THẦN CÙ DƯỚI CHÙA CẦU HỘI AN - Chương 34: Khối đá cuối cùng
Trưa 17/12/2026, Đoàn Minh Khải tới bờ lạch Chùa Cầu với một tờ cam kết chưa ký trong tay và một vị trí làm việc mà sáu ngày trước ông không bao giờ hình…
Nội dung chương
Trưa 17/12/2026, Đoàn Minh Khải tới bờ lạch Chùa Cầu với một tờ cam kết chưa ký trong tay và một vị trí làm việc mà sáu ngày trước ông không bao giờ hình dung được cho chính mình. Buổi sáng, ông đã nhận được văn bản trả lời chính thức của ban chỉ huy về câu hỏi ông đặt ra trong chiều bị đình chỉ: khi cắm lại, tôi được đứng ở vị trí nào. Văn bản do Linh ký với tư cách điều phối. Nó ghi rõ ông được tham gia ca lấy khối đá cuối cùng và ca hành động đêm nay ở vị trí phụ việc. Điều kiện là ông Thọ đồng ý. Điều kiện nữa là ông ký cam kết tuân lệnh bằng văn bản. Ông Thọ đã đồng ý từ tối qua, sau khi xem nhật ký dọn khe của Hải. Phần còn lại là chữ ký của chính Khải.
Linh chờ ông ở đầu cầu thang xuống bờ lạch, trước mặt đội lặn đã vào vị trí. Cô đọc lại toàn văn cam kết cho ông nghe một lần, chậm và rõ, để mọi người có mặt cùng nghe và để biên bản không còn chỗ nào mơ hồ.
- Cam kết ghi ba điều. - Cô nói. - Điều một: ông xuống nước và làm việc trên bờ trong ca này với tư cách phụ việc, không phải chỉ huy. Điều hai: trên mặt nước và dưới nước, ông tuân lệnh trực tiếp của đội trưởng Trần Văn Hải về mọi thao tác lặn, tời và dây. Điều ba: về miệng khe và khối đá, ông tuân theo chỉ định của nghệ nhân Nguyễn Văn Thọ, không tự quyết bất kỳ thao tác nào, kể cả khi ông cho rằng cách làm khác nhanh hơn. Ông đọc lại, nếu đồng ý thì ký trước mặt ban chỉ huy và đội lặn.
Khải đọc tờ cam kết hai lần. Không có điều nào trong đó làm ông bất ngờ, vì từng điều đều là hệ quả trực tiếp của quyết định đình chỉ chiều qua và của chính lệnh kéo kiếm do ông ký sáu đêm trước. Ông ký tên ở phần người cam kết, ghi rõ họ tên và ngày giờ, rồi trao lại tờ giấy cho Linh. Cô đóng dấu tiếp nhận của Trung tâm, giao cho ông một bản sao và cất bản chính vào tập hồ sơ hành động.
- Từ giờ phút này, vị trí của ông trong ca là phụ việc. - Cô nói. - Hải sẽ phân công cụ thể.
Hải phân công ngay tại bờ lạch, trước mặt cả đội. Theo sơ đồ lặn Hải vẽ tối qua, khối đá lớn kẹt ở thành khe phía trong, một đầu ăn sâu vào thành khe, phần còn lại chắn đoạn khe trong cùng. Phương án đã được ban chỉ huy duyệt từ sáng: đội lặn xuống đặt dây vải quanh khối đá và luồn đòn bẩy tay bằng gỗ vào điểm kẹt theo chỉ định của ông Thọ, còn tời nhỏ trên sà lan sẽ kéo theo nhịp lệnh của Hải. Khải được giao giữ tời nhỏ trên sà lan cùng một thợ bờ, kéo đúng nhịp lệnh, dừng ngay khi có tín hiệu dừng, không tự tăng lực kéo. Đó là một công việc nặng, chậm và hoàn toàn nằm dưới lệnh của người khác.
Ông Thọ đứng ở mép nước xem đội lặn kiểm tra đòn bẩy tay và dây vải lần cuối. Đòn bẩy bằng gỗ, không phải xà beng sắt, theo đúng lời dặn không dùng dụng cụ sắt ở miệng khe. Tời nhỏ là tời tay quay chậm, lực kéo tăng dần và kiểm soát được từng vòng quay, khác hẳn cẩu trục lớn đã kéo kiếm trong đêm 12/12. Mọi dụng cụ của ca này đều được chọn theo nguyên tắc ngược lại với đêm đó: chậm, nhẹ, có điểm dừng ở từng nhịp.
- Khối đá đó không cần kéo mạnh. - Ông Thọ nói với Hải và với cả ca làm việc. - Nó kẹt vì một đầu ăn vào thành khe. Phải lay cho đầu kẹt nhả ra trước, rồi mới kéo trượt nó ra ngoài. Kéo thẳng một mạch là thành khe sứt thêm và khối đá kẹt chặt hơn.
Hải xuống nước trước cùng Sơn. Khải đứng trên sà lan, tay đặt lên tay quay của tời nhỏ, nhìn cột đèn lặn của Hải mờ dần dưới lớp nước đục rồi dừng lại ở vị trí miệng khe. Liên lạc giữa dưới nước và trên sà lan chạy qua tín hiệu dây và qua lời truyền của người giữ dây chính. Khải không có quyền nói vào đường liên lạc đó. Ông chỉ nghe lệnh kéo, lệnh dừng và lệnh giữ nguyên lực.
Nhịp làm việc đầu tiên kéo dài gần bốn mươi phút mà khối đá chưa rời vị trí. Dưới nước, Hải và Sơn luồn dây vải quanh khối đá, đặt đòn bẩy tay vào điểm kẹt theo đúng sơ đồ, rồi lay từng nhịp nhỏ để đầu kẹt nhả dần khỏi thành khe. Trên sà lan, Khải quay tời theo lệnh, từng vòng một, giữ lực căng đều trên dây vải mà không giật. Có hai lần Hải ra lệnh dừng hẳn để kiểm tra lại vị trí đòn bẩy dưới nước. Cả hai lần, tay Khải đã quen với nhịp quay đều suýt đi thêm nửa vòng theo quán tính. Ông dừng lại kịp, giữ nguyên tay quay và chờ lệnh mới trong im lặng. Việc tuân lệnh, ông nhận ra trong chính những nhịp dừng đó, không phải là ký một tờ giấy trên bờ. Nó là giữ yên bàn tay của mình khi thói quen nghề nghiệp hai mươi năm bảo nó cứ làm tiếp.
Giữa ca, trời đổ một cơn mưa ngắn. Mưa không lớn, nhưng đủ làm mặt sà lan trơn và dây vải ướt nặng hơn. Linh đứng trên bờ dưới mái che, theo dõi đồng hồ và ghi nhật ký hiện trường theo từng nhịp lệnh. Hà ở trạm di động gần đó theo dõi máy ghi rung, sẵn sàng yêu cầu dừng toàn bộ ca nếu thao tác ở miệng khe gây rung bất thường. Không lần nào máy báo vượt ngưỡng. Từng nhịp lay của đòn bẩy dưới nước đều nhỏ và có kiểm soát, đúng như phương án đã duyệt.
Sau hơn một giờ, tín hiệu từ dưới nước thay đổi. Người giữ dây chính quay sang Hải trên bờ, người vừa nổi lên một lần để báo trực tiếp, và nói lại lời của đội lặn cho cả sà lan nghe. Đầu kẹt của khối đá đã nhả ra khỏi thành khe. Khối đá đã trượt được một đoạn ngắn ra phía ngoài. Từ nhịp này, việc kéo chuyển sang giai đoạn đưa khối đá rời hẳn miệng khe và lên khỏi mặt nước.
Hải nổi lên lần thứ hai ít phút sau đó để xác nhận bằng lời của chính mình, vì đây là mốc xác nhận mà nhật ký lặn quy định phải do đội trưởng nói. Ông Thọ và Linh đều nghe rõ câu xác nhận đó từ bờ.
- Đầu kẹt đã nhả. - Hải nói, tay vịn vào thành sà lan, hơi thở còn nặng sau ca lặn dài. - Khối đá đã ra khỏi miệng khe. Kéo tiếp theo nhịp của tôi, chậm thôi. Đưa nó lên hẳn, không để nó rơi lại.
Khải quay tời theo nhịp lệnh mới. Dây vải căng dần, tời tay kêu từng tiếng nhỏ theo mỗi vòng quay, và khối đá lớn từ từ rời khỏi mặt nước trong một lưới dây vải đã được đội bờ luồn sẵn. Nó to bằng một thùng sơn lớn, ướt sũng, một đầu có vết kẹt sáng màu đá mới do nhiều ngày ăn vào thành khe. Cả ca làm việc im lặng nhìn khối đá được hạ xuống tấm bạt trên bờ, cách xa mép lạch, ở vị trí đã định sẵn để nó không còn đường nào lăn trở lại miệng khe.
Đồng hồ trên bờ chỉ gần hai giờ làm việc kể từ lúc đội lặn xuống nước lần đầu. Khải buông tay quay của tời, hai cánh tay mỏi nhừ theo một cách rất trần thế và rất khác với mỏi mệt của những ngày ngồi họp và ký giấy. Ông không nói câu nào về phần việc của mình. Trong nhật ký hiện trường của ca này, tên ông chỉ xuất hiện ở dòng phân công phụ việc giữ tời và ở chữ ký trên tờ cam kết. Người xác nhận kết quả của ca không phải ông.
Hải là người nói câu xác nhận cuối cùng vào nhật ký lặn, sau khi anh lặn xuống kiểm tra lại miệng khe một lượt ngắn cuối cùng. Anh nổi lên, cởi mũ lặn trên sà lan và nói rõ từng ý để Linh ghi nguyên văn.
- Miệng khe đã thông hoàn toàn. - Anh nói. - Từ miệng ngoài tới đoạn trong cùng, không còn đá vụn, không còn khối đá kẹt, không còn bùn nén chắn lối vào của mũi kiếm. Thành khe giữ nguyên hình, không sứt thêm trong ca này. Đây là lần đầu tiên miệng khe thông hoàn toàn kể từ đêm 12/12.
Ông Thọ bước tới mép nước, nhìn xuống mặt lạch một lúc lâu rồi gật đầu. Lớp lý do thứ nhất trong ba lớp lý do chưa thể cắm lại ngay, lớp đá vụn và khối đá chèn khe, đã được gỡ xong bằng hai ca làm việc: ca dọn tay tối qua của đội lặn và ca đòn bẩy trưa nay. Hai lớp còn lại cũng đang đi tới giờ khóa của chúng: cửa sổ triều đứng đã có giờ cụ thể, và giàn giáo nhẹ mới sẽ được nghiệm thu trong buổi chiều nay.
Linh đọc lại biên bản ca làm việc cho mọi người nghe, ký xác nhận và giao mỗi bộ phận một bản sao. Khải ký vào biên bản ở phần người phụ việc, ngay dưới chữ ký cam kết của buổi sáng, không phải ở phần người chỉ huy như mọi biên bản của tuần trước. Ông xếp bản sao của mình vào túi hồ sơ cá nhân và đứng nhìn đội bờ thu dọn tời nhỏ và đòn bẩy gỗ. Chiều nay, phố cổ sẽ đo vết nứt lần cuối và sơ tán. Tối nay, ông Thọ sẽ qua kiểm tra y tế. Đêm nay, thanh kiếm sẽ rời giá gỗ. Và phần việc của Khải trong tất cả những việc đó vẫn chỉ là một vị trí phụ việc, giữ đúng nhịp lệnh của người khác, như ông đã ký.