THẺ BÀI HẮC BẠCH VÔ THƯỜNG - Chương 10: Cháu Của Đề đốc
Ngày hai mươi ba tháng tám, trấn Chu Gia Giác mở hội nhỏ bên sông nhân ngày vía của một ngôi đền ở phố trên. Hội không lớn, chỉ có mấy gánh hát rong, mấy…
Nội dung chương
Ngày hai mươi ba tháng tám, trấn Chu Gia Giác mở hội nhỏ bên sông nhân ngày vía của một ngôi đền ở phố trên. Hội không lớn, chỉ có mấy gánh hát rong, mấy sạp hàng bánh trái dựng dọc bờ kênh và đám trẻ con chạy đuổi nhau giữa những hàng người thong thả đi xem hội trong buổi chiều tạnh ráo hiếm hoi của tháng tám. Khải có việc của phủ phải đi qua phố chính vào đúng lúc hội đông nhất, hắn ôm bọc giấy tờ đi nép vào phía trong của dãy sạp, cố len qua đám đông mà không làm nhàu giấy trong tay.
Tới góc phố nơi gánh hát rong đang diễn một tích tuồng cũ, đám đông bỗng dạt ra hai bên như nước rẽ trước mũi thuyền. Một đoàn người đang đi tới: đi đầu là hai tên tùy tùng mặc áo ngắn thêu viền, tay cầm quạt và khăn, đi giữa là một người còn trẻ. Và đi sau là một tốp nữa chừng sáu bảy người vừa lính hầu vừa người làm, ai cũng áo quần tề chỉnh hơn hẳn dân xem hội quanh đó. Dân phố tự động dạt ra không cần ai quát, vì cả trấn này đều biết đoàn người ấy thuộc về ai.
Lỗ Kính Đường, cháu ruột của Đề đốc Lỗ Đình Uy, năm nay hai mươi chín tuổi, đang đi xem hội.
Khải đứng nép sau một sạp bánh, nhìn người thanh niên ấy lần đầu tiên ở khoảng cách gần như vậy. Hắn phải thừa nhận trong đầu một điều không liên quan gì tới hồ sơ: người này có một vẻ ngoài rất dễ làm người ta quên mất phải sợ. Mặt sáng, mày thanh, người dong dỏng trong bộ áo gấm màu tím sẫm may rất khéo, cổ tay đeo vòng ngọc, chân đi giày vải thêu. Phong thái ung dung của một người từ năm hai mươi mốt tuổi, khi cha mất và được người bác quyền thế nhất vùng Giang Nam đón về nuôi. Đã quen với việc mọi cánh cửa đều tự mở ra trước mặt mình trước khi mình kịp giơ tay gõ. Hư hàm ngũ phẩm mua bằng tiền của nhà họ Lỗ treo trên người hắn nhẹ như một chiếc quạt cầm tay: không có thực quyền gì, nhưng đủ làm các viên quan nhỏ trong vùng phải đứng dậy khi hắn bước vào phòng.
Kính Đường dừng lại trước gánh hát rong, đứng xem một đoạn tuồng, miệng mỉm cười gật gù theo nhịp phách như một người sành điệu thật sự. Rồi trong lúc chờ đoàn hát chuyển cảnh, hắn làm một việc nhỏ mà Khải đứng cách mấy bước chân nhìn thấy rất rõ, rõ tới mức về sau hắn còn nhớ từng vòng quay của nó.
Trên các ngón tay của bàn tay trái, Kính Đường vê một đồng tiền. Đồng tiền lăn từ ngón này sang ngón khác, quay một vòng tròn không dứt, lên rồi xuống, xuống rồi lên, nhịp nhàng như một thói quen đã ăn vào máu của người chơi tiền lâu năm. Người quen cầm tiền, lật tiền, đếm tiền bằng đầu ngón tay trái trong lúc đầu óc đang bận nghĩ việc khác. Tay phải của hắn cầm quạt, phe phẩy thong thả. Tay trái của hắn không nghỉ một khắc nào: đồng tiền cứ quay, quay mãi, sáng loáng lên dưới nắng chiều mỗi lần lật qua kẽ ngón.
Khải nhìn bàn tay trái ấy lâu hơn mức cần thiết của một người qua đường. Tay trái. Trong đầu hắn, không mời mà tới, hiện lên miệng vết thương ở sườn trái của một người chết trong nhà quàn sau phủ, mép rách xé rộng ở phía trên. Thịt bị đẩy sâu xuống dưới và sang ngang, một nhát đâm mà hắn đã chép sai hướng vào biên bản và day dứt suốt chín ngày qua. Hắn vội gạt ý nghĩ ấy đi. Cả trấn này có bao nhiêu người thuận tay trái, hắn tự nhắc mình, và một thói quen vê tiền không phải là một tội danh. Nhưng bàn tay trái của Kính Đường vẫn quay đồng tiền trong mắt hắn rất lâu sau khi hắn đã quay mặt đi.
Đoàn của Kính Đường xem hát một lúc rồi rời góc phố, đi về phía bến trong tiếng chào râm ran của các chủ sạp hai bên đường. Khải làm xong việc của phủ, đang trên đường về thì bị một bàn tay kéo nhẹ vào con ngõ nhỏ bên cạnh hiệu cầm đồ ở phố dưới.
Người kéo hắn là A Phúc, bạn quen của hắn từ ngày còn học chữ ở nhà thầy đồ, giờ làm người giữ sổ cho tiệm cầm đồ Điển Ký trong trấn. A Phúc nhìn trước nhìn sau một lượt, chắc chắn ngõ không có người mới dám nói. Giọng hạ thấp tới mức gần như thì thầm:
- Tao chỉ nói với mày vì mày là Khải, và vì việc này tao giữ trong bụng mười ngày nay, nặng như đeo đá. Mày còn nhớ sáng mười ba, sáng phát hiện ông Ngô chết không? Hôm ấy, tiệm Điển Ký vừa mở cửa chưa lâu, quản gia Lỗ Phúc của biệt viện Tùng Phong tới tiệm. Ông ta ra vào rất vội, mặt cắt không còn giọt máu, cầm một vật gì đó ở tiệm rồi đi ngay, tiền lấy cũng vội, người trong tiệm ai cũng thấy lạ mà không ai dám hỏi, vì người của nhà họ Lỗ thì ai dám hỏi. Tao không biết ông ta cầm vật gì, tao chỉ giữ sổ chứ không đứng quầy hôm ấy. Nhưng sáng hôm sau án mạng mà quản gia nhà họ Lỗ vội vã ở tiệm cầm đồ, việc ấy không bình thường, mày làm ở phủ, mày liệu mà biết, đừng nói là tao nói.
A Phúc nói xong thì đi ngay, lẫn vào đám người xem hội như một giọt nước lẫn vào sông. Khải đứng một mình trong ngõ nhỏ, bọc giấy tờ của phủ ôm trước ngực, tim đập mạnh tới mức hắn nghe được tiếng đập của chính mình giữa tiếng nhạc hội vọng vào từ ngoài phố.
Sáng mười ba tháng tám. Tiệm cầm đồ Điển Ký. Quản gia của biệt viện Tùng Phong. Và một ngón tay trống nhẫn với vệt da trắng vòng quanh trên bàn tay trái của một người chết.
Mấy mảnh ấy, trong đầu hắn, tự tìm tới nhau và xếp lại cạnh nhau không cần hắn ra lệnh, như những đồng tiền tự lăn về cùng một xâu. Hắn chưa có gì trong tay cả: không biên lai, không vật chứng, không một lời khai nào được phép ghi vào hồ sơ. Hắn chỉ có một câu chuyện thì thầm trong ngõ nhỏ của một người bạn sợ liên lụy, và một thói quen vê tiền trên tay trái của một người mà cả trấn này không ai dám đụng tới. Cháu ruột của Đề đốc, người mà chỉ cái tên thôi đã làm các viên sư gia trong phủ xếp một tờ trình nặc danh vào đáy chồng giấy chờ xét.
Trên đường quay về phủ, Khải đi ngang qua bến đò lúc hội bên sông đang vào hồi đông nhất. Dân trấn chen nhau xem hát, mua bánh, cười nói ồn ào. Như thể trấn này chưa từng có một người bị đâm chết ngay đầu bến mười một ngày trước và chưa từng có một người khác đang nằm trong lao đếm từng ngày tới buổi trưa mình bị chém. Hắn không trách dân trấn. Người ta phải sống tiếp, hội vẫn phải mở, bánh vẫn phải bán, và một vụ án đã có bản án rồi thì trong đời sống của người ngoài cuộc, nó đã xong, đã khép, đã thành một câu chuyện kể lúc uống nước chè. Chỉ có những người như hắn, ôm trong ngực áo một cuốn sổ không chịu khép, mới thấy vụ án này còn đang mở toang ra ở khắp nơi: ở một bàn tay trái vê tiền giữa hội. Ở một tiệm cầm đồ có quản gia tới vội vã, ở một bậc thềm cổng phủ còn in vệt bụi mờ của hai đầu gối người quỳ.
Chiều hôm ấy, một tin nữa về tới phủ, tin mà cả phòng văn thư chờ đã nửa tháng: đoàn kiểm đê của Tri phủ Cố Minh Đức đã lên đường về trấn, đi đường thủy ngược sông, dự kiến ngày hai mươi lăm tháng tám sẽ tới nơi. Sư gia họ Vương đọc công văn thông báo rồi nói với cả phòng một câu nhẹ nhõm thật lòng: đại nhân về thì mọi việc tồn đọng mới có người quyết, từ tờ trình thuế cho tới mấy việc không ai dám ký thay. Khải nghe câu ấy, tay đang chép dở một tờ trình bỗng chậm lại. Đại nhân về. Người đàn bà quỳ ở cổng phủ đã được nghe hắn nói câu ấy qua khe cổng. Người nông dân trong lao còn sáu ngày nữa là tới ngày hành hình, chính Ngọ hai mươi tám tháng tám. Và trong ngực áo của Khải là một cuốn sổ tay đã ghi tới trang thứ bao nhiêu rồi, toàn những điều mà phủ này không muốn nghe.
Tối hôm ấy, về tới nhà trọ, Khải mở cuốn sổ tay riêng ra dưới ánh đèn dầu, lật lại từ trang đầu: đêm mười hai, thuyền không đèn đi lên phía biệt viện. Ngón tay trống nhẫn. Hướng đâm chép trong biên bản trông như một lời nói dối. Trang sổ nợ bị xé. Lời lão chài không ai nghe. Mấy đồng tiền nhẹ tiếng gõ đục. Lời khai trơn tru của người đàn bà đóng quán từ đầu giờ Hợi.
Rồi hắn cầm bút, chấm mực, viết thêm hai dòng mới ở cuối trang, chữ viết chậm và đậm hơn mọi dòng trước:
Quản gia họ Lỗ, tiệm Điển Ký, sáng mười ba.
Viết xong, hắn gập sổ lại, nhìn ra cửa sổ nhà trọ về phía phủ nha, nơi dãy phòng phía trong cùng, thư phòng của tri phủ, đã tối đèn suốt nửa tháng nay vì chủ nhân của nó còn đang ở trên đê ngoài hạ du. Năm ngày nữa đèn trong căn phòng ấy sẽ sáng lại. Khải thổi tắt đèn dầu của mình và ngồi thêm một lúc trong bóng tối, không biết rằng khi ngọn đèn trong thư phòng kia sáng lên. Nó sẽ cháy một mạch qua một đêm sinh nhật dài nhất trong lịch sử của trấn này, và qua cả phần đời còn lại của người thắp nó.