THẺ BÀI HẮC BẠCH VÔ THƯỜNG - Chương 7: Đồng Tiền Nhẹ
Ngày mười chín tháng tám, một ngày trước phiên sơ thẩm, phủ mở kho tang vật để kiểm kê lại toàn bộ vật chứng của vụ án bến đò, chuẩn bị trình lên công…
Nội dung chương
Ngày mười chín tháng tám, một ngày trước phiên sơ thẩm, phủ mở kho tang vật để kiểm kê lại toàn bộ vật chứng của vụ án bến đò, chuẩn bị trình lên công đường. Kho tang vật nằm ở dãy nhà ngang sau phủ, cửa khóa hai lớp, người giữ kho là một viên lại già ít nói, mỗi lần mở cửa đều phải có đủ mặt bộ đầu, sư gia và thư lại ghi biên bản mới được chạm vào niêm phong. Khải là thư lại ghi biên bản hôm ấy, và cũng vì vậy mà hắn trở thành người duy nhất trong vụ án này từng cầm trên tay, đếm đi đếm lại, toàn bộ số tiền tang vật của nó.
Tang vật không nhiều. Một con dao nhà bếp cán gỗ, lưỡi đã được lau khô và gói trong vải dầu, niêm phong bằng triện của phủ. Một túi vải nâu buộc miệng bằng dây gai, chính là túi tiền tìm thấy bên cạnh Trần Đại Trụ ở bến. Và trong túi, một trăm hai mươi đồng đại dương, đã đếm đủ tại bến hôm mười ba, giờ phải đếm lại lần nữa trước khi buộc thành xâu trình đường.
Khải là người đếm. Hắn trải một tấm vải trắng lên mặt án trong kho, đổ tiền ra, xếp từng đồng thành chồng mười đồng một, tay làm miệng đếm theo thói quen của người đã đếm tiền thuê cho các tiệm buôn ở bến từ ngày còn đi học. Đếm tới chồng thứ tư, ngón tay hắn khựng lại.
Có một đồng tiền nhẹ hơn hẳn.
Sự khác biệt nhỏ tới mức người đếm vội sẽ không nhận ra, nhưng Khải đếm tiền bằng đầu ngón tay đã mười năm, hắn cảm được sức nặng của một đồng đại dương chuẩn như người gánh hàng cảm được sức nặng của đôi sọt trên vai. Đồng này nhẹ. Hắn đặt nó sang một bên, đếm tiếp, và tới chồng thứ bảy, một đồng nữa lại nhẹ đi trong tay hắn, nhẹ cùng một kiểu, như hai anh em sinh đôi cùng thiếu cân. Tới khi đếm xong một trăm hai mươi đồng, hắn đã để riêng ra được vài đồng như vậy, không nhiều, nằm lẫn trong đống tiền sáng loáng như những kẻ lạ mặt trà trộn vào một đám đông ngay ngắn.
Hắn cầm một đồng nhẹ lên, gõ nhẹ xuống mặt án gỗ. Đồng tiền thật khi gõ xuống cho tiếng trong và ngân, thứ tiếng mà người ở bến nghe một lần là biết tiền tốt. Đồng này cho một tiếng đục, ngắn, tắt ngay, như gõ vào một miếng thiếc rỗng ruột. Hắn gõ thêm một đồng thường để đối chiếu: tiếng trong vang lên rõ ràng trong căn kho yên tĩnh, làm viên lại giữ kho đang gà gật ở góc phòng cũng phải ngẩng đầu lên nhìn.
- Có chuyện gì vậy cậu Khải? - Người giữ kho hỏi.
- Có mấy đồng tiền nhẹ hơn thường, tiếng gõ cũng khác. - Khải nói. - Tôi muốn cân thử.
Trong góc kho có chiếc cân tiểu ly của phòng văn thư mang sang để cân tang vật quý, cán cân nhỏ, quả cân bé như hạt gạo. Khải đặt một đồng thường lên đĩa cân: kim cân chỉ đúng vạch chuẩn của một đồng đại dương lưu hành. Hắn đặt đồng nhẹ lên: kim cân dừng lại ở một vạch thấp hơn hẳn, thấp một khoảng mà mắt thường cũng thấy được, không thể đổ cho hao mòn vì mặt đồng này còn mới. Rìa răng cưa còn sắc, hình khắc trên mặt tiền còn rõ nét, chỉ có điều nếu nhìn thật kỹ dưới ánh đèn dầu mang lại gần, ở sát rìa mặt tiền có một dấu khắc siêu nhỏ. Nhỏ như đầu kim, hình một dấu thập hơi lệch, lệch tới mức nếu không có đồng tiền thứ hai để so, không ai nhận ra nó là dấu riêng chứ không phải vết xước tình cờ.
Hắn lật mặt sau của hai đồng nhẹ lên so với một đồng thường. Mặt sau của đồng thường sắc nét tới từng đường gân của hình khắc, còn mặt sau của hai đồng nhẹ thì hơi nhòe ở đúng một góc, như khuôn đúc đã mòn hoặc như người đúc vội không ép hết sức tay. Hắn đưa đồng tiền lên ngang tầm mắt, ngắm rìa răng cưa dưới ánh đèn: răng cưa của đồng thường đều tăm tắp, răng cưa của đồng nhẹ có hai răng liền nhau bị hụt, lặp lại y hệt trên cả hai đồng. Mỗi chi tiết riêng lẻ đều có thể đổ cho tình cờ, nhưng khi chúng đứng cạnh nhau trên cùng một mặt án, dưới cùng một ngọn đèn, tình cờ bỗng trở thành một điều rất khó tin. Hai đồng tiền này không những cùng một lò mà còn cùng một khuôn, cùng một bàn tay xếp khuôn, cùng một thói quen cẩu thả ở hai răng cưa hụt ấy.
Khải đặt hai đồng nhẹ cạnh nhau dưới đèn. Cả hai đều có dấu thập lệch ấy, ở cùng một vị trí sát rìa. Tim hắn đập mạnh hơn. Tiền mòn vì lưu hành thì nhẹ đi ngẫu nhiên, mặt tiền sờn không đều, không thể nhẹ cùng một kiểu và càng không thể cùng mang một dấu khắc giống hệt nhau ở cùng một chỗ. Những đồng tiền này không phải tiền mòn. Chúng là tiền được đúc ra như vậy, đúc nhẹ hơn chuẩn, đúc từ một khuôn riêng, và dấu thập lệch kia rất có thể là dấu của cái khuôn ấy, của cái xưởng ấy.
Cái xưởng mà tờ trình nặc danh trong chồng công văn chờ xét đã nhắc tới, với lời đe dọa tố cáo lên tỉnh trước rằm tháng tám.
Hắn mang việc này trình miệng với sư gia họ Vương ngay khi kiểm kê xong, chọn lúc chỉ có hai người trong phòng văn thư. Hắn nói ngắn gọn, đúng mực của một thư lại trình việc lạ trong tang vật: trong một trăm hai mươi đồng tang vật có vài đồng nhẹ hơn chuẩn một cách bất thường. Tiếng gõ đục, mặt tiền có dấu khắc lạ, hắn xin phép được tách riêng những đồng ấy ra niêm phong và ghi vào biên bản kiểm kê để sau này có người đối chiếu.
Sư gia nghe xong, im lặng lâu hơn thường lệ. Ông ta cầm một đồng nhẹ Khải mang theo làm mẫu, lật qua lật lại trên tay, gõ thử xuống mặt án một cái, nghe tiếng đục vang lên. Rồi đặt đồng tiền xuống, đẩy trả về phía Khải bằng một ngón tay:
- Tiền lưu hành lâu năm, qua tay bao nhiêu người, mòn là việc thường. - Ông ta nói chậm rãi. - Có đồng mòn nhiều, có đồng mòn ít, cân lên lệch nhau một chút, có gì lạ đâu. Cậu đừng làm chậm hồ sơ. Ngày mai đại nhân xử án, tang vật phải trình đủ một trăm hai mươi đồng, đếm đã đủ, niêm phong lại như cũ. Việc thừa ra chỉ tổ làm người trên hỏi vặn, mà hỏi vặn thì ai đứng ra trả lời, cậu hay tôi?
- Nhưng dấu khắc trên mặt tiền, thưa ông, hai đồng đều có.
- Vết xước. - Sư gia ngắt lời, giọng vẫn nhẹ nhưng là cái nhẹ của một cánh cửa đang khép lại. - Cậu Khải, cậu chép chữ rất tốt, đó là phúc của cậu. Đừng để cái tốt ấy bị cái tò mò làm hỏng. Hồ sơ này không cần thêm một chuyện tiền nhẹ tiền nặng nào nữa.
Khải cầm đồng tiền bị đẩy trả, đứng im một lát, rồi dạ một tiếng và lui ra. Niêm phong kho tang vật được đóng lại chiều hôm ấy với đủ một trăm hai mươi đồng buộc chung một chỗ, những đồng nhẹ nằm lẫn trong đó như chưa từng được ai cân lên, chưa từng được ai gõ xuống mặt án.
Trên đường từ kho tang vật về phòng văn thư, hắn đi ngang qua sân sau và thoáng nghĩ tới túi tiền một trăm hai mươi đồng ấy dưới một góc nhìn khác, góc nhìn mà suốt mấy ngày nay chưa ai trong phủ chịu nhìn thẳng vào. Nếu Đại Trụ giết người mở két lấy tiền, két có một nghìn hai trăm sáu mươi đồng, cớ sao ông ta chỉ lấy đúng một trăm hai mươi đồng bỏ túi. Để lại trong két trống không không một đồng sót, rồi lại không mang tiền đi giấu mà ngủ gục ngay tại bến với túi tiền đặt cạnh người như đặt một cái biển chỉ tội cho cả trấn cùng đọc? Một người gánh hàng thuê nghèo tới mức ngủ nhờ hiên tiệm, nếu đã ra tay giết người vì tiền, sẽ không ngủ lại bên cạnh tang vật của mình chờ trời sáng. Túi tiền ấy nằm cạnh Đại Trụ ngay ngắn quá, êm ái quá, giống một vật được đặt xuống bởi một bàn tay không hề vội vã, sau khi người nằm ngủ đã say tới mức không còn biết trời đất gì nữa.
Tối hôm ấy, Khải không về nhà trọ ngay. Hắn ở lại phòng văn thư một mình, lấy cớ chép nốt biên bản kiểm kê, và trong ánh đèn dầu của một mình hắn. Hắn làm một việc mà hắn biết rõ là vượt phận sự: hắn đếm lại trong đầu từng chồng tiền ban sáng. Nhớ lại vị trí từng đồng nhẹ hắn đã để riêng ra rồi lại phải trộn vào, và ghi vào cuốn sổ tay riêng một đoạn dài hơn mọi đoạn trước. Hắn ghi rằng trong một trăm hai mươi đồng tiền tang vật có một số đồng nhẹ bất thường, nhẹ cùng một kiểu, tiếng gõ đục. Mặt tiền có dấu khắc siêu nhỏ hình thập lệch ở sát rìa, số lượng chính xác chưa rõ vì chưa được phép tách riêng đếm lại, và việc này hắn đã trình miệng nhưng bị gạt đi.
Hắn thổi tắt đèn phòng văn thư. Trong bóng tối vừa ập xuống, tiếng đục của đồng tiền lạ vẫn còn vang trong đầu hắn, không ngân, không trong, tắt ngấm ngay khi vừa kêu lên. Như một chữ hắn chép sai từ nhiều ngày trước mà tới giờ vẫn chưa tìm ra cách sửa, và như một lời khai bị bịt miệng ngay khi vừa mở lời. Ngày mai, công đường sẽ mở, và trong một trăm hai mươi đồng tiền trình lên mặt án, có vài đồng tiền không biết nói dối đang nằm chờ một người chịu nghe tiếng gõ đục của chúng.