm trưởng có mặt đều gật đầu nghe rõ.
Sau phần việc ấy, buổi họp chuyển sang những việc cụ thể để giữ làng yên trong những ngày tới. Đức dặn các xóm trưởng về xóm mình nói đúng một nội dung thống nhất: ba người già ra đi đều có hồ sơ của trạm y tế, tang lễ đều yên ổn. Ban hội đang giữ việc canh đình và thăm hỏi đầy đủ, dân làng không tự ý làm việc gì ngoài lệ. Chị Hảo báo phần thăm hỏi dành cho nhà ông Lựu sẽ tăng lên mỗi ngày một lần từ ngày mai. Vì ông cụ là người cuối cùng còn lại trong danh sách của trạm và gia đình ông đang chịu một sức ép tinh thần rất lớn khi cả làng đều nhìn về phía nhà mình. Bà Mận báo kho đình và đồ lễ cho ngày hội vẫn đủ, không thiếu món nào. Kiên nhận phần chép lại quyết định của buổi họp thành một bản ngắn gửi các xóm, chỉ ghi phần quyết định, không ghi lại nội dung lời đồn, để giấy tờ của làng không thành một đường lan truyền mới cho câu chuyện vừa bị gạt bỏ. Cách làm ấy được cả buổi họp đồng tình, vì ai cũng hiểu một lời đồn bị gạt bỏ ở nhà ngang nhưng lại được chép đi khắp làng thì chẳng khác nào chưa từng bị gạt bỏ.
Ông Trí ngồi yên nghe phần còn lại của buổi họp, không nhắc lại lời đồn ấy thêm một lần nào nữa. Khi buổi họp sắp tan, ông nói một câu ngắn với cụ Thiệm rằng ông nhắc chuyện ấy ra chỉ để ban hội liệu cách. Nay ban hội đã quyết rõ ràng thì ông theo quyết của làng, và ông cũng sẽ là người nhắc lại quyết ấy cho bất kỳ ai trong xóm còn bàn tán. Cụ Thiệm gật đầu, nói người già trong làng nói một lời có trọng lượng, ông Trí giữ lời này cho làng là quý. Không khí cuối buổi họp vì thế dịu xuống: một lời đồn đã vào nhà ngang bằng cửa chính, được nghe đủ, được gạt bỏ đủ, và sẽ không đi ra khỏi nhà ngang bằng bất kỳ cửa nào khác.
Ông Lực ngồi nghe suốt buổi họp mà gần như không nói lời nào. Khi Đức hỏi ý kiến ông, người phu đòn già chỉ nói một câu ngắn: ông đồng ý với cách làm của ban hội. Việc của làng lúc này là giữ dữ kiện cho chắc và giữ lệ cho đúng, còn lại cứ để những đêm canh sắp tới trả lời dần bằng sổ trực. Trong bụng ông, lời đồn vừa bị gạt bỏ không để lại một ấn tượng nào đáng kể, vì nó không đứng trên một dòng chữ nào trong sổ của làng. Không có vật chứng, không có người làm chứng, chỉ là một câu chuyện đi đường xa về tới nhà ngang. Điều ở lại trong đầu ông sau buổi họp là một việc khác hẳn: con mèo trên góc đao đã ngủ sâu suốt từ sáng tới giờ, không xuống ăn tro, không động đậy, đúng như cái ngày sau tang bà Nhài mà ông đã ghi vào sổ. Ông ghi thêm việc ấy vào cuối sổ trực ngày mùng sáu, rồi ra sân đình đứng nhìn lên mái một lúc lâu, trước khi quay về nhà bà Sen phụ tiếp việc tang cho tới tối.