TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 31: Đêm Trực Đình Thứ 1

Đêm mùng bảy tháng Giêng, ông Lực tới đình từ lúc trời vừa tối hẳn, mang theo chiếc áo bông dày và cuốn sổ trực đã theo ông suốt từ những ngày tháng…

Nội dung chương

Đêm mùng bảy tháng Giêng, ông Lực tới đình từ lúc trời vừa tối hẳn, mang theo chiếc áo bông dày và cuốn sổ trực đã theo ông suốt từ những ngày tháng Chạp. Theo lịch tăng cường mà ban hội đã chốt sau khi ông Lựu về nhà, từ đêm nay mỗi đêm canh đình đều phải có hai người. Đèn phải sáng ở cả sân trước lẫn hành lang, và cửa hậu cung phải khóa suốt đêm, chìa khóa do cụ Thiệm giữ. Người trực cùng ông đêm nay là trưởng thôn Trần Minh Đức. Đức tới sau ông một lát, tay xách thêm một chiếc đèn dầu dự phòng và một phích nước chè, nói rằng đêm còn dài, hai người chia nhau từng vòng kiểm tra thì hơn là cùng thức một lúc rồi cùng mệt một lúc.

Trước khi ca trực bắt đầu, cụ Thiệm còn ở lại đình một lúc để bàn giao mặt bằng cho hai người. Cụ dẫn ông Lực và Đức đi qua gian hậu cung khóa kín, chỉ tay vào từng ổ khóa và nói rõ lệ giữ đình những đêm sát hội: đèn hành lang không được để tắt, dù chỉ một lúc, vì sân đình đang chứa nhiều cờ xí. Vải vóc và đồ gỗ của ngày hội; người trực đi vòng kiểm tra phải đi theo cặp ánh đèn nhìn thấy được từ nhà ngang, để người còn lại biết bạn trực của mình đang ở đâu. Cụ cũng nhắc rằng con mèo trên mái đã ở đình chín năm, lệ làng không xua đuổi vật nằm trên mái đình. Người trực chỉ ghi lại, không tự ý trèo lên mái và không làm bất cứ việc gì lên con mèo khi chưa có quyết định của ban hội. Ông Lực nghe từng lời và gật đầu ở từng mục. Những lời ấy, ông biết, một phần cụ nói cho Đức nghe với tư cách trưởng thôn, và một phần cụ nói cho chính ông, người đã canh đình nhiều đêm nhất trong tháng này và cũng là người mang nhiều lo âu nhất về con mèo ấy.

Hằng ghé đình vào đầu giờ tối, mang theo phần cơm cho hai người trực và ở lại ghi giúp trang mở đầu của sổ trực đêm nay. Cô ghi tên hai người trực, giờ nhận ca, tình trạng cửa hậu cung và vị trí đầu đêm của con mèo, chữ viết nhỏ và đều như mọi trang sổ trước. Trước khi về, cô đứng ở sân nhìn lên góc đao một lúc rồi nói khẽ với ông nội rằng từ hôm mùng hai tới nay. Đêm nào cô cũng tự hỏi mình đã nhìn thấy gì trên mái đình, và cô mong những đêm trực có hai người như đêm nay sẽ cho cô một câu trả lời rõ ràng hơn. Ông Lực chỉ dặn cháu về nhà ngủ sớm, giữ sức cho những ngày hội đang tới, chuyện trên mái đình đã có người lớn canh. Hằng về rồi, sân đình trở lại yên tĩnh, và ca trực chính thức bắt đầu trong tiếng gió nhẹ ngoài sông Cầu.

Việc đầu tiên của hai người là đi một vòng quanh đình như lệ trực đã thành nếp. Ông Lực kiểm tra rạp hội và hai rạp phụ dựng ở sân, sờ tay vào từng mối dây chằng, nhìn lại hàng cờ xí treo dọc cổng đình vừa hoàn thiện thêm trong ngày. Đức kiểm tra cửa hậu cung: ổ khóa còn nguyên, then cửa cài chặt, bên trong tối yên, không một tiếng động. Cụ Thiệm trước khi về nhà đã tự tay khóa cửa ấy và dặn lại rằng đêm nay không có việc lễ nào cần mở hậu cung, ai trực cũng không được tự ý mở, có việc gì thì sáng mai cụ lên sớm xử lý. Lời dặn ấy Đức nhắc lại nguyên văn cho ông Lực nghe, rồi hai người cùng ghi vào sổ trực giờ bắt đầu ca canh và tình trạng cửa hậu cung lúc nhận ca.

Trên góc đao mái đình, con mèo trắng nằm cuộn trong hốc ngói như mọi đêm. Từ sân đình nhìn lên, ông Lực chỉ thấy một vệt trắng mờ nằm yên trên nền ngói tối, đốm đỏ giữa trán nó không sáng, lẫn vào bóng mái như một vệt lông bình thường. Suốt những ngày qua, sau ba đêm tắt thở ở ba nhà trong làng, con mèo ấy đã thành cái tên mà người làng nhắc tới bằng giọng thấp xuống. Nhưng đêm nay, trong phần việc của người trực đình, nó chỉ là một mục phải ghi trong sổ: vị trí của con mèo ở từng vòng kiểm tra, đúng như cách ông Lực đã tự đặt ra cho mình từ đêm mùng bốn.

Vòng kiểm tra đầu tiên vào lúc cuối giờ tối ghi ngắn gọn: con mèo nằm nguyên trong hốc ngói, không động đậy. Vòng thứ hai, sau nửa đêm một lúc lâu, ông Lực đi một mình dọc hành lang cho Đức tranh thủ chợp mắt ở nhà ngang. Sân đình vắng, tiếng gió lùa qua hàng cau ngoài cổng nghe rõ từng đợt, đèn ở hành lang cháy đều. Ông ngước nhìn lên góc đao: vệt trắng vẫn nằm nguyên chỗ cũ, bốn chân thu dưới bụng, đầu gục xuống như một con mèo nhà ngủ say. Không có bóng nào rời mái, không có tiếng chân nào trên ngói, và cửa hậu cung sau lưng ông vẫn khóa yên như lúc nhận ca.

- Nó nằm yên cả đêm thế này thì người ta lại bảo mình lo hão, ông ạ. - Đức nói khi hai người ngồi lại ở nhà ngang vào vòng kiểm tra thứ ba, giọng anh hạ thấp như sợ lời mình bay lên mái. - Nhưng tôi thà ghi một sổ toàn những đêm yên như đêm nay, còn hơn ghi thêm một đêm nào nữa giống đêm mùng năm.

Ông Lực không đáp ngay. Ông nghĩ tới gian buồng ở đầu làng, nơi ông Lựu đang nằm với ngọn đèn canh cháy suốt đêm bên giường và con cháu thay nhau ngồi sát mép giường. Đêm nay đèn ở đình sáng, đèn ở nhà ông Lựu cũng sáng, và giữa hai vệt sáng ấy là một con đường làng tối mà không ai trong ban hội đủ người để canh cùng lúc ở cả hai đầu. Ông đã nói điều ấy ở buổi họp chiều, Đức đã nghe, và cả hai đều biết lịch trực hiện tại là phần tốt nhất mà nhân lực của làng chia ra được: đình là nơi giữ lễ và giữ đồ tế khí cho ngày hội. Không thể bỏ trống, còn nhà ông Lựu đã có con cháu và trạm y tế ghé mỗi ngày.

Giữa đêm, có một lúc gió ngoài sông thổi mạnh qua sân đình, làm hàng cờ xí trên cổng đập phần phật và một tấm bạt ở rạp phụ kêu lên từng hồi. Cả hai người cùng bật dậy, cầm đèn đi ra sân. Ông Lực soi đèn dọc theo dãy dây chằng của rạp lớn, thấy một mối dây ở góc rạp bị gió giật lỏng, sợi thừng đã tuột khỏi cọc được nửa vòng. Hai người cùng nhau buộc lại mối dây ấy ngay trong đêm, ông Lực giữ đèn và giữ đầu thừng, Đức quấn lại từng vòng quanh cọc theo đúng cách chằng rạp của làng. Xong việc, hai người đi thêm một vòng quanh sân, kiểm lại từng chiếc cọc của cả ba rạp, rồi mới quay vào nhà ngang. Đức ghi cả việc nhỏ ấy vào sổ trực, ghi rõ giờ và vị trí của mối dây, vì theo lời anh. Sổ trực của những đêm trước hội không chỉ để ghi chuyện lạ; nó còn là nơi để sáng ra ban hội biết đêm qua đình đã được trông coi tới mức nào. Ông Lực nghe vậy thì gật đầu. Bốn mươi lăm năm khiêng kiệu, ông hiểu cái sổ mỏng này đang dần thành một thứ quan trọng không kém đòn kiệu: nó là nơi duy nhất trong làng ghi lại. Đêm này qua đêm khác, con mèo ở đâu, cửa hậu cung ra sao, và ai là người đã tận mắt nhìn thấy những điều ấy.

Một lát sau, khi hai người ngồi uống chè ở nhà ngang, Đức hỏi ông một câu mà ban ngày, trước mặt đông người, anh chưa từng hỏi thẳng.

- Ông Lực này, tôi hỏi thật ông một câu. - Đức nói. - Ông canh đình bao nhiêu đêm rồi, ông thấy con mèo ấy đáng sợ ở chỗ nào nhất?

Ông Lực đặt chén chè xuống, nghĩ một lúc lâu mới trả lời. Ông nói điều làm ông không yên không nằm ở một đêm nào cụ thể. Nó nằm ở chỗ những điều ông ghi được cứ xếp cạnh nhau theo một thứ tự không chịu rời nhau ra: đêm nào có người trong danh sách của trạm tắt thở thì trước đó hoặc trong đêm đó. Con mèo không nằm ở chỗ quen của nó, và ngày hôm sau nó ngủ một giấc sâu khác thường. Còn những đêm như đêm nay, nó nằm yên trên mái, làng cũng yên. Ông nói ông không kết luận được gì hơn thế, và ông cũng không muốn kết luận vội, vì một lời nói ra trước dân làng lúc này có thể làm cả làng hoảng loạn trước ngày hội, mà hoảng loạn thì không cứu được ai. Điều ông làm được chỉ là canh cho kỹ, ghi cho đúng, và chuẩn bị sẵn những gì nằm trong tay mình.

Đức nghe xong, im lặng hồi lâu. Anh nói anh tin cuốn sổ của ông hơn những lời đồn ngoài chợ, và chính vì thế anh mới xếp lịch trực tăng cường này, dù ban ngày vẫn phải nói với dân làng rằng mọi việc canh đình chỉ là lệ giữ đình trước hội như mọi năm. Hai người thống nhất với nhau một điều trước khi chia vòng kiểm tra cuối: từ nay tới ngày hội. Bất cứ điều gì một người trực nhìn thấy về con mèo cũng phải có thêm một người nữa cùng xác nhận ngay trong đêm, để sổ trực không còn những dòng chữ kèm dấu hỏi như dòng chữ của Hằng hồi mùng hai nữa.

- Cứ ghi đúng như mắt thấy, anh Đức ạ. - Ông Lực nói. - Đêm nào yên thì ghi yên. Sổ này không cần mình đoán trước điều gì, nó chỉ cần mình không bỏ sót điều gì đã qua mắt mình.

Tới gần sáng, vòng kiểm tra cuối cùng vẫn cho một kết quả như ba vòng trước: con mèo không xuống khỏi mái lần nào trong suốt đêm trực, cửa hậu cung khóa nguyên, sân đình và các rạp hội không có gì xáo động. Gà trong xóm bắt đầu gáy rải rác, trời ở phía sông Cầu hửng lên một vệt sáng mỏng. Đức mở sổ trực, viết dòng kết ca bằng nét chữ ngay ngắn: đêm trực đình thứ 1 theo lịch tăng cường, một đêm yên, không hiện tượng lạ, con mèo nằm nguyên trên mái từ đầu đêm tới cuối đêm. Ông Lực ký tên bên cạnh, rồi hai người khóa nhà ngang, thổi tắt bớt đèn ở hành lang và để lại một ngọn đèn nhỏ ở sân cho người lên đình sớm.

Trên đường về, đi qua đầu làng, ông Lực dừng lại một chút trước ngõ nhà ông Lựu. Ngọn đèn canh trong buồng vẫn sáng sau khe cửa, và một người con của ông cụ vừa bước ra sân, gật đầu chào ông bằng vẻ mặt của người đã thức trắng một đêm mà chưa có việc gì xảy ra. Ông Lực gật đầu đáp lại, lòng nhẹ đi được một phần rất nhỏ. Một đêm yên ở đình, một đêm yên ở đầu làng. Nhưng ông biết sổ trực của làng còn nhiều trang trống phía sau, và ngày hội thì đang tới gần từng ngày một.

Chương khác

Xem thêm