THẺ BÀI HẮC BẠCH VÔ THƯỜNG - Chương 5: Chồng Sổ Bị Xé Trang
Ngày mười lăm tháng tám, khói hương rằm trong các nhà ở trấn còn chưa tan hết. Phó tri phủ Quyền Đức Lâm ra lệnh niêm phong tiệm tạp hóa ở bến Vãn Độ và…
Nội dung chương
Ngày mười lăm tháng tám, khói hương rằm trong các nhà ở trấn còn chưa tan hết. Phó tri phủ Quyền Đức Lâm ra lệnh niêm phong tiệm tạp hóa ở bến Vãn Độ và chuyển toàn bộ sổ sách, giấy tờ của Ngô Đức Tài lên phủ nha để phục vụ việc tra án. Lệnh đọc lên thì nghiêm trang như vậy, nhưng người trong phủ nghe xong ai cũng hiểu phần còn lại không cần nói thành lời: sổ sách về phủ, hồ sơ khép lại, vụ án này phải xong cho nhanh, xong trước cuối tháng để kịp kỳ báo lên tỉnh.
Người được giao kiểm kê từng cuốn sổ chính là Khải. Việc kiểm kê giao cho thư lại trẻ nhất phòng văn thư không phải vì ai tin tay hắn nhất, mà vì đó là việc tốn mắt tốn giờ nhất. Ngồi một mình trong kho lưu trữ cả ngày với những chồng giấy đã ngả vàng và mùi long não chống mối mọt. Khải không phàn nàn. Hắn trải từng cuốn sổ lên mặt án dài trong kho, mở sổ kiểm kê của phủ, ghi theo đúng lệ: tên sổ, số trang, tình trạng bìa, tình trạng giấy, có đủ triện của tiệm hay không.
Sổ bán hàng ba cuốn, ghi chi li từng cân gạo, từng thước vải bán ra từ đầu năm. Sổ biên lai cầm cố một cuốn dày, trong đó là cả một danh sách dài những món đồ của người nghèo trong trấn nằm lại trong kho của tiệm: vòng bạc, nồi đồng, áo bông mùa đông, có món chuộc rồi, có món quá hạn đã thành của tiệm. Và sổ nợ, cuốn quan trọng nhất, bìa bọc vải xanh đã sờn, ghi tên từng người vay, số tiền vay, ngày hẹn trả và vật làm tin, chữ của chính tay ông Ngô, nhỏ, đều và không thừa một nét.
Kiểm tới cuốn sổ nợ thứ hai, cuốn ghi nợ của những người vay lớn, tay Khải dừng lại ở giữa cuốn.
Giữa cuốn sổ, ở quãng những trang ghi việc của tháng sáu và tháng bảy, thiếu đúng một trang. Trang giấy không bị cắt bằng dao, mà bị xé bằng tay, mép xé răng cưa còn tua ra những sợi giấy nhỏ. Và điều làm Khải ngồi thẳng dậy trên ghế là màu của mép xé ấy: nó trắng hơn hẳn màu giấy đã ngả vàng quanh nó, trắng như một vết thương mới trên một thân thể già. Trang này bị xé chưa lâu. Không phải xé từ ngày cuốn sổ còn mới, mà xé trong những ngày rất gần đây, có khi chỉ vài ngày trước khi những cuốn sổ này được khiêng lên phủ.
Khải lật ngược lại trang trước trang bị xé, rồi lật sang trang sau. Trang trước ghi một món nợ của một chủ thuyền ở hạ du, trả xong, có dấu gạch chéo của ông Ngô. Trang sau bắt đầu bằng một món nợ khác của một nhà buôn vải, số thứ tự của các khoản nợ nhảy vọt một cách kỳ lạ, như một bậc thang bị rút mất một bậc ở giữa. Khoản nợ nằm trên trang bị xé ấy, dù là của ai, dù là bao nhiêu, đã bị ai đó cố tình rút khỏi cuốn sổ, rút sạch tới mức chỉ còn lại mép giấy trắng tua sợi làm chứng rằng nó từng tồn tại.
Để chắc chắn, hắn làm một việc mà lệ kiểm kê không đòi hỏi: hắn đếm lại toàn bộ số trang của cuốn sổ thêm một lần nữa, đối chiếu với con số ghi ở trang đầu do chính tay ông Ngô đề từ ngày mở sổ. Số trang thực còn lại hụt đúng một trang so với con số ấy, không sai một ly. Rồi hắn đưa mép xé lên sát ánh sáng cửa sổ kho mà soi: những sợi giấy ở mép xé còn dựng đứng, chưa kịp nằm xuống theo nếp gấp, chứng tỏ vết xé còn rất mới, mới hơn cả ngày những cuốn sổ này rời khỏi tiệm. Hắn cũng thử ghép thứ tự các khoản nợ: khoản cuối của trang trước đề ngày hai mươi tháng sáu, khoản đầu của trang sau đề ngày mồng chín tháng bảy. Ở giữa là gần hai mươi ngày trống không một dòng chữ, hai mươi ngày mà một tiệm cho vay bận rộn như tiệm ông Ngô không thể không ghi lấy một khoản nào. Trang bị xé ấy, chỉ một trang thôi, đã nuốt trọn gần hai mươi ngày làm ăn của một người chết.
Hắn ngồi im trong kho lưu trữ một lúc lâu, nghe tiếng mối mọt kêu rất khẽ trong những chồng án cũ và tiếng người qua lại ngoài sân phủ xa dần. Nghề thư lại dạy hắn một điều: giấy tờ ít khi tự mất. Giấy tờ chỉ mất khi có người muốn nó mất. Một trang sổ nợ bị xé khỏi cuốn sổ của một người vừa bị giết, trong những ngày quanh án mạng, là một sự kiện mà hắn không thể ghi là tình trạng bình thường được.
Khải ghi vào biên bản kiểm kê tịch thu, ở mục tình trạng của cuốn sổ nợ thứ hai. Một dòng rõ ràng và cẩn thận hơn mọi dòng khác trong biên bản: cuốn sổ bìa vải xanh, giữa sổ thiếu một trang, mép xé còn mới, chưa rõ nội dung trang thiếu. Hắn ghi xong, đọc lại, ký tên mình dưới biên bản, điểm chỉ theo lệ, rồi nộp cả chồng biên bản lên án của sư gia cùng các cuốn sổ đã niêm phong. Sư gia họ Vương nhận giấy, mắt lướt qua những dòng đầu theo thói quen, gật đầu cho qua, và xếp biên bản kiểm kê vào đáy hồ sơ vụ án, phía dưới biên bản khám nghiệm và phúc trình của bến. Không ai đọc tới dòng chữ về trang bị xé. Khải đứng chờ thêm một lát, hy vọng có ai hỏi một câu, nhưng sư gia đã quay sang việc khác, và hy vọng của hắn tắt đi lặng lẽ như một ngọn đèn hết dầu.
Chiều cùng ngày, Phó tri phủ Quyền Đức Lâm họp nhanh trong phòng nghị sự với bộ đầu và sư gia để nghe tóm tắt vụ án trước khi định ngày mở phiên sơ thẩm. Khải đứng ở góc phòng, ôm hồ sơ, phận sự của hắn là khi nào được hỏi tới giấy tờ nào thì trình giấy tờ ấy lên. Quyền Đức Lâm bốn mươi bảy tuổi, người dong dỏng, mặt trắng, nói năng nhỏ nhẹ và rất thích mọi việc trong phủ chạy theo đúng thứ tự ông ta đã sắp. Ông ta nghe sư gia đọc tóm tắt: hung thủ bắt tại trận, tang vật tiền và dao đầy đủ, biên bản khám nghiệm đã có, nhân chứng ở bến đang được lấy thêm lời khai. Nghe xong, ông ta gật đầu, tay xoay chén trà trên đĩa sứ:
- Vụ án rõ ràng thì xử cho rõ ràng, không nên để lâu làm dân hoang mang. - Ông ta nói. - Bến đò là nơi buôn bán, án mạng treo lâu ngày, người ta đồn thổi đủ điều, việc làm ăn của cả trấn bị ảnh hưởng. Bản án phải có sớm, báo lên tỉnh trước cuối tháng. Các ông lo cho đủ thủ tục, đừng để thiếu một tờ giấy nào cho người ta bắt bẻ.
Không ai trong phòng nhắc tới chiếc nhẫn ngọc không tìm thấy. Không ai nhắc tới trang sổ bị xé mà Khải vừa ghi vào biên bản kiểm kê nằm ở đáy hồ sơ. Không ai nhắc tới việc cửa két mở êm như có chìa, hay con chó dữ chỉ sủa một tràng. Những việc ấy không nằm trong bản tóm tắt, mà những việc không nằm trong bản tóm tắt thì coi như không tồn tại trong phòng nghị sự này. Khải đứng ôm hồ sơ, nghe hai chữ đủ thủ tục vang lên, và nghĩ tới dòng chữ nhỏ của mình đang nằm im ở đáy chồng giấy, đúng thủ tục, đủ thủ tục, và hoàn toàn vô ích.
Cuộc họp tan khi trời đã xế chiều. Khải khóa phòng văn thư, cất chìa khóa vào thắt lưng, đi ngang qua sân phủ để ra cổng về nhà trọ. Sân phủ buổi chiều vắng, chỉ có tiếng chổi của người quét sân và tiếng nước chảy trong máng. Tới gần cổng, hắn nghe tiếng khóc của một người đàn bà, tiếng khóc không to, bị nén lại, đứt quãng, như người khóc đã khóc quá lâu tới mức không còn sức để khóc thành tiếng nữa.
Ở ngoài cổng phủ, phía bên kia cánh cổng gỗ đóng một nửa, vợ của Trần Đại Trụ đã tới. Bà quỳ ở bậc thềm ngoài cổng, tay ôm một tờ giấy gấp tư, bên cạnh là đứa con gái nhỏ nắm chặt vạt áo mẹ. Lính cổng không cho bà vào, chỉ đứng chắn ngang lối đi, nói đi nói lại một câu đã thuộc lòng: vụ án đã có đại nhân xét, về nhà chờ tin, cổng phủ không phải nơi kêu khóc. Người đàn bà ấy không cãi, không gào, chỉ quỳ và khóc, và đưa tờ giấy trong tay lên cao về phía cánh cổng như đưa cho một người vô hình nào đó ở phía trong.
Khải đứng trong sân, cách bà chỉ một cánh cổng, tay hắn nắm chặt chìa khóa phòng văn thư tới mức cạnh chìa cứa vào lòng bàn tay đau nhói. Hắn là thư lại, hắn không có quyền mở cổng cho một người nhà tử tội vào kêu oan, hắn càng không có quyền nhận tờ giấy kia. Hắn đứng đó cho tới khi tiếng khóc ngoài cổng nhỏ dần vì trời tối, rồi quay bước đi về phía nhà trọ bằng lối cổng sau. Mang theo tiếng khóc ấy suốt cả đoạn đường dài, như mang theo một dòng chữ nữa mà hắn không được phép chép vào bất cứ cuốn sổ nào của phủ.
Đêm ấy, trong căn phòng trọ nhỏ, hắn mở cuốn sổ tay riêng ra dưới ánh đèn dầu. Hắn viết ngày mười lăm tháng tám, rồi viết về một trang giấy bị xé, một mép xé còn trắng, và gần hai mươi ngày làm ăn của một người chết đã biến mất không để lại một chữ. Viết xong, hắn ngồi nhìn ba dòng chữ ngắn ngủi ấy rất lâu. Cuốn sổ tay này không có triện của phủ, không ai kiểm, không ai đọc, và cũng chính vì vậy mà nó đang dần trở thành cuốn sổ thật nhất mà hắn có trong tay. Cuốn sổ ghi lại vụ án như nó vốn là, chứ không phải như người ta muốn nó là.