THẺ BÀI HẮC BẠCH VÔ THƯỜNG - Chương 15: Ba Điểm Không Khớp
Chiều hai mươi bảy tháng tám, trong lúc nhà sau của phủ còn tiếng cười nói của bữa tiệc sinh nhật chưa tan hẳn, Trần Văn Khải được gọi vào phòng văn thư…
Nội dung chương
Chiều hai mươi bảy tháng tám, trong lúc nhà sau của phủ còn tiếng cười nói của bữa tiệc sinh nhật chưa tan hẳn, Trần Văn Khải được gọi vào phòng văn thư trình tóm tắt hồ sơ vụ án Trần Đại Trụ. Tay chàng ôm chồng giấy do sư gia soạn sẵn, mà lòng thì nặng như ôm một bó củi ướt. Mười sáu ngày qua, từ đêm án mạng mười hai tới hôm nay, có những điều chàng đã thấy, đã nghe, đã ghi, mà không một tờ giấy chính thức nào của phủ chịu chứa chúng.
Cuốn sổ tay riêng của chàng nằm trong tay áo, cấn vào sườn theo từng bước đi.
Cố Minh Đức ngồi sau án trong phòng văn thư, quan phục dự tiệc đã thay bằng áo thường, trước mặt là ấm trà đã nguội. Ông bảo Khải ngồi xuống ghế thấp bên án, một việc chưa từng có với một thư lại trẻ trong phủ này.
- Đọc phần tóm tắt đi. - Ông nói.
Khải đọc. Giọng chàng đều đều đi qua những dòng chữ của sư gia: đêm mười hai tháng tám, Ngô Đức Tài bị giết tại tiệm, két mất một nghìn hai trăm sáu mươi đồng đại dương. Trần Đại Trụ bị bắt tại bến với túi tiền một trăm hai mươi đồng và con dao của tiệm. Nhân chứng Tôn Nhị Nương khai thấy hung thủ lảng vảng gần tiệm lúc nửa đêm, ngỗ tác kết luận vết đâm, phó tri phủ xử tử, tỉnh chuẩn y, hành hình chính Ngọ ngày hai mươi tám.
Đọc xong, chàng đặt chồng giấy xuống, chờ lệnh cho lui như mọi lần.
- Hết rồi à? - Đại nhân hỏi.
- Bẩm, hết phần tóm tắt.
- Còn phần không nằm trong tóm tắt thì sao?
Khải ngẩng lên. Đại nhân nhìn chàng không giục, không dọa, chỉ nhìn như người đã biết trong tay áo kẻ đứng trước mặt mình còn giấu một thứ gì. Mồ hôi rịn ra trong lòng bàn tay chàng. Cuốn sổ tay này, nếu trình lên mà bị coi là thư lại tự ý ghi chép ngoài phận sự, nhẹ thì bị mắng, nặng thì mất việc, còn nếu trong sổ có điều động tới nhà họ Lỗ, chàng có thể mất nhiều hơn một cái việc.
Nhưng chàng nhớ người đàn bà quỳ ở cổng phủ hai hôm nay. Nhớ người tử tù mà chàng từng ghi biên bản bắt giữ, lúc bị giải qua mặt chỉ kịp nói một câu xin chép cho đúng. Nhớ lời mình đã nói với Vương Tú Anh ở cổng: đại nhân sắp về. Bây giờ đại nhân đã về, đang ngồi trước mặt, đang hỏi đúng câu mà mười sáu ngày qua không một ai trong phủ này hỏi chàng.
Khải rút cuốn sổ tay trong tay áo ra, đặt lên án bằng hai tay.
- Bẩm đại nhân, tiểu nhân có một cuốn sổ riêng. - Chàng nói, giọng run ở mấy chữ đầu rồi vững dần. - Những điều không ai cho ghi vào hồ sơ chính, tiểu nhân ghi vào đây. Tiểu nhân biết làm thế là trái phận sự. Xin đại nhân xem xong rồi trị tội cũng chưa muộn.
Cố Minh Đức cầm cuốn sổ lên. Ông không mở ngay. Ông nhìn bìa sổ đã sờn, nhìn bàn tay còn run của chàng thư lại, rồi mới lật trang đầu.
Ông đọc chậm. Rất chậm. Trang ghi đêm mười hai, thuyền không đèn đi lên phía biệt viện. Trang ghi sáng mười ba, ngón cái tay trái của tử thi trống trơn. Trang ghi con chó mực của tiệm chỉ sủa một tràng ngắn rồi im. Trang ghi trang sổ nợ bị xé. Trang ghi lời lão chài Giả Tam Giang ở bãi sông, lời mà đoàn lấy cung đã bỏ ngoài hồ sơ. Trang ghi quản gia họ Lỗ ra khỏi tiệm cầm đồ Điển Ký sáng mười ba. Đọc tới trang nào, ông cũng dừng lại một lúc, như người đi trong đêm tối dừng lại để nghe hướng gió.
Khải ngồi im, nghe tiếng lật giấy khô khốc trong phòng văn thư yên tĩnh, và đếm từng nhịp dừng ấy như đếm số tội của chính mình.
- Những điều này. - Cuối cùng đại nhân ngẩng lên. - Ngươi ghi trong bao lâu?
- Bẩm, mười sáu ngày, từ đêm mười hai.
- Có ai bảo ngươi ghi không?
- Bẩm, không ai. Tiểu nhân ghi vì sợ quên. Việc ở phủ, người ta dặn chép cái gì thì chép cái ấy. Nhưng có những điều mắt thấy tai nghe, không ghi lại thì sau này có muốn nhớ cũng không nhớ nổi cho đúng.
Đại nhân gật đầu, đặt cuốn sổ xuống, rồi kéo chồng hồ sơ phụ để bên án lại gần: biên bản tịch thu, biên bản khám nghiệm, hai bản lời khai của bà Tôn qua hai lần lấy cung. Ông bảo Khải thắp thêm đèn. Hai thầy trò cúi xuống những tờ giấy, đối chiếu từng dòng, và ba điểm không khớp lần lượt hiện ra rõ ràng như ba vết nứt trên mặt một chiếc gương mà lâu nay cả phủ cố tình nhìn lướt qua.
Điểm thứ nhất là giờ giấc của bà Tôn. Trong lời khai trình ở phiên xử, bà Tôn khai bán chè tới nửa đêm và tận mắt thấy Trần Đại Trụ lảng vảng gần tiệm lúc nửa đêm. Nhưng trong biên bản lấy cung lần đầu, giờ bà nói lại khác. Trong biên bản tịch thu tài sản ở bến hôm mười ba, quán chè của bà được ghi là đóng cửa sớm đêm ấy vì mưa nhỏ. Nồi niêu đã úp, tro bếp đã nguội khi người của phủ tới kiểm kê sớm hôm sau. Một người đàn bà đóng quán từ đầu giờ Hợi không thể ngồi bán tới nửa đêm để thấy người ở đầu bến.
- Lời khai hai lần không giống nhau. - Đại nhân nói. - Lần sau trơn tru hơn lần trước, mà lại sai xa hơn lần trước. Người khai thật thì nhớ thêm. Người khai theo lời dặn thì thuộc thêm.
Điểm thứ hai là hướng vết thương. Đại nhân đọc biên bản khám nghiệm thành tiếng, chậm từng đoạn. Đoạn trên, chính ngỗ tác Ngô Thế Xương mô tả hình dạng vết rách ở sườn trái của tử thi, mép da thịt xé theo một hướng. Đoạn dưới, cũng chính ông ta kết luận nhát đâm đi ngược lại với hướng mà đoạn trên vừa mô tả. Hai đoạn trong cùng một biên bản chống nhau như hai người làm chứng đứng cãi nhau ngay trên giấy.
- Ngươi chép biên bản này? - Đại nhân hỏi.
- Bẩm, tiểu nhân chép theo lời ngỗ tác đọc. - Khải đáp, mặt nóng bừng. - Lúc chép, tiểu nhân đã thấy không ổn, nhưng không dám cãi người có nghề.
- Từ nay, thấy không ổn thì phải nói là không ổn, dù người đọc là ai. Chữ của thư lại vào hồ sơ là ở lại trăm năm. Người chết không sửa được chữ của người sống.
Điểm thứ ba là những đồng tiền nhẹ. Đại nhân đọc trang sổ tay ghi ngày mười chín, ngày kiểm kê tang vật trong kho: trong một trăm hai mươi đồng tiền tang vật có những đồng nhẹ hơn hẳn, gõ nghe tiếng đục, cân tiểu ly đã chứng thực là nhẹ. Chàng đã trình miệng với sư gia và bị gạt đi bằng câu tiền lưu hành lâu năm thì mòn.
- Tiền mòn thì mòn đều mặt, mòn ở rìa. - Đại nhân nói. - Nhẹ hẳn một phần cân, tiếng gõ lại đục, thì không phải mòn. Đó là tiền không đủ chất, hoặc không phải tiền thật. Một trăm hai mươi đồng bị gài bên cạnh một người ngủ gục ở bến mà lại lẫn tiền như thế, thì kẻ gài túi tiền này hoặc quá cẩu thả, hoặc vốn chỉ quen tiêu một thứ tiền riêng nào đó.
Ông xếp ba tờ giấy thành một hàng trên án: lời khai của bà Tôn, biên bản khám nghiệm, và trang sổ tay của Khải về những đồng tiền nhẹ. Ba vết nứt. Chưa đủ để nói ai giết người. Nhưng quá đủ để nói một điều khác, điều mà chàng thư lại trẻ chưa dám tự nói ra trong mười sáu ngày qua.
Đại nhân nói thay chàng, giọng trầm xuống:
- Hồ sơ này có ba chỗ không đứng vững. Một án tử mà hồ sơ không đứng vững thì không phải một án tử. Đó là một tờ giấy đang chờ giết người.
Ông đứng dậy, đi tới cửa phòng văn thư nhìn ra sân phủ. Tiệc sinh nhật đã tan, nhà sau đang dọn dẹp, tiếng bát đũa va nhau nghe thân thuộc và xa lạ lạ lùng. Cách sân phủ hai dãy nhà là dãy lao. Giữa ông và người tử tù lúc này chỉ còn một đêm duy nhất.
- Đêm nay, ta mở niêm phong hồ sơ gốc, đọc trọn. - Ông quay lại. - Chỉ hai thầy trò ta. Ngươi theo hầu, chép lại những chỗ ta đọc tới. Không gọi thêm ai, không nói với ai.
- Bẩm đại nhân, nếu sư gia hỏi?
- Thì ngươi nói đại nhân đọc hồ sơ để ký duyệt, đúng như quyền ta đã xin được. - Ông ngừng lại. - Khải, sao những điều này không ai nói với ta trong hai ngày ta về?
Khải cúi đầu. Chàng biết câu trả lời này sẽ động tới nhiều người trong phủ, nhưng chàng đã đặt cuốn sổ lên án rồi, không còn đường lùi cho một nửa sự thật nữa.
- Bẩm đại nhân, ai cũng sợ. Nói ra thì chậm việc của tỉnh, mất mặt của phủ, động tới người không nên động. Im lặng thì chỉ mất một người gánh thuê ở thôn ngoài. Đối với nhiều người, cái giá ấy rẻ hơn.
Phòng văn thư im lặng rất lâu. Đại nhân cầm cuốn sổ tay của chàng lên lần nữa, rồi đặt nó lại ngay ngắn chính giữa án, bên cạnh chồng hồ sơ chính thức, như đặt một vật ngang hàng.
Ông đi tới tủ hồ sơ, lấy ra chiếc chìa khóa phụ của phòng hồ sơ mà ông giữ, và trao nó vào tay Khải. Chìa khóa lạnh, nặng, ổ khóa của nó mở ra nơi giữ toàn bộ giấy tờ của vụ án này.
- Giữ lấy. - Ông nói. - Từ giờ, chữ nào con chép cho ta cũng là một mạng người. Chép chậm thôi.
Khải cầm chìa khóa bằng hai tay. Ngoài sân, trống canh báo giờ chiều sắp tàn. Đêm sinh nhật sáu mươi của tri phủ Chu Gia Giác sắp bắt đầu bằng một việc không có trong bất cứ chương trình chúc thọ nào. Hai thầy trò mở niêm phong một bộ hồ sơ án tử, trong một căn phòng đóng kín, để đi tìm trong từng dòng chữ xem có còn kịp cứu một người hay không.