TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 24: Sổ Theo Dõi Của Trạm Y Tế

Chiều ngày mùng ba tháng Giêng, sau buổi thăm nhà bà Sen. Bà Vui mời Đức và ông Lực ghé qua trạm y tế xã, nói có việc cần bàn riêng với ban hội trong lúc…

Nội dung chương

Chiều ngày mùng ba tháng Giêng, sau buổi thăm nhà bà Sen. Bà Vui mời Đức và ông Lực ghé qua trạm y tế xã, nói có việc cần bàn riêng với ban hội trong lúc làng đang ở những ngày nhạy cảm nhất. Trạm y tế nằm ở đầu làng, gian phòng làm việc nhỏ, sạch, trên bàn là cuốn sổ theo dõi bìa cứng đã cũ, góc sổ sờn vì nhiều năm lật giở. Bà Vui đóng cửa phòng, pha nước, rồi mở cuốn sổ ấy ra trước mặt hai người. Bà nói bà đã suy nghĩ việc này từ sau đám tang ông Thụ, và hôm nay, khi bà Sen đã bước vào những ngày cuối. Bà thấy cần để trưởng thôn và người phu đòn già nhất của ban hội nhìn tận mắt cuốn sổ của trạm, để mọi lời nói từ nay về sau trong làng đều đứng trên dữ kiện có thật, thay vì đứng trên lời đồn.

Cuốn sổ theo dõi ghi từng ca bệnh nặng của xã theo thứ tự thời gian, mỗi ca có họ tên, tuổi, ngày bắt đầu theo dõi, diễn biến từng lần thăm khám và dòng tiên lượng của trạm. Bà Vui lật tới trang của bà Đỗ Thị Nhài: ca theo dõi từ nhiều tháng trước. Những dòng ghi cuối cùng của tháng Chạp chép rõ hơi thở ngắt quãng, sức xuống nhanh, và dòng tiên lượng viết ngày hai mươi lăm tháng Chạp rằng bà cụ khó qua được một hai đêm nữa. Bà Nhài tắt thở đêm hai mươi sáu tháng Chạp, đúng trong khoảng tiên lượng ấy. Trang tiếp theo là ông Trần Văn Thụ: diễn biến trở nặng sau ngày hai mươi bảy, dòng tiên lượng cuối viết sáng ngày hai mươi chín tháng Chạp rằng ông cụ đã bước vào đêm hấp hối cuối, và ông tắt thở ngay đêm hôm ấy. Hai trang sổ, hai dòng tiên lượng, hai cái chết nằm đúng trong những đêm mà trạm đã viết trước, không sớm hơn, không muộn hơn.

Bà Vui lật tiếp tới hai trang còn đang mở: bà Ngô Thị Sen và ông Nguyễn Văn Lựu. Trang của bà Sen dày nhất trong bốn trang, ghi từ ngày bà bắt đầu nằm liệt, và dòng mới nhất bà vừa viết sáng nay ở nhà bà cụ: sức đã xuống tới mức cuối, chỉ còn đếm từng ngày. Trang của ông Lựu ghi diễn biến chậm hơn, sức xuống đều, tiên lượng còn tính bằng ngày dài hơn bà Sen một chút, trạm vẫn ghé thăm đều. Bà Vui nói bốn ca này là toàn bộ số ca hấp hối mà trạm theo dõi trong làng suốt từ trước Tết tới nay, ngoài bốn người này. Trong làng không có thêm một ca bệnh nặng nào ở mức ấy, điều bà đã khẳng định với ban hội từ ngày hai mươi mốt tháng Chạp và đến hôm nay vẫn đúng nguyên như vậy.

Đức xem lại hai trang của bà Nhài và ông Thụ một lần nữa, ngón tay dừng ở từng dòng tiên lượng. Anh nói anh đã ký xác nhận vào sổ hội ở cả hai đám tang, nhưng hôm nay ngồi trước cuốn sổ gốc của trạm. Anh mới thấy hết sức nặng của những dòng chữ viết trước khi việc xảy ra: tiên lượng của trạm không phải lời nói sau khi người đã mất, nó nằm trên giấy từ trước đó một, hai ngày, có ngày tháng rõ ràng, và cả hai lần đều đúng. Anh hỏi bà Vui từ ngày trạm lập danh sách bốn người tới nay, có đêm nào trạm thay đổi thứ tự tiên lượng giữa bốn người không. Bà Vui lắc đầu, nói diễn biến của bốn ca đi đúng như hồ sơ: bà Nhài xuống sức trước, ông Thụ theo sau, bà Sen nằm lâu nhất nhưng nay đã tới mức cuối, ông Lựu xuống chậm hơn cả. Bà nói thêm, chính sự đều đặn ấy của bệnh già là điều làm nghề y tế của bà tin vào hồ sơ của mình, và cũng là điều bà mong ban hội dựa vào khi làng bắt đầu có những lời đồn đoán đi quá xa dữ kiện.

Rồi bà Vui lật sang phần sổ khám thường ngày của trạm trong suốt những ngày cuối tháng Chạp và đầu tháng Giêng. Bà đọc chậm từng mục cho hai người nghe: những ca cảm sốt thường của trẻ con, một ca ngã xe xây xát ở xóm ngoài, mấy người già trong làng tới đo huyết áp và lấy thuốc định kỳ. Bà nói rõ từng chữ: trong suốt khoảng thời gian có hai người già chết với đôi mắt mở trong làng, trạm không ghi nhận một người khỏe mạnh nào bị hại. Không một ai có triệu chứng lạ, không một ca cấp cứu bất thường nào, ở bất kỳ xóm nào của làng An Bài. Người chết trong làng những ngày qua chỉ có đúng hai người, và cả hai đều là người đã nằm trong sổ hấp hối của trạm, đã được tiên lượng tắt thở trong đúng những đêm ấy từ trước khi việc xảy ra.

Đức ngồi nghe, tay đặt trên cuốn sổ, im lặng một lúc lâu rồi hỏi bà Vui một câu rất thẳng: vậy theo trạm, hai cái chết ấy có gì bất thường về mặt y tế ngoài đôi mắt không nhắm. Bà Vui đáp cũng thẳng như vậy: nguyên nhân chết của cả hai đều là bệnh già và suy kiệt lâu ngày, diễn biến khớp hoàn toàn với hồ sơ theo dõi, không có dấu hiệu nào của một tác động bên ngoài lên người bệnh. Riêng đôi mắt mở trừng không nhắm lại được sau khi tắt thở, trạm không giải thích được, và bà ghi đúng câu ấy vào cả hai hồ sơ, vì nghề của bà là ghi đúng những gì bà biết và ghi rõ cả những gì bà không biết. Bà nói thêm, một cuốn sổ y tế không trả lời được câu hỏi về đôi mắt, nhưng nó trả lời được một câu hỏi khác. Câu hỏi đang làm cả làng hoang mang nhất: con mèo, hay bất cứ điều gì khác trong làng này, cho tới hôm nay chưa hề làm hại một người khỏe mạnh nào.

Ông Lực nghe tới đó, lòng nhẹ đi một phần và nặng thêm một phần. Nhẹ, vì điều ông lo sợ nhất trong những đêm thức trắng, rằng thứ gì đó trên mái đình có thể hại bất kỳ ai trong làng, đã bị cuốn sổ này chặn lại bằng dữ kiện rõ ràng. Nặng, vì mẫu hình còn lại sau khi chặn xong lại càng sắc nét: chỉ những người đã hấp hối, đã được tiên lượng tắt thở trong chính đêm ấy, mới ra đi với đôi mắt mở. Ông nói chậm rãi với bà Vui và Đức những gì ông đã ghi trong sổ trực, lần này nói đầy đủ hơn cả buổi họp đêm giao thừa: con mèo rời mái về phía xóm bà Nhài trong đêm bà cụ mất. Nó trở về bụng lép và ngủ li bì suốt ngày hôm sau, đốm đỏ của nó sáng dần qua hai đêm khói nhang dày, và một dòng chữ có dấu hỏi của Hằng về cái bóng thoáng thấy đêm mùng hai. Ông nói ông không kết luận, ông chỉ đặt những dòng chữ của mình bên cạnh cuốn sổ của trạm, để ba người cùng nhìn.

Ba người ngồi yên quanh cuốn sổ một lúc. Cuối cùng Đức chốt lại buổi làm việc bằng một quyết định được cả ba cùng gật đầu: chưa ai kết luận gì về con mèo, vì dữ kiện chưa đủ để kết luận. Điều duy nhất được thống nhất ghi nhận là một mẫu hình ở mức dữ kiện, rằng trong làng chỉ người đã hấp hối mới chết trong những ngày qua. Người khỏe không một ai bị hại, và những đêm có người chết đều là những đêm trạm đã tiên lượng trước. Hằng được gọi sang trạm chép lại phần thống nhất ấy thành một mục ngắn trong sổ hội, không một chữ suy đoán. Có chữ ký của bà Vui với tư cách trưởng trạm y tế, của Đức với tư cách trưởng thôn, và của ông Lực với tư cách người trực đình. Bà Vui giữ bản gốc của sổ trạm, bản chép ở sổ hội chỉ ghi phần thống nhất, không chép hồ sơ bệnh án của bất kỳ ai.

Ông Lực còn hỏi thêm một câu trước khi buổi làm việc khép lại. Ông hỏi trong hai đêm có người chết, trạm có ghi nhận giờ giấc áng chừng của lúc tắt thở không, vì sổ trực của đình ghi giờ các vòng kiểm tra và giờ con mèo trở về mái. Nếu có giờ giấc của trạm để đối chiếu thì những dòng chữ rời rạc của ông sẽ có thêm một điểm tựa. Bà Vui xem lại hai hồ sơ, nói giờ tắt thở ở cả hai nhà đều được gia đình báo lại áng chừng vào khoảng quá nửa đêm. Trạm ghi theo lời báo ấy chứ không có người của trạm túc trực tận nơi trong cả hai đêm, nên đối chiếu giờ giấc chỉ làm được ở mức áng chừng, không chặt chẽ tới từng khắc. Ông Lực gật đầu, ghi nhận cả giới hạn ấy vào sổ tay của mình: đối chiếu được ở mức đêm, chưa đối chiếu được ở mức giờ. Ông nói ông thà giữ một mẫu hình còn lỏng ở mức đêm, còn hơn tự thắt nó lại bằng những giờ giấc không chắc chắn rồi coi như đã hiểu hết mọi việc.

Trước khi ra về, bà Vui dặn thêm hai người một việc: mẫu hình ghi trong sổ là để ban hội làm việc, không phải để kể ra ngoài làng. Dân làng đang sợ, một lời nói thiếu căn cứ lúc này có thể làm người ta bỏ cả lệ làng, hoặc làm những việc dại dột lên con mèo của đình mà không ai lường được hậu quả. Đức đồng ý, nói ban hội sẽ giữ đúng cách làm từ đầu: việc lạ ghi sổ, báo ban hội, không đồn ra ngoài. Ông Lực gấp cuốn sổ tay riêng của mình lại, đứng dậy chào bà Vui. Ngoài sân trạm, nắng mùng ba đã nhạt, tiếng người đi chúc Tết vẫn rải rác trên đường làng. Ông đi bộ về đình, trong đầu mang theo hai cuốn sổ nằm cạnh nhau: một cuốn của trạm y tế, chắc chắn và rạch ròi, trả lời được câu hỏi ai đã chết và vì sao họ chết. Và một cuốn sổ trực của đình, đầy những dòng chữ rời rạc về một con mèo, chưa trả lời được câu hỏi còn lại về đôi mắt của những người đã ra đi.

Chương khác

Xem thêm