TAM NHÃN MIÊU TINH Ở BẮC NINH - Chương 23: Bà Sen Yếu Dần
Ngày mùng ba tháng Giêng, ông Lực cùng Đức và chị Hảo sang nhà bà Ngô Thị Sen ở xóm trong, theo lịch thăm hỏi mà ban hội đã ghi vào sổ từ ngày mùng hai.…
Nội dung chương
Ngày mùng ba tháng Giêng, ông Lực cùng Đức và chị Hảo sang nhà bà Ngô Thị Sen ở xóm trong, theo lịch thăm hỏi mà ban hội đã ghi vào sổ từ ngày mùng hai. Nhà bà Sen là một nếp nhà ngói cũ nằm gần cuối ngõ, sân gạch đã quét sạch, cây cau trước sân treo một lá cờ nhỏ ngày Tết, nhưng trong nhà không có tiếng cười nói của những ngày đầu năm. Con cháu bà từ các nơi xa đã về gần đủ từ hôm mùng hai: người con trai cả làm ăn ở tỉnh ngoài về cùng vợ con. Người con gái lấy chồng ở huyện bên cũng đưa chồng con về, cùng con cháu trong làng thay nhau túc trực bên giường bà từ sáng tới khuya. Ai vào nhà cũng nói khẽ, đi nhẹ, và tránh nhắc tới chữ hội, vì cả nhà đều hiểu mùa hội năm nay của nhà mình sẽ đi qua bên một chiếc giường bệnh.
Bà Sen nằm trên chiếc giường gỗ ở gian trong, người gầy nhỏ lại dưới lớp chăn mỏng, hơi thở nhẹ và đều nhưng rất yếu, mỗi nhịp thở như phải gắng một chút sức còn lại. Bà đã chín mươi mốt tuổi, là người cao tuổi nhất trong bốn người già của danh sách trạm y tế, và cũng là người nằm bệnh lâu nhất trong số ấy. Suốt buổi sáng ngày mùng ba, bà tỉnh rất ít. Có lúc bà mở mắt, nhìn trần nhà một lúc, nhận ra con trai cả ngồi bên giường thì khẽ động đậy ngón tay, rồi lại thiếp đi. Người con gái ngồi ở chân giường, tay cầm khăn ấm thỉnh thoảng lau mặt cho mẹ, kể khẽ với chị Hảo rằng hai ngày nay bà ăn uống gần như không được gì. Chỉ nhấp được vài thìa nước cháo loãng, đêm ngủ chập chờn, có lúc gọi tên người con trai út đã mất từ nhiều năm trước, rồi lại yên lặng.
Bà Vui tới nhà bà Sen vào giữa buổi sáng, mang theo sổ theo dõi của trạm y tế và túi đồ khám quen thuộc. Bà khám cho bà cụ rất lâu và rất nhẹ nhàng: bắt mạch, nghe nhịp thở, xem sắc mặt, hỏi người nhà về từng thay đổi nhỏ trong hai ngày qua, từ chuyện ăn uống tới giấc ngủ và những lúc tỉnh táo hiếm hoi. Khám xong, bà ghi vào sổ trạm mấy dòng, rồi gọi người con trai cả và Đức ra hiên nhà nói chuyện riêng. Ông Lực đứng ở cuối hiên, nghe rõ từng lời của bà Vui. Bà nói thẳng, không vòng vo, đúng cách bà đã nói ở nhà bà Nhài và nhà ông Thụ: sức bà cụ đã xuống tới mức cuối, tiên lượng từ trước Tết đến giờ vẫn đúng. Bà cụ chỉ còn đếm từng ngày, có thể là vài ngày, cũng có thể ít hơn, trạm không dám nói chắc một con số, nhưng gia đình cần chuẩn bị mọi việc như đang ở những ngày cuối cùng. Trạm sẽ ghé mỗi ngày, và bất cứ lúc nào trong đêm gia đình thấy hơi thở bà cụ thay đổi hẳn thì cho người sang gọi trạm ngay.
Trong lúc bà Vui khám, bà Sen có một lúc tỉnh lại ngắn ngủi. Bà mở mắt, nhìn quanh giường, nhận ra con trai cả và con gái đang ngồi hai bên, môi bà mấp máy rất khẽ. Người con gái cúi sát xuống mới nghe được mấy lời rời rạc của mẹ: bà dặn việc trong nhà cứ theo lời bà đã nói từ trước Tết. Dặn con cháu sống hòa thuận, dặn đừng vì việc của bà mà làm lỡ việc chung của làng trong những ngày hội. Nói được bấy nhiêu, bà lại thiếp đi, hơi thở mỏng dần. Cả gian buồng yên lặng. Ông Lực đứng ở cửa buồng nhìn cảnh ấy, thấy một người già chín mươi mốt tuổi ở những ngày cuối cùng vẫn dặn con cháu nghĩ tới việc làng, và ông hiểu vì sao cả xóm trong này kính trọng bà Sen tới vậy. Chi tiết ấy được người con gái kể lại cho bà Vui nghe ngay sau đó, bà Vui gật đầu, ghi thêm vào sổ trạm một dòng về lúc tỉnh ngắn của bà cụ trong buổi sáng ngày mùng ba. Vì với những ca bệnh như thế này, mỗi lúc tỉnh và mỗi lời dặn đều là một phần của diễn biến mà trạm phải giữ lại.
Bà Vui còn dành một lúc lâu dặn dò con cháu bà Sen cách canh chừng trong những đêm sắp tới. Bà nói hơi thở của người già ở giai đoạn này sẽ thưa dần theo từng đợt, có những quãng ngừng rất dài tưởng như đã tắt, rồi lại thở tiếp một nhịp yếu. Gia đình đừng hoảng, cứ thay nhau ngồi bên giường, giữ đèn sáng, và ghi lại áng chừng giờ giấc của những thay đổi lớn để trạm đối chiếu. Bà dặn nếu bà cụ ra đi trong đêm, gia đình cứ bình tĩnh làm theo lệ làng, cho người sang báo trạm và báo ban hội ngay, trạm sẽ tới ghi nhận như đã làm ở hai nhà trước. Những lời dặn ấy nghe qua tưởng là việc y tế thường ngày, nhưng cả nhà bà Sen đều nghe trong yên lặng tuyệt đối. Vì ai cũng hiểu bà Vui đang dặn cho đêm cuối cùng của bà cụ, một đêm chưa biết rơi vào ngày nào, chỉ biết là rất gần.
Người con trai cả nghe xong, đứng yên một lúc. Rồi gật đầu và nói gia đình đã chuẩn bị sẵn mọi việc hậu sự từ trước Tết theo lời dặn của chính bà cụ lúc còn tỉnh táo: áo quan đã đặt, đất ở nghĩa địa làng đã xem, ảnh thờ đã rửa, chỉ còn chờ ngày giờ. Anh nói câu ấy bằng giọng của một người con đã tự chuẩn bị tinh thần từ lâu, nhưng tay anh nắm chặt mép bàn thờ đứng ngay sau lưng, và ông Lực nhìn thấy bàn tay ấy run rất khẽ. Đức thay mặt ban hội nói lời thăm hỏi, hứa đội phu đòn và ban hội sẽ lo phần lễ nghi theo lệ làng khi việc xảy ra, gia đình cứ yên tâm lo phần trong nhà. Chị Hảo đặt giỏ bánh và thức ăn Tết của ban hội lên bàn, dặn người con gái chia cho con cháu trực đêm ăn lấy sức, vì những đêm canh cuối cùng bao giờ cũng là những đêm dài nhất.
Trước khi ra về, ông Lực vào gian trong chào bà Sen. Bà đang thiếp ngủ, hơi thở mỏng và đều, gương mặt yên tĩnh một cách lạ lùng giữa căn buồng đầy người lo lắng. Ông đứng bên giường một lúc, nhớ lại hai chiếc giường bệnh ông đã đứng bên trong những ngày cuối năm: giường bà Nhài ở xóm trong và giường ông Thụ ở xóm ngoài. Cả hai đều kết thúc bằng một đêm tắt thở và một đôi mắt không nhắm lại được. Ông không nói ý nghĩ ấy ra, chỉ chắp tay khẽ chào người già đang nằm, rồi quay ra. Trong lòng ông, danh sách bốn cái tên của trạm y tế giờ chỉ còn hai cái tên chưa gạch, và cái tên đang nằm sau lưng ông là cái tên mà bà Vui vừa nói chỉ còn đếm từng ngày.
Buổi chiều ngày mùng ba, tin bà Sen yếu hẳn lan ra khắp làng theo cách rất lặng lẽ. Người làng đi chúc Tết ngang qua ngõ nhà bà đều bước chậm lại, có người ghé vào thắp nén nhang ở bàn thờ nhà bà rồi ra ngay, không ở lâu. Ở đình, ban hội vẫn lo việc hội như lịch đã định, nhưng Đức dặn Kiên ghi riêng vào hồ sơ một mục về tình hình nhà bà Sen, để bất cứ lúc nào việc xảy ra. Ban hội cũng đã có sẵn người và việc được phân công, không để một đám tang nào trong làng phải loay hoay giữa những ngày hội. Cụ Thiệm thắp thêm một nén nhang ở hậu cung chiều hôm ấy, khấn khẽ cho những người già còn đang nằm bệnh trong làng, lời khấn ngắn và trầm, nghe rõ trong gian hậu cung yên tĩnh.
Trên đường từ nhà bà Sen về đình, ông Lực đi chậm qua sân đình vừa dựng rạp. Rạp hội đứng yên trong nắng chiều mùng ba, cờ xí bay nhẹ, mấy tốp trai làng đang hoàn thiện phần trang trí cuối cùng theo lời Đức dặn. Ông dừng lại giữa sân, ngước nhìn lên góc đao. Con mèo trắng nằm trong hốc ngói, dáng nằm cuộn tròn quen thuộc, đầu hướng về phía sân như nó vẫn nằm suốt những ngày qua. Nhìn từ dưới sân, nó chỉ là một con mèo già nằm ngủ trên mái đình của làng, và không một người nào trong sân đình chiều hôm ấy, kể cả chính ông, có thể chỉ ra được điều gì khác thường ở dáng nằm ấy. Ông Lực đứng nhìn nó một lúc rồi quay đi làm việc của mình, mang theo cảm giác nặng nề mà ông đã mang suốt từ ngày hai mươi bảy tháng Chạp: dữ kiện chắc chắn nhất của làng lúc này nằm trong cuốn sổ của trạm y tế. Còn mọi điều về con mèo mới chỉ là những dòng chữ rời rạc trong sổ trực, chưa dòng nào đủ sức đứng cạnh một lời tiên lượng của bà Vui.
Buổi họp ngắn cuối ngày mùng ba ở nhà ngang, Đức phân công sẵn phần việc nếu nhà bà Sen có tin trong những ngày tới: đội phu đòn do ông Lực đứng đầu lo phần lễ nghi. Chị Hảo lo thăm hỏi và cơm nước cho gia đình, Kiên giữ phần giấy tờ, và lịch trực đình vẫn giữ nguyên hai người mỗi đêm không đổi. Anh nói rõ ban hội phải lo chu đáo cho gia đình bà Sen như đã lo cho hai gia đình trước, dù việc hội đang vào giai đoạn bận nhất, vì hội là việc của một ngày Rằm, còn tang lễ là việc của một đời người. Cụ Thiệm gật đầu theo lời ấy. Ông Lực ký vào sổ phân công, lòng yên hơn một chút vì mọi việc đã có người chịu trách nhiệm rõ ràng, kể cả việc chưa biết sẽ xảy ra vào đêm nào.
Tối hôm ấy, ông Lực về nhà ăn cơm với Hằng. Cô cháu gái đọc lại cho ông nghe dòng chữ có dấu hỏi trong sổ trực đêm mùng hai, hỏi ông có nên nhắc lại dòng ấy trong buổi họp ban hội sắp tới không. Ông Lực nói không, dòng chữ nằm trong sổ là đủ, chừng nào chưa có việc gì soi thêm vào nó thì không ai được biến nó thành câu chuyện. Rồi ông kể cho cháu nghe việc ở nhà bà Sen buổi sáng, giọng chậm lại ở câu bà Vui nói bà cụ chỉ còn đếm từng ngày. Hằng im lặng ghi vào sổ tay của mình một dòng ngắn về tiên lượng mới của trạm dành cho bà Sen, ngày tháng rõ ràng, người nói rõ ràng. Hai ông cháu ăn cơm trong yên lặng, ngoài ngõ tiếng người đi chúc Tết về muộn vẫn còn rải rác, và trong đầu ông Lực. Hai việc nằm cạnh nhau mà ông không sao tách ra được: một chiếc giường bệnh ở xóm trong đang đi tới những ngày cuối, và một hốc ngói trên góc đao mái đình, nơi con mèo trắng vẫn nằm yên nhìn xuống cả làng.