THẺ BÀI HẮC BẠCH VÔ THƯỜNG - Chương 26: Nhà Chài Cháy
Giờ Mão của ngày hai mươi tám tháng tám bắt đầu bằng mùi khói khét theo gió sông thổi vào sân phủ. Trần Văn Khải vừa tiễn Lương Thanh Hư ra cổng chưa…
Nội dung chương
Giờ Mão của ngày hai mươi tám tháng tám bắt đầu bằng mùi khói khét theo gió sông thổi vào sân phủ. Trần Văn Khải vừa tiễn Lương Thanh Hư ra cổng chưa lâu, đang quay vào thư phòng trình lại việc đạo sĩ đã thề giữ kín, thì Triệu Thiết Ngưu bước nhanh vào sân, áo còn vương mùi khói, mặt sầm lại. Ông không đợi Khải hỏi.
- Nhà chài của lão Giả cháy rồi. Người của ta ở xóm chài vừa chạy về báo. Cháy từ lúc trời còn tối, giờ chỉ còn khói và mái sập.
Khải quay sang nhìn Cố Minh Đức. Tri phủ đang đứng bên án thư, tay đặt lên chồng biên bản của đêm, nghe tin ấy mà mặt không đổi sắc, chỉ có giọng trầm xuống.
- Người thế nào?
- Bẩm, lão Giả còn sống. Cháu gái kéo được ông ra. Bị thương ở vai, nghe nói bỏng nhẹ, không nguy tới tính mạng. Thuộc hạ đã cho người đi trước giữ bãi, xin đại nhân định đoạt.
- Đi ngay. Nhân chứng này bây giờ là vàng. Chậm một bước, chúng sẽ có cách bịt miệng ông ấy lần thứ hai, và lần thứ hai sẽ không chỉ là đốt nhà.
Đoàn rời phủ khi trời còn tối mờ, đi tắt qua đường bến xuống bãi sông ngoài trấn, nơi nhà chài của Giả Tam Giang dựng sát mép nước, cách dãy nhà kho của bến một quãng đồng bưng. Từ xa, Khải đã thấy cột khói mỏng bốc lên trên nền trời xám, và mùi rạ cháy, mùi gỗ ướt cháy dở, mùi cá khô bị lửa liếm qua quyện thành một thứ mùi ngai ngái khó quên.
Nhà chài không còn là nhà nữa. Mái rạ đã sập xuống một nửa, vách liếp phía ngoài cháy đen và cong lại, khung gỗ còn đứng mà ám khói dày. Trong sân, mấy tay lưới treo trên sào cháy dở, xơ ra từng mảng. Lão Giả nằm trên tấm chiếu trải ở bãi bồi cạnh nhà, áo rách vai, vai trái được đắp một lớp lá thuốc giã nát và băng tạm bằng vải xé từ áo của người cháu. Giả Tiểu Ngư, cháu gái mười lăm tuổi của ông, quỳ bên cạnh, mặt lấm khói, tóc cháy xém một lọn ở trán, tay vẫn nắm chặt mép chiếu như sợ buông ra là ông lại bị ai kéo đi mất.
Thấy tri phủ tới tận nơi, lão Giả cố gượng dậy, Tiểu Ngư và Thiết Ngưu cùng đỡ. Cố Minh Đức ra hiệu cho ông nằm yên, tự mình ngồi xuống chiếc ghế thấp người dân mang tới, ngang tầm với người bị thương, như cách ông từng ngồi trong lao với Đại Trụ.
- Ông Giả, ta tới chậm. Nhà cháy thế nào, ông kể từ đầu. Ai làm, ông có thấy không?
Lão Giả thở khó vì khói, giọng khàn, nhưng đầu óc tỉnh táo. Ông kể rằng gần cuối giờ Dần, ông đang ngủ trong nhà chài thì nghe tiếng chân rất nhẹ ở phía ngoài vách, phía không có lối đi. Rồi mùi dầu hỏa xộc vào trước cả mùi khói. Lửa bén từ ngoài vách vào, gặp rạ khô và lưới cũ, bùng lên nhanh tới mức ông chỉ kịp ngồi dậy thì một mảng mái đã đỏ lửa. Ông hô lên, Tiểu Ngư ngủ ở chái bên chạy sang, kéo ông qua cửa sau thấp, vừa kéo vừa lấy thân che cho ông khỏi mảng rạ cháy rơi xuống. Vai ông bị bỏng ở đúng lúc mảng rạ ấy sụp, lửa liếm qua áo, may mà cháu gái lăn ông xuống bãi bồi ẩm và lấy nước sông dội lên ngay.
- Bẩm đại nhân, kẻ châm lửa châm từ ngoài vách, châm dầu rồi bỏ chạy về phía đường đồng, không chạy xuống sông. Chúng muốn đốt cả người lẫn nhà, không phải đốt để dọa. Nếu con Ngư không ngủ ở chái bên đêm qua, lão già này đã thành tro trong nhà mình rồi.
Tiểu Ngư nghe tới đó, mắt đỏ lên mà không khóc. Cô bé nói thêm, giọng còn run mà rõ từng chữ, rằng lúc kéo ông ra, cô thấy một bóng người chạy khuất về phía rặng cây ở đầu bãi. Dáng người không cao, cô không thấy mặt. Cô chỉ nhớ người ấy chạy rất vội, vấp một lần ở mô đất mà không dám kêu.
Cố Minh Đức nghe hết, gật đầu, rồi chuyển sang việc chính. Ông không vòng vo với một người vừa thoát chết.
- Ông Giả, kẻ đốt nhà ông là vì câu chuyện chiếc thuyền. Chúng sợ câu nói của ông. Bây giờ ta hỏi lại ông một lần nữa, trước mặt bộ đầu và thư lại, để chép thành lời kể có chứng kiến của tri phủ. Đêm mười hai tháng tám, ông thấy gì ở bến?
Lão Giả nằm trên chiếu, nhìn lên trời đang sáng dần, và kể lại trọn vẹn lần thứ hai. Lần đầu ông kể cho Khải ở bến, mười một ngày trước, không ai tin, người ta nói lão chài già hay nói chuyện ma thuyền. Lần này, người nghe là tri phủ, và mỗi chữ của ông đều được Khải chép xuống giấy ngay trên bãi sông còn khói.
Đêm mười hai tháng tám, mưa nhỏ, ông thức giấc vì tiếng nước vỗ khác thường ở bãi. Ông ra cửa nhà chài nhìn về phía bến thì thấy một chiếc thuyền nhỏ không đèn, từ hướng thượng lưu, phía biệt viện Tùng Phong, lặng lẽ tới bến và neo lại khá lâu ở gần bậc đá sau tiệm họ Ngô. Một người từ thuyền lên bờ. Người ấy chèo mái bên trái khi thuyền tới, và lúc quay xuống thuyền sau đó, tay trái cầm một bọc vải dài. Ông còn nghe tiếng chó của tiệm họ Ngô sủa đúng một tràng ngắn rồi im bặt, im nhanh như nhận ra người quen. Thuyền rời bến cũng không đèn, đi ngược lên hướng biệt viện, mất hút trong mưa nhỏ và bóng tối.
Khải chép tới đoạn tay trái cầm bọc vải, tay hắn hơi dừng lại. Chi tiết này khớp từng ly với những gì đoàn đã dựng lại trong đêm. Người chèo mái bên trái là người thuận tay trái khi làm việc nặng trên nước. Đó cũng là người được chủ tiệm mở cửa sau đón vào, người đâm ba nhát bằng tay trái trong biên bản khám lại. Người ấy rời tiệm bằng đường sông với một bọc vải dài trên tay trái. Và chính Khải, đêm mười hai tháng tám ấy, trên đường về muộn qua bến, cũng đã thoáng thấy một chiếc thuyền không đèn rời bến trong mưa nhỏ. Đó là chi tiết mà mười sáu ngày qua hắn không dám nói chắc với ai vì sợ người ta cười hắn nhẹ bóng vía hay mơ ngủ. Giờ đây, lời kể của lão chài già nằm bên nhà cháy khớp với điều mắt hắn tự thấy, khớp tới mức hắn không còn đường nào tự dối mình nữa.
Cố Minh Đức cho Khải đọc lại toàn bộ lời kể ngay tại bãi, lão Giả nghe, gật đầu xác nhận từng đoạn, và điểm chỉ vào bản chép bằng ngón tay còn lành, dấu chỉ hơi run vì đau vai mà rõ nét. Tiểu Ngư làm chứng việc điểm chỉ, Thiết Ngưu ký tên người chứng kiến.
- Ông Giả, ta cho người đưa ông về nhà người cháu trong trấn dưỡng thương. Bộ đầu sẽ cử người canh ngày đêm, không ai được vào thăm nếu không qua người của phủ. Vai ông phải lành kịp để trưa nay ra công đường. Ông có đi nổi không?
- Bẩm đại nhân, bỏng ở vai, chân lão còn đi được, miệng lão còn nói được. Chúng đốt nhà lão để bịt một câu nói. Lão mà không ra đường nói câu ấy, thì nhà này cháy uổng.
Cố Minh Đức đứng dậy, nhìn cột khói cuối cùng bốc lên từ mái nhà sập, nhìn bãi sông nơi mười sáu ngày trước một chiếc thuyền không đèn đã cập bến trong mưa. Trời đã rạng sáng hẳn, mặt sông Thanh Khê ánh lên màu xám bạc, bến đò bắt đầu có tiếng người gọi nhau chuyến đò sớm. Ông nói với Khải và Thiết Ngưu, giọng đủ lớn để những người dân xóm chài đang đứng quanh cũng nghe thấy.
- Chúng đốt nhà một ông già để bịt một câu nói. Vậy thì câu nói ấy, trưa nay, phải được nói trước mặt cả trấn.
Trước khi đoàn rời bãi, Thiết Ngưu đi một vòng quanh nhà cháy và gọi Khải tới xem dấu vết ở phía ngoài vách, nơi lửa bén đầu tiên. Ở đó, nền đất ẩm còn in một vệt dầu loang chưa cháy hết, mùi dầu hỏa nồng hơn hẳn các chỗ khác. Mấy dấu chân chạy vội in trên đất mềm hướng về đường đồng. Một dấu trượt dài ở chỗ người chạy vấp ngã như lời Tiểu Ngư vừa kể. Thiết Ngưu cho người lấy vải sạch thấm một ít đất dầu gói riêng, ghi rõ nơi lấy, giờ lấy, người chứng kiến, làm vật chứng phụ cho việc phóng hỏa, dù ai cũng hiểu vụ cháy này khó mà bắt được người châm lửa ngay trong buổi sáng nay. Điều quan trọng không nằm ở kẻ châm lửa vô danh. Điều quan trọng nằm ở chỗ: nhà của nhân chứng duy nhất thấy chiếc thuyền bị đốt đúng vào đêm đoàn phúc tra quay lại hỏi ông, sau mười một ngày không ai thèm tin lời ông và cũng không ai buồn đốt nhà ông. Thời điểm của ngọn lửa tự nó đã là một lời khai.
Cố Minh Đức cho ghi cả điều ấy vào sổ làm việc, nguyên văn: nhân chứng bị diệt khẩu hụt ngay trong đêm phúc tra. Điều ấy chứng tỏ phía bên kia đã biết đoàn đang đi tới đâu và sợ lời kể của nhân chứng này tới mức phải ra tay trước khi trời sáng. Ông dặn Thiết Ngưu từ giờ tới giờ Ngọ, mọi nhân chứng còn lại của vụ án đều phải có người của phủ ở gần. Bà Tôn ở quán chè đầu bến là người kế tiếp phải tới gặp ngay, không thể để chậm thêm một giờ nào nữa. Vì kẻ đã dám đốt nhà một ông già sáu mươi sáu tuổi sẽ không ngại làm việc tương tự với một bà hàng chè.
Người của phủ khiêng lão Giả lên cáng tre đưa về trấn. Tiểu Ngư đi theo cáng, tay vẫn ôm mảnh lưới cháy dở mà ông nội nhất định không chịu bỏ lại ở bãi, như ôm lấy cả một đời chài lưới vừa bị người ta đốt mất trong một đêm.